Działania niepożądane

Działania niepożądane
Cytosar 1 g

Cytarabina (lek Cytosar) jest cytostatykiem stosowanym głównie w terapii nowotworów układu krwiotwórczego, charakteryzującym się hamowaniem czynności szpiku kostnego, co prowadzi do niedokrwistości, leukopenii, małopłytkowości, megaloblastozy oraz zmniejszenia liczby retikulocytów. Efekt hematologiczny po dawkach 50–600 mg/m² pc. podawanych dożylnie przez 5 dni przebiega dwufazowo: pierwsza faza maksymalnego spadku leukocytów występuje po 7–9 dniach, z krótkotrwałym wzrostem około 12. dnia, a druga faza spadku po 15–24 dniach, po czym następuje szybki wzrost liczby leukocytów. Produkcja płytek zahamowana jest po 5 dniach, z maksimum spadku między 12. a 15. dniem, a następnie obserwuje się szybki wzrost płytek, często powyżej wartości wyjściowych. Immunosupresja wywołana cytarabina predysponuje do zakażeń bakteryjnych, wirusowych, grzybiczych i pasożytniczych, które mogą mieć przebieg od łagodnego do zagrażającego życiu. Charakterystyczny zespół cytarabinowy obejmuje gorączkę, bóle mięśni i kości, wysypkę, zapalenie spojówek i złe samopoczucie, pojawiające się 6–12 godzin po podaniu leku, skutecznie leczone lub zapobiegane kortykosteroidami.

Pobierz ChPL PDF Cytosar – Proszek do sporządzania roztworu do wstrzykiwań – 1 g

Wskazania

Substancja czynna

cytarabina

Kategoria leku

Działania niepożądane leku Cytosar

Lek Cytosar (cytarabina) jest cytostatykiem stosowanym głównie w leczeniu nowotworów układu krwiotwórczego. Ze względu na mechanizm działania leku, jego zastosowanie wiąże się z szeregiem działań niepożądanych, które wymagają dokładnego monitorowania i odpowiedniego postępowania terapeutycznego.¹

Wpływ na układ krwiotwórczy

Jednym z najważniejszych działań niepożądanych cytarabiny jest hamowanie czynności szpiku kostnego, co prowadzi do wystąpienia niedokrwistości, leukopenii, małopłytkowości, megaloblatozy i zmniejszonej liczby retikulocytów. Nasilenie tych działań niepożądanych zależy od zastosowanej dawki i schematu leczenia.²

Zahamowanie powstawania białych krwinek po ciągłym 5-dniowym wlewie dożylnym lub doraźnych wstrzyknięciach produktu w dawce 50–600 mg/m² pc. przebiega dwufazowo:

Pierwsza faza – zmniejszenie liczby krwinek białych rozpoczyna się w ciągu pierwszych 24 godzin, osiągając maksimum po 7–9 dniach
Następnie dochodzi do krótkotrwałego zwiększenia liczby krwinek białych, z maksimum około 12. dnia
Druga faza – następuje większe zmniejszenie liczby krwinek białych, osiągające najwyższą wartość po 15–24 dniach
Ostatecznie dochodzi do szybkiego zwiększenia liczby krwinek białych w ciągu kolejnych 10 dni³

W przypadku płytek krwi, zahamowanie ich produkcji obserwuje się po 5 dniach, z maksymalnym zmniejszeniem między 12. a 15. dniem. W ciągu kolejnych 10 dni dochodzi do szybkiego zwiększenia liczby płytek krwi, nawet do poziomu przewyższającego wartości wyjściowe.⁴

Powikłania infekcyjne

Ze względu na immunosupresyjne działanie cytarabiny, pacjenci są narażeni na zakażenia wirusowe, bakteryjne, grzybicze, pasożytnicze lub saprofityczne. Mogą one występować w dowolnym miejscu w organizmie i być rezultatem stosowania cytarabiny w monoterapii lub w skojarzeniu z innymi lekami immunosupresyjnymi. Zakażenia te mogą mieć charakter łagodny lub ciężki, a w niektórych przypadkach mogą prowadzić do zgonu.⁵

Zespół cytarabinowy

Zespół cytarabinowy to charakterystyczny zestaw objawów występujących po podaniu leku. Obejmuje on gorączkę, bóle mięśni, bóle kości, czasem ból w klatce piersiowej, wysypkę plamisto-grudkową, zapalenie spojówek i złe samopoczucie. Objawy te pojawiają się zwykle po 6–12 godzinach od podania leku. W leczeniu lub zapobieganiu temu zespołowi skuteczne są kortykosteroidy. Jeśli objawy są na tyle poważne, że wymagają leczenia, należy rozważyć podanie kortykosteroidów i kontynuację terapii cytarabiną.⁶

Działania niepożądane przy standardowych dawkach

Poniżej przedstawiono szczegółowe zestawienie działań niepożądanych leku Cytosar przy stosowaniu standardowych dawek, uporządkowane według klasyfikacji układów i narządów MedDRA.⁷

Klasyfikacja układów i narządów	Częstość występowania	Działania niepożądane
Zakażenia i zarażenia pasożytnicze	Bardzo często	Posocznica, zapalenie płuc, zakażenie
	Częstość nieznana	Zapalenie tkanki podskórnej w miejscu wstrzyknięcia
Zaburzenia krwi i układu chłonnego	Bardzo często	Zahamowanie czynności szpiku kostnego, małopłytkowość, niedokrwistość, niedokrwistość megaloblastyczna, leukopenia, zmniejszenie liczby retikulocytów
Zaburzenia układu immunologicznego	Częstość nieznana	Reakcja anafilaktyczna, obrzęk alergiczny
Zaburzenia metabolizmu i odżywiania	Częstość nieznana	Zmniejszenie łaknienia
Zaburzenia układu nerwowego	Częstość nieznana	Toksyczne uszkodzenie nerwów, zapalenie nerwów, zawroty głowy, ból głowy
Zaburzenia oka	Częstość nieznana	Zapalenie spojówek
Zaburzenia serca	Częstość nieznana	Zapalenie osierdzia, bradykardia zatokowa
Zaburzenia naczyniowe	Częstość nieznana	Zakrzepowe zapalenie żył
Zaburzenia układu oddechowego, klatki piersiowej i śródpiersia	Częstość nieznana	Duszność, ból gardła
Zaburzenia żołądka i jelit	Bardzo często	Zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, owrzodzenie błony śluzowej jamy ustnej, owrzodzenie błony śluzowej odbytu, zapalenie błony śluzowej odbytu, biegunka, wymioty, nudności, ból brzucha
	Częstość nieznana	Zapalenie trzustki, owrzodzenie przełyku, zapalenie przełyku
Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych	Bardzo często	Zaburzenia czynności wątroby
	Częstość nieznana	Żółtaczka
Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej	Bardzo często	Łysienie, wysypka
	Często	Owrzodzenie skóry
	Częstość nieznana	Zespół erytrodyzestezji dłoniowo-podeszwowej, pokrzywka, świąd, piegi
Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe i tkanki łącznej	Bardzo często	Zespół cytarabinowy
Zaburzenia nerek i dróg moczowych	Częstość nieznana	Zaburzenie czynności nerek, zatrzymanie moczu
Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania	Bardzo często	Gorączka
	Częstość nieznana	Ból w klatce piersiowej, reakcja w miejscu wstrzyknięcia
Badania diagnostyczne	Bardzo często	Nieprawidłowy wynik biopsji szpiku kostnego, nieprawidłowości w rozmazie krwi

⁸

Działania niepożądane przy dużych dawkach

Leczenie dużymi dawkami cytarabiny wiąże się z dodatkowym ryzykiem wystąpienia specyficznych działań niepożądanych, które nie są obserwowane przy stosowaniu standardowych dawek leku. Poniżej przedstawiono zestawienie działań niepożądanych związanych z terapią dużymi dawkami cytarabiny.⁹

Klasyfikacja układów i narządów	Częstość występowania	Działania niepożądane
Zakażenia i zarażenia pasożytnicze	Częstość nieznana	Ropień wątroby
Zaburzenia psychiczne	Częstość nieznana	Zmiana osobowości
Zaburzenia układu nerwowego	Bardzo często	Zaburzenia czynności mózgu, zaburzenia czynności móżdżku, senność
	Częstość nieznana	Śpiączka, drgawki, obwodowa neuropatia ruchowa, obwodowa neuropatia czuciowa
Zaburzenia oka	Bardzo często	Zaburzenia rogówki
Zaburzenia serca	Częstość nieznana	Kardiomiopatia
Zaburzenia układu oddechowego, klatki piersiowej i śródpiersia	Bardzo często	Zespół ostrej niewydolności oddechowej, obrzęk płuc
Zaburzenia żołądka i jelit	Często	Martwicze zapalenie jelit
	Częstość nieznana	Martwica żołądka lub jelit, wrzód żołądka lub jelit, odma jelit, zapalenie otrzewnej
Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych	Częstość nieznana	Uszkodzenie wątroby, hiperbilirubinemia
Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej	Często	Złuszczanie skóry

¹⁰

Inne istotne działania niepożądane

Po doświadczalnym zastosowaniu umiarkowanych dawek cytarabiny (1g/m² pc.) z innymi chemioterapeutykami (meta-AMSA, daunorubicyna, VP-16) lub bez tych środków u pacjentów zgłaszano rozproszone śródmiąższowe zapalenie płuc, które może być związane z podawaniem cytarabiny.¹¹

Opisywano również przypadki ostrej niewydolności oddechowej, szybko postępującej do obrzęku płuc i kardiomegalii (potwierdzonej zdjęciem rentgenowskim), po doświadczalnym podaniu dużych dawek cytarabiny w leczeniu nawrotu białaczki. W jednym przypadku zespół ten doprowadził do zgonu pacjenta.¹²

Zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.¹³

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

Działania niepożądane Cytosar 1 g