dimer pirymidynowy
Dimery pirymidynowe to struktury powstające w wyniku napromieniowania DNA światłem ultrafioletowym (UV), gdzie dwie sąsiadujące zasady pirymidynowe (tymina lub cytozyna) tworzą wiązania kowalencyjne. Najczęściej powstają dimery tymina-tymina (T-T), choć mogą również tworzyć się połączenia tymina-cytozyna (T-C) lub cytozyna-cytozyna (C-C).
Powstawanie dimerów pirymidynowych stanowi jedną z głównych form uszkodzeń DNA indukowanych przez promieniowanie UV. Prowadzi to do zniekształcenia helisy DNA, co zakłóca procesy replikacji i transkrypcji. Nienaprawione dimery mogą prowadzić do mutacji, ponieważ polimerazy DNA często nieprawidłowo odczytują informację genetyczną w miejscu uszkodzenia.
W komórkach istnieją specjalne mechanizmy naprawy tych uszkodzeń, przede wszystkim naprawa przez wycinanie nukleotydów (NER) oraz fotoreaktywacja (przy udziale enzymu fotoliazy). Zaburzenia w systemach naprawy dimerów pirymidynowych prowadzą do chorób skórnych, jak xeroderma pigmentosum, charakteryzującej się ekstremalną wrażliwością na promieniowanie UV i predyspozycją do nowotworów skóry.
Powiązane wpisy
-
Leksykon chorób i schorzeń
Czerniak skóry, wywodzący się z melanocytów, charakteryzuje się dwufazowym wzrostem: radialnym (grubość guza <1 mm, niskie ryzyko przerzutów) oraz wertykalnym (grubość >1 mm, zdolność do przerzutowania). Ekspozycja na promieniowanie UV, zwłaszcza intensywna i przerywana, indukuje mutacje DNA melanocytów, w tym mutacje w genach BRAF (40-60%, najczęściej V600E) i NRAS (15-30%), które aktywują szlak MAPK, kluczowy w patogenezie czerniaka. Dodatkowo, dysregulacja szlaku PI3K/AKT/mTOR (aktywacja w ~70% przypadków) oraz mutacje w genach supresorowych, takich jak NF1 (10-15%), przyczyniają się do progresji nowotworu. Mechanizmy przerzutowania obejmują przejście nabłonkowo-mezenchymalne (EMT) z utratą E-kadheryny i wzrostem N-kadheryny oraz mimikrę naczyniową, co ułatwia inwazję i rozprzestrzenianie się komórek nowotworowych. Układ odpornościowy odgrywa istotną rolę w kontroli czerniaka, jednak nowotwór wykorzystuje mechanizmy immunosupresyjne, takie jak ekspresja B7-H1, aby unikać eliminacji immunologicznej.
czerniak skóry, deaminacja cytozyny, dimer pirymidynowy, E-kadheryna, EMT, faza wzrostu radialnego, faza wzrostu wertykalnego, gen supresorowy, granica skórno-naskórkowa, inhibitor BRAF, kaskada MAPK, kinaza serynowo-treoninowa, melanocyt, mimikra naczyniowa, miRNA, mutacja BRAF V600E, mutacja missensowna, mutacja NRAS, promieniowanie UV, przerzut, senescencja komórkowa, skóra barwnikowa, supresja immunologiczna, syntaza tlenku azotu, szlak Hedgehog, szlak PI3K, warstwa podstawna naskórka, wolny rodnik -
Leksykon chorób i schorzeń
Czerniak, nowotwór wywodzący się z melanocytów warstwy podstawnej naskórka, charakteryzuje się wysoką śmiertelnością i szybkim rozwojem przerzutów. Głównym czynnikiem ryzyka jest ekspozycja na promieniowanie UV, które indukuje mutacje DNA, w tym najczęściej mutację BRAF (około 40-60% przypadków, głównie V600E), prowadzącą do nadaktywacji szlaku MAPK i niekontrolowanej proliferacji komórek. Mutacje NRAS (15-20%) oraz zaburzenia szlaku PI3K/AKT/mTOR (aktywacja w około 70% przypadków) również odgrywają kluczową rolę w patogenezie. Czerniak rozwija się w dwóch fazach: radialnej i wertykalnej, przy czym głębokość inwazji w fazie wertykalnej koreluje z ryzykiem przerzutów. Epigenetyczne zmiany, takie jak hipometylacja DNA i inaktywacja genów supresorowych (np. CDKN2A), oraz mutacje w genach c-KIT, NF1 i innych, dodatkowo modulują przebieg choroby. Mikrośrodowisko guza (TME) i mechanizmy unikania odpowiedzi immunologicznej, w tym ekspresja PD-L1, mają istotne znaczenie dla progresji i oporności na leczenie.
cząsteczka adhezji komórkowej, czynnik wzrostu hepatocytów, deaminacja cytozyny, dimer pirymidynowy, egzosom, faza wzrostu radialnego, faza wzrostu wertykalnego, gen CDKN2A, inhibitor BRAF, inhibitor MEK, kancerogeneza, kaskada MAPK, kinaza PI3K, kinaza serynowo-treoninowa, ligand PD-L1, melanina, melanocyt, melanogeneza, mikrośrodowisko guza, mutacja BRAF V600E, mutacja NRAS, neurofibromatoza typu 1, promieniowanie ultrafioletowe, przerzut nowotworowy, reaktywne formy tlenu, szlak PI3K/AKT, wolny rodnik -
Leksykon chorób i schorzeń
Czerniak skóry (melanoma malignum) to złośliwy nowotwór melanocytów, stanowiący około 1% nowotworów skóry, ale odpowiedzialny za większość zgonów z ich powodu. Głównym czynnikiem etiologicznym jest promieniowanie ultrafioletowe (UV), które w 85-90% przypadków powoduje uszkodzenia DNA prowadzące do mutacji genów kontrolujących proliferację komórek. Szczególnie istotna jest intensywna, przerywana ekspozycja na UV, często skutkująca oparzeniami słonecznymi, zwłaszcza w dzieciństwie i młodości. Sztuczne źródła UV, takie jak solaria, zwiększają ryzyko rozwoju czerniaka o 75% u osób korzystających z nich przed 30. rokiem życia. Czynniki genetyczne, w tym mutacje w genach CDKN2A, CDK4, BAP1, MC1R i BRAF, oraz zespół znamion atypowych, znacząco podnoszą ryzyko zachorowania. Osoby z zespołem Xeroderma pigmentosum mają bardzo wysokie ryzyko czerniaka ze względu na defekt naprawy DNA. Fenotyp skóry, liczba i charakter znamion oraz stan immunologiczny pacjenta również wpływają na ryzyko rozwoju choroby.
czerniak skóry, dimer pirymidynowy, eumelanina, feomelanina, fototyp skóry, IARC, lek immunosupresyjny, melanocyt, mutacja genetyczna, mutacja genu, nieczerniakowy nowotwór skóry, oparzenie słoneczne, PCB, profilaktyka onkologiczna, promieniowanie UV, przerzut nowotworowy, rak kolczystokomórkowy, rak podstawnokomórkowy, solarium, szlak MAPK, szlak PI3K/AKT, transformacja nowotworowa, układ odpornościowy, xeroderma pigmentosum, zespół dysplastycznych znamion, zespół znamion atypowych, znamię barwnikowe, znamię melanocytowe
