fototyp skóry
Fototyp skóry to klasyfikacja opracowana przez Thomasa Fitzpatricka, która określa reaktywność skóry na promieniowanie UV. Skala ta obejmuje sześć fototypów (I-VI), które różnią się pod względem pigmentacji, podatności na oparzenia słoneczne oraz zdolności do opalania.
Pacjenci z fototypem I i II charakteryzują się jasną karnacją, często niebieskimi oczami i rudymi lub blond włosami. Łatwo ulegają oparzeniom słonecznym i trudno się opalają. Fototypy III i IV reprezentują osoby o średniej pigmentacji, które mogą się opalać, ale również ulegają oparzeniom. Fototypy V i VI to skóra naturalne ciemna, rzadko ulegająca oparzeniom.
Określenie fototypu skóry ma kluczowe znaczenie w dermatologii, szczególnie przy planowaniu zabiegów z użyciem światła (fototerapia, laseroterapia) oraz w profilaktyce nowotworów skóry. Pomaga również w doborze odpowiednich filtrów przeciwsłonecznych i opracowaniu bezpiecznych zasad ekspozycji na słońce.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Rak skóry – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Rak skóry jest najczęstszym nowotworem, z ponad 2 milionami nowych przypadków rocznie w USA, obejmującym głównie trzy typy: rak podstawnokomórkowy (BCC, ~90% przypadków), rak kolczystokomórkowy (SCC) oraz czerniaka, który jest najrzadszy, ale najbardziej agresywny. Głównym czynnikiem ryzyka jest ekspozycja na promieniowanie UV, odpowiadające za około 95% przypadków. Diagnostyka opiera się na badaniu klinicznym, biopsji oraz, w razie potrzeby, badaniach obrazowych i ocenie węzłów chłonnych. Wczesne wykrycie, zwłaszcza czerniaka, znacząco poprawia rokowanie. Objawy różnią się w zależności od typu nowotworu, a w przypadku czerniaka stosuje się regułę ABCDE do oceny zmian skórnych (Asymetria, Brzeg, Kolor, Średnica >6 mm, Ewolucja).
badanie przesiewowe, biopsja skóry, biopsja węzła wartowniczego, chirurgia Mohsa, czerniak, dermatolog, dermoskopia, elektrokauteryzacja, fototyp skóry, immunoterapia, keratynocyt, komórki podstawne, krioterapia, melanocyt, naskórek, oparzenie słoneczne, pozytonowa tomografia emisyjna, promieniowanie ultrafioletowe, rak kolczystokomórkowy, rak podstawnokomórkowy, reguła ABCDE, rezonans magnetyczny, rogowacenie słoneczne, stan przedrakowy, teledermatologia, terapia fotodynamiczna, tomografia komputerowa, znamię - Leksykon chorób i schorzeń
Plamy starcze (plamy wątrobowe) – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Plamy starcze (lentigines solares) to płaskie, owalne zmiany pigmentacyjne o wielkości zwykle <1,25 cm, występujące na skórze eksponowanej na promieniowanie UV, szczególnie u osób >40-50 r.ż. Powstawanie plam jest związane z nadmierną aktywnością melanocytów i akumulacją melaniny w wyniku przewlekłej ekspozycji na słońce, jasnego fototypu skóry, historii oparzeń słonecznych, stosowania lamp UV oraz zmian hormonalnych. Diagnostyka opiera się na ocenie klinicznej i dermatoskopii, a w razie wątpliwości na biopsji skóry w celu wykluczenia zmian złośliwych, takich jak lentigo maligna. Zmiany o nieregularnych brzegach, czarne, szybko powiększające się, krwawiące lub bolesne wymagają pilnej konsultacji dermatologicznej.
biopsja skóry, ciekły azot, czerniak, dermabrazja, dermatoskopia, ekspozycja słoneczna, fototyp skóry, hydrochinon, intensywne światło pulsacyjne, krioterapia, kwas glikolowy, lentigo maligna, melanina, melanocyt, mikrodermabrazja, peeling chemiczny, plama starcza, promieniowanie ultrafioletowe, retinoid, samobadanie skóry, terapia laserowa, tretynoina, zmiana nowotworowa, zmiana pigmentacyjna - Leksykon chorób i schorzeń
Wysypka wielopostaciowa na światło – Objawy
Wysypka wielopostaciowa na światło (PMLE) jest najczęstszą idiopatyczną fotodermatozą, charakteryzującą się opóźnioną reakcją skóry na promieniowanie UV, dotykającą 10-20% populacji, głównie w klimacie umiarkowanym. Klinicznie manifestuje się różnorodnymi zmianami skórnymi, takimi jak grudki (2-5 mm), pęcherzyki, rumień wielopostaciowy, płaskie wyniosłe obszary czy wybroczyny, najczęściej na odsłoniętych po zimie partiach ciała (dekolt, szyja, ramiona, przedramiona, uda, nogi, grzbiety dłoni). Objawy to świąd, pieczenie, zaczerwienienie i obrzęk, zwykle symetryczne, pojawiające się od 30 minut do 2-3 dni po ekspozycji na słońce. Wysypka ustępuje samoistnie w ciągu 7-10 dni, choć może utrzymywać się do 5 tygodni, a jej nasilenie zmniejsza się w trakcie lata dzięki zjawisku hartowania skóry, które występuje u około 50% pacjentów. PMLE ma tendencję do nawrotów sezonowych, a u większości pacjentów objawy utrzymują się przez wiele lat, z możliwym całkowitym ustąpieniem po około 30 latach.
ból głowy, dreszcze, fotodermatoza idiopatyczna, fototerapia, fototyp skóry, gorączka, hartowanie skóry, infekcja skóry, klatka piersiowa, kortykosteroid, krem steroidowy, nudności, objawy ogólnoustrojowe, obrzęk, oparzenie słoneczne, pęcherzyk, pieczenie skóry, pokrzywka, pokrzywka słoneczna, promieniowanie UV, rumień wielopostaciowy, świąd, wybroczyny, wyprysk, wysypka wielopostaciowa na światło, zaczerwienienie skóry, zmiany pęcherzykowe - Leksykon chorób i schorzeń
Płaskonabłonkowy rak skóry – Epidemiologia
Płaskonabłonkowy rak skóry (SCC) stanowi około 20-30% wszystkich nowotworów skóry niebędących czerniakiem, z roczną częstością występowania w USA sięgającą około 262 przypadków na 100 000 osobolat. Występuje częściej u mężczyzn (2-3 razy) oraz u osób starszych, ze średnim wiekiem zachorowania około 70 lat, a u osób powyżej 75 roku życia ryzyko jest 5-10-krotnie wyższe. Ekspozycja na promieniowanie UV jest kluczowym czynnikiem etiologicznym, co potwierdza zależność geograficzna – najwyższe wskaźniki notuje się w Australii (467/100 000 osobolat), a najniższe w krajach skandynawskich (<10/100 000 osobolat). Osoby o jasnej karnacji, zwłaszcza z rudymi lub blond włosami i niebieskimi lub zielonymi oczami, mają nawet 5-krotnie wyższe ryzyko rozwoju SCC. Szczególnie wysokie ryzyko obserwuje się u biorców przeszczepów narządów (ryzyko wzrasta nawet do 198-krotnego) oraz pacjentów z dystroficznym przybłonkowym oddzielaniem się naskórka (RDEB), u których przebieg choroby jest agresywny, a 5-letnia przeżywalność po diagnozie pierwszego SCC wynosi zaledwie 33,3% w ciężkiej uogólnionej postaci RDEB.
biorca przeszczepu, filtr przeciwsłoneczny, fototyp skóry, gruczoł ekrynowy, immunosupresja, keratynocyty naskórka, nieczerniakowy nowotwór skóry, nikotynamid, płaskonabłonkowy rak skóry, proces bliznowacenia, promieniowanie UV, przerzut do węzłów chłonnych, przerzutowy SCC, rak podstawnokomórkowy, witamina B3, zajęcie okołonerwowe, zmiana przedrakowa - Leksykon chorób i schorzeń
Płaskonabłonkowy rak skóry – Etiologia i przyczyny
Płaskonabłonkowy rak skóry (SCC) stanowi 20-30% wszystkich nowotworów skóry i charakteryzuje się rosnącą zachorowalnością, wzrastającą nawet o 200% w ciągu ostatnich 30 lat. Głównym czynnikiem etiologicznym jest ekspozycja na promieniowanie ultrafioletowe (UV), które indukuje mutacje w genie supresorowym TP53 (obecne w 90% przypadków) oraz uszkodzenia mechanizmów naprawy DNA, prowadząc do niekontrolowanej proliferacji keratynocytów. Ryzyko rozwoju SCC jest zwiększone u osób z jasnym fototypem skóry, rudymi lub blond włosami, niebieskimi, zielonymi lub szarymi oczami, u mężczyzn, osób powyżej 50. roku życia oraz mieszkańców obszarów o wysokim nasłonecznieniu. Immunosupresja, zarówno jatrogenna (np. po przeszczepach narządów, gdzie ryzyko wzrasta 65-250-krotnie), jak i związana z HIV/AIDS, znacząco predysponuje do rozwoju SCC. Ponadto, czynniki takie jak przewlekłe stany zapalne skóry, zakażenia HPV (szczególnie w okolicach narządów płciowych i jamy ustnej), ekspozycja na arsen, węglowodory aromatyczne, promieniowanie jonizujące oraz stosowanie leków fotouczulających (np. hydrochlorotiazyd) również zwiększają ryzyko.
albinizm oczno-skórny, anemia Fanconiego, carcinoma in situ, choroba Bowena, epidermodysplasia verruciformis, fototyp skóry, gen CDKN2A, gen naprawy DNA, gen TP53, hydrochlorotiazyd, inhibitor BRAF, komórka Langerhansa, leczenie PUVA, liszaj płaski przerostowy, liszaj twardzinowy, mutacja genu PTCH, mutacja genu TP53, owrzodzenie Marjolina, płaskonabłonkowy rak skóry, promieniowanie jonizujące, promieniowanie ultrafioletowe, rak podstawnokomórkowy, rogowacenie słoneczne, toczeń rumieniowaty dyskoidalny, wirus brodawczaka ludzkiego, wismodegib, worykonazol, xeroderma pigmentosum, zespół Blooma, zespół Wernera - Leksykon chorób i schorzeń
Czerniak – Etiologia i przyczyny
Czerniak, będący najgroźniejszym nowotworem skóry, wywodzi się z melanocytów i odpowiada za około 75% zgonów związanych z rakiem skóry, mimo że stanowi mniej niż 10% wszystkich nowotworów skóry. Głównym czynnikiem ryzyka jest ekspozycja na promieniowanie ultrafioletowe (UV), które uszkadza DNA komórek skóry, prowadząc do mutacji i niekontrolowanego wzrostu komórek. W Wielkiej Brytanii około 85% przypadków czerniaka jest związanych z nadmierną ekspozycją na UV, a korzystanie z łóżek opalających przed 35. rokiem życia zwiększa ryzyko o 75%. Czynniki genetyczne, takie jak mutacje w genach CDKN2A, CDK4, BAP1, BRAF (obecne u 40-50% przypadków) oraz warianty MC1R, również odgrywają istotną rolę. Szczególną uwagę zwraca Xeroderma pigmentosum, gdzie ryzyko czerniaka jest 10 000-krotnie wyższe z powodu defektu naprawy DNA. Fenotypowe czynniki ryzyka obejmują jasną skórę (fototyp I wiąże się z 2,09-krotnie wyższym ryzykiem), rude lub blond włosy (3,64- i 1,96-krotnie wyższe ryzyko) oraz niebieskie lub zielone oczy (1,47- i 1,61-krotnie wyższe ryzyko). Liczba znamion, zwłaszcza atypowych i wrodzonych melanocytowych, również zwiększa ryzyko rozwoju czerniaka.
chemioterapia, choroba Crohna, choroba hematologiczna, choroba zapalna jelit, czerniak, czerniak akralny, czerniak śluzówki, fototyp skóry, gen BAP1, gen BRAF, gen CDK4, gen CDKN2A, HIV, lek immunosupresyjny, łóżko opalające, melanina, melanocyt, mutacja genetyczna, mutacja genu, oparzenie słoneczne, polichlorowane bifenyle, proliferacja komórek, promieniowanie ultrafioletowe, przeszczep narządu, układ odpornościowy, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, xeroderma pigmentosum, znamię dysplastyczne, znamię melanocytowe, znamiona - Leksykon substancji czynnych
Disiarczek dibenzotiazylu – Przeciwwskazania stosowania
Disiarczek dibenzotiazylu jest składnikiem mieszaniny pochodnych merkaptanowych w preparacie TRUE Test 36, stosowanym w testach płatkowych do diagnostyki alergicznego kontaktowego zapalenia skóry. Substancja ta występuje w stężeniu 75 µg/cm² (61 µg/płatek) w płatku nr 22, w równych proporcjach z morfolinylomerkaptobenzotiazolem i N-cykloheksylobenzotiazylosulfonamidem. Testy z disiarczkiem dibenzotiazylu są bezwzględnie przeciwwskazane u pacjentów z ciężkim lub uogólnionym aktywnym zapaleniem skóry oraz u osób z nadwrażliwością na substancje pomocnicze preparatu. Przeprowadzenie testu w okresie aktywnego zapalenia może prowadzić do fałszywych wyników i nasilenia stanu zapalnego. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z historią silnych reakcji alergicznych na związki merkaptanowe oraz u osób z atopowym zapaleniem skóry, skłonnością do bliznowacenia, ciemnym fototypem skóry lub przyjmujących leki immunosupresyjne.
alergen kontaktowy, alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, atopowe zapalenie skóry, bliznowacenie, charakterystyka produktu leczniczego, diagnostyka alergologiczna, disiarczek dibenzotiazylu, fałszywy wynik, fototyp skóry, kwalifikacja pacjenta, lek immunosupresyjny, łuszczyca, merkaptobenzotiazol, morfolinylomerkaptobenzotiazol, N-cykloheksylobenzotiazylosulfonamid, nadwrażliwość, pochodne merkaptanowe, promieniowanie UV, przyspieszacz wulkanizacji, reakcja anafilaktyczna, reakcja krzyżowa, silna reakcja alergiczna, test płatkowy, TRUE Test 36, uogólnione zapalenie skóry, wyprysk kontaktowy, wywiad lekarski, zapalenie skóry - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Vitamin D3 Krka 30 000 j.m.
Vitamin D3 Krka w dawce 30 000 j.m. (750 µg) to preparat zawierający cholekalcyferol, przeznaczony do stosowania u dorosłych w profilaktyce i leczeniu niedoborów witaminy D oraz jako uzupełnienie terapii osteoporozy. Wskazania obejmują pacjentów z potwierdzonym laboratoryjnie niedoborem witaminy D (stężenie 25(OH)D w surowicy <20 ng/mL lub <50 nmol/L), osoby z grup wysokiego ryzyka niedoboru (np. ograniczona ekspozycja na światło słoneczne, osoby starsze, pacjenci z zaburzeniami wchłaniania) oraz pacjentów z osteoporozą wymagających kompleksowego leczenia. Preparat stosuje się pod kontrolą lekarza, z uwagi na wysoką dawkę witaminy D3, a tabletki nie powinny być dzielone w celu zmniejszenia dawki, gdyż linia podziału służy jedynie ułatwieniu połykania.
25-hydroksywitamina D, cholekalcyferol, choroba przewodu pokarmowego, ekspozycja na światło słoneczne, fototyp skóry, hiperkalcemia, kalciuria, lek przeciwosteoporotyczny, niedobór witaminy D, nietolerancja cukrów, osteoporoza, profilaktyka niedoboru witaminy D, stężenie 25(OH)D, suplementacja witaminy D3, terapia niedoboru witaminy D, zaburzenie wchłaniania - Leksykon substancji czynnych
Korzeń pietruszki – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Korzeń pietruszki (Petroselinum crispum L., radix) jest składnikiem aktywnym preparatów stosowanych w schorzeniach układu moczowego, takich jak Fitolizyna i Urosept. Niewydolność serca i nerek stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do ich stosowania, ze względu na ryzyko obrzęków. Fitolizyna nie jest zalecana u osób poniżej 18 lat, a Urosept u dzieci poniżej 12 lat. Preparaty te mogą wywoływać działanie fotouczulające, szczególnie u pacjentów o jasnej karnacji (fototyp I i II), co wymaga ograniczenia ekspozycji na światło słoneczne. Objawy alarmowe, takie jak nasilenie dolegliwości, gorączka, ból i krew w moczu, wymagają natychmiastowej konsultacji lekarskiej. Fitolizyna zawiera 200 mg etanolu na 5 g pasty (równoważne 5 ml piwa lub 2 ml wina) oraz parahydroksybenzoesan etylu (E 214), który może wywoływać reakcje alergiczne, a także śladowe ilości glutenu (do 15 µg/5 g), co jest istotne u pacjentów z alergią na pszenicę.
celiakia, choroba trzewna, cukrzyca, dieta niskosodowa, działanie fotouczulające, działanie hipoglikemizujące, Fitolizyna, fototyp skóry, gospodarka wodno-elektrolitowa, kontrola glikemii, korzeń pietruszki, krwiomocz, lek przeciwcukrzycowy, niedobór laktazy, niedobór sacharazy-izomaltazy, nietolerancja fruktozy, nietolerancja galaktozy, niewydolność serca i nerek, obrzęk, parahydroksybenzoesan etylu, reakcja alergiczna, Urosept, zaburzenie równowagi elektrolitowej, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy - Leksykon chorób i schorzeń
Keratoza aktyniczna (solar keratoza) – Etiologia i przyczyny
Rogowacenie słoneczne (actinic keratosis) jest stanem przedrakowym skóry wywołanym kumulacyjnym uszkodzeniem DNA keratynocytów przez promieniowanie ultrafioletowe, zwłaszcza UVB. Patogeneza obejmuje mutacje w genie supresorowym p53 (obecne w około 50% zmian), zaburzenia proliferacji i różnicowania komórek, stres oksydacyjny oraz stany zapalne. Czynniki ryzyka to jasny fototyp skóry, wiek powyżej 40 lat, historia oparzeń słonecznych, ekspozycja na słońce lub solaria, immunosupresja (np. po przeszczepach narządów) oraz infekcja wirusem HPV, wykrywana w około 40% przypadków, która może działać jako ko-karcynogen synergizujący z UV. Predyspozycje genetyczne, takie jak xeroderma pigmentosum czy albinizm, dodatkowo zwiększają ryzyko rozwoju zmian.
albinizm, apoptoza, bielactwo, filtr przeciwsłoneczny, fototyp skóry, gen p53, gen supresorowy nowotworów, karcynogeneza, leczenie immunosupresyjne, nikotynamid, promieniowanie ultrafioletowe, promieniowanie UVB, rak kolczystokomórkowy skóry, rak podstawnokomórkowy, rak z komórek Merkla, rogowacenie słoneczne, stan przedrakowy, stres oksydacyjny, szczepionka przeciwko HPV, wirus brodawczaka ludzkiego, xeroderma pigmentosum - Leksykon chorób i schorzeń
Rogowacenie łojotokowe – Epidemiologia
Rogowacenie łojotokowe (seborrheic keratosis) jest najczęstszym łagodnym nowotworem skóry, dotykającym ponad 80 milionów osób w USA, z częstością rosnącą wraz z wiekiem. W populacji powyżej 50 roku życia częstość występowania sięga 88-100%, a u osób powyżej 75 lat średnia liczba zmian wynosi około 69 na osobę. Zmiany te występują równomiernie u obu płci, choć wariant dermatosis papulosa nigra (DPN) jest częstszy u kobiet o ciemniejszym fototypie skóry. Epidemiologia wskazuje na wyższą częstość u osób z jasnym fototypem skóry (Fitzpatrick 3 lub niższy), a także na wpływ czynników genetycznych, z dziedziczeniem autosomalnym dominującym i mutacjami w genach FGFR3, PIK3CA, RAS, AKT1 oraz EGFR. Ekspozycja na promieniowanie UV jest potencjalnym, choć kontrowersyjnym czynnikiem ryzyka, szczególnie u osób z jasną karnacją. Dodatkowo, czynniki takie jak zmiany hormonalne, przewlekłe tarcie czy wcześniejsze dermatozy zapalne mogą predysponować do rozwoju zmian.
brodawka łojotokowa, czerniak złośliwy, dermatosis papulosa nigra, dermatoza zapalna, dermoskopia, fototyp skóry, gruczolakorak żołądka, klasyfikacja Fitzpatricka, klinicysta szpitalny, łagodny nowotwór skóry, milia, objaw Leser-Trélata, oparzenie słoneczne, opieka dermatologiczna, promieniowanie ultrafioletowe, promieniowanie UV, rogowacenie łojotokowe, rozpoznanie różnicowe - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Epiduo forte 0,3% + 2,5%
Epiduo Forte to preparat miejscowy zawierający adapalen 0,3% oraz benzoilu nadtlenek 2,5%, wykazujący synergistyczne działanie w leczeniu trądziku pospolitego. Adapalen, będący pochodną kwasu naftalenokarboksylowego, moduluje różnicowanie i keratynizację komórek mieszkowych, a także wykazuje działanie przeciwzapalne poprzez hamowanie chemotaksji leukocytów, przemiany kwasu arachidonowego oraz ekspresji receptorów Toll-podobnych 2. Benzoilu nadtlenek działa bakteriobójczo na Cutibacterium acnes, wytwarzając wolne rodniki, co skutkuje utlenianiem białek bakteryjnych, a także wykazuje właściwości keratolityczne i złuszczające, wspomagając oczyszczanie mieszków łojowo-włosowych. W badaniu klinicznym 12-tygodniowym z udziałem 503 pacjentów z trądzikiem umiarkowanym i ciężkim, stosowanie Epiduo Forte raz na dobę przyniosło istotne statystycznie zmniejszenie liczby zmian zapalnych (średnio o 27,8, co stanowi 68,7%) i niezapalnych (średnio o 40,5, czyli 68,3%) oraz wyższy odsetek powodzeń (33,7%) w porównaniu do podłoża żelu (11,0%). W populacji z ciężkim nasileniem trądziku (IGA=4) odsetek powodzeń wyniósł 31,9% wobec 11,8% w grupie kontrolnej (p=0,029), co wskazuje na przewagę Epiduo Forte w tej grupie pacjentów.
blizna trądzikowa, Cutibacterium acnes, czynnik AP-1, działanie bakteriobójcze, działanie keratolityczne, działanie przeciwdrobnoustrojowe, fototyp skóry, kwas arachidonowy, kwas naftalenokarboksylowy, lek przeciwtrądzikowy, leukocyt wielojądrzasty, mediator stanu zapalnego, mieszek łojowo-włosowy, mikrozaskórnik, patogeneza trądziku, receptor jądrowy kwasu retynowego, receptor Toll-podobny 2, skala Fitzpatricka, trądzik pospolity, właściwość przeciwzapalna, zmiana niezapalna, zmiana zapalna - Leksykon chorób i schorzeń
Witiligo – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Witiligo charakteryzuje się dużą zmiennością progresji i odpowiedzi na leczenie, co utrudnia wczesne prognozowanie przebiegu choroby. Kluczowymi czynnikami prognostycznymi są: zajęcie błon śluzowych (progresja u 82,2% pacjentów, p=0,032), dodatni wywiad rodzinny (p=0,027), obecność zjawiska Koebnera oraz typ niesegmentalny witiligo, który wykazuje wyższy wskaźnik progresji niż segmentalny. Czas trwania choroby powyżej 5 lat koreluje z obecnością zjawiska Koebnera, co może służyć jako wskaźnik aktywności choroby i pomóc w doborze terapii. Zrozumienie tych czynników umożliwia ustalenie realistycznych celów leczenia i optymalizację schematów terapeutycznych.
aktywne witiligo, aktywność choroby, czynnik prognostyczny, dermatologiczny indeks jakości życia, fototyp skóry, HRQoL, jakość życia związana ze zdrowiem, kwestionariusz EQ-5D, objaw Koebnera, progresja choroby, repigmentacja, VitiQoL, witiligo, witiligo błon śluzowych, witiligo niesegmentalne, witiligo segmentalne, zajęcie błon śluzowych, zjawisko Koebnera - Leksykon chorób i schorzeń
Czerniak skóry – Zapobieganie i profilaktyka
Czerniak skóry, będący najgroźniejszym nowotworem skóry, w około 90-95% przypadków jest związany z ekspozycją na promieniowanie ultrafioletowe (UV). Podstawą profilaktyki pierwotnej jest ograniczenie ekspozycji na UV, zarówno naturalne, jak i sztuczne (solaria), które zwiększają ryzyko czerniaka nawet o 75%, zwłaszcza przy korzystaniu przed 30. rokiem życia. Zalecane jest stosowanie kremów przeciwsłonecznych o szerokim spektrum działania z filtrem SPF ≥30, nakładanych 15-30 minut przed ekspozycją, w ilości około 30 ml na całe ciało, z ponownym aplikowaniem co 2 godziny oraz po pływaniu czy poceniu się. Ochrona powinna obejmować także odzież ochronną, okulary przeciwsłoneczne oraz unikanie ekspozycji w godzinach 10:00-16:00. Szczególną uwagę należy zwrócić na dzieci, u których jedno poważne oparzenie słoneczne podwaja ryzyko czerniaka w późniejszym życiu, a większość ekspozycji UV następuje przed 18. rokiem życia.
badanie dermatologiczne, czerniak skóry, ekspozycja na promieniowanie UV, filtr SPF, fototyp skóry, jasna karnacja, krem przeciwsłoneczny, nowotwór skóry, obniżona odporność, odzież ochronna, okulary przeciwsłoneczne, opalenizna, oparzenie słoneczne, profilaktyka pierwotna, profilaktyka wtórna, promieniowanie ultrafioletowe, promieniowanie UVA i UVB, przeszczep narządów, rak kolczystokomórkowy, rak podstawnokomórkowy, rogowacenie słoneczne, samobadanie skóry, solarium, terapia laserowa - Leksykon chorób i schorzeń
Czerniak skóry – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Czerniak skóry jest złośliwym nowotworem melanocytów o wysokim potencjale przerzutowania, stanowiącym główną przyczynę zgonów wśród nowotworów skóry. Wczesne rozpoznanie, oparte na badaniu dermatoskopowym i algorytmie ABCDE (asymetria, nieregularność brzegów, różnorodność kolorów, średnica ≥6 mm, ewolucja zmiany), oraz biopsja wycinająca są kluczowe dla poprawy rokowań. Diagnostyka zaawansowana obejmuje badania obrazowe (TK, MRI, PET), biopsję węzła wartowniczego oraz testy molekularne w kierunku mutacji BRAF, NRAS, KIT, GNAQ i GNA11. Leczenie chirurgiczne, w tym wycięcie miejscowe z marginesem od 5 mm do 2 cm, biopsja węzła wartowniczego i limfadenektomia, stanowi podstawę terapii. W zaawansowanych stadiach stosuje się immunoterapię (inhibitory punktów kontrolnych: pembrolizumab, niwolumab, ipilimumab, atezolizumab), terapię celowaną (inhibitory BRAF i MEK) oraz chemioterapię. Radioterapia jest wykorzystywana głównie w leczeniu węzłów chłonnych, zmian nieoperacyjnych oraz paliatywnie.
badanie dermatoskopowe, biopsja węzła wartowniczego, biopsja wycinająca, chirurgia Mohsa, czerniak in situ, czerniak skóry, fototyp skóry, immunoterapia, inhibitor BRAF, inhibitor MEK, inhibitor punktów kontrolnych, lęk przed nawrotem choroby, limfadenektomia, melanocyt, mutacja BRAF, opieka paliatywna, pembrolizumab, pięcioletnie przeżycie, podejście interdyscyplinarne, promieniowanie ultrafioletowe, przerzut odległy, przerzutowanie, przeszczep skóry, supresja szpiku kostnego, terapia adjuwantowa, terapia celowana, zapalenie jelita grubego, zapalenie tarczycy, zapalenie wątroby - Leksykon chorób i schorzeń
Oparzenie słoneczne – Zapobieganie i profilaktyka
Oparzenie słoneczne to zapalna reakcja skóry wywołana nadmierną ekspozycją na promieniowanie UV, zwłaszcza UVB, z maksymalnym nasileniem objawów około 24 godziny po ekspozycji. Uszkodzenia komórkowe, w tym trwałe uszkodzenia DNA, zwiększają ryzyko rozwoju raka skóry oraz przyspieszają proces starzenia się skóry. Czynniki ryzyka obejmują czas i porę ekspozycji, fototyp skóry (szczególnie I-III), stosowanie leków zwiększających fotowrażliwość oraz warunki środowiskowe, takie jak odbicie promieni UV od powierzchni (woda, śnieg, beton, piasek) i wysokość nad poziomem morza. Profilaktyka opiera się na ograniczeniu ekspozycji w godzinach 10:00-16:00, stosowaniu kremów z filtrem o szerokim spektrum działania (SPF ≥30, wodoodpornych), noszeniu odzieży ochronnej z wysokim UPF, okularów przeciwsłonecznych blokujących UVA i UVB oraz korzystaniu z cienia. Kremy przeciwsłoneczne powinny być aplikowane obficie (ok. 30 ml na całe ciało dorosłego) na 20-30 minut przed ekspozycją i reaplikowane co 2 godziny lub po kontakcie z wodą czy poceniu się.
czerniak, dwutlenek tytanu, filtry przeciwsłoneczne, fototyp skóry, fotowrażliwość, krem przeciwsłoneczny, łóżko opalające, niesteroidowe leki przeciwzapalne, nowotwór skóry, oparzenie słoneczne, promieniowanie ultrafioletowe, promieniowanie UVA i UVB, promieniowanie UVB, przedwczesne starzenie skóry, rak skóry, SPF, tlenek cynku, UPF, uszkodzenie skóry, warstwa ozonowa, współczynnik UPF - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Oxsoralen
Terapia PUVA z zastosowaniem metoksalenu wymaga szczególnej ostrożności i ścisłego przestrzegania zaleceń, aby zminimalizować ryzyko działań niepożądanych. Przeciwwskazania obejmują wcześniejsze leczenie dziegciem, UV-B, preparatami arsenowymi lub ekspozycję na promieniowanie rentgenowskie. Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów młodych, z fototypem skóry I i II, z historią nowotworów skóry, aktywną opryszczką, chorobami oczu (zaćma, zapalenie naczyniówki, jaskra) oraz zaburzeniami układu sercowo-naczyniowego, u których terapia powinna być stosowana wyłącznie w sytuacjach bezwzględnej konieczności. Konieczne jest stosowanie skutecznej antykoncepcji u osób w wieku rozrodczym ze względu na potencjalne działanie mutagenne i teratogenne metoksalenu w połączeniu z UV-A.
działanie mutagenne, działanie teratogenne, fotochemioterapia, fototyp skóry, jaskra, melanoza Dubreuilha, metoksalen, nowotwór skóry, opryszczka, promieniowanie rentgenowskie, promieniowanie UV, promieniowanie UV-A, promieniowanie UV-B, rak kolczystokomórkowy, rak podstawnokomórkowy, reakcja fototoksyczna, rumień, terapia PUVA, zaburzenie układu sercowo-naczyniowego, zaćma, zapalenie naczyniówki, zapalenie siatkówki - Leksykon chorób i schorzeń
Keratoza aktyniczna (solar keratoza) – Epidemiologia
Rogowacenie słoneczne (actinic keratosis, AK) to powszechne zmiany dysplastyczne naskórka u osób o jasnej karnacji, przewlekle eksponowanych na promieniowanie UV, stanowiące istotny problem zdrowia publicznego. Częstość występowania AK jest zróżnicowana geograficznie, sięgając od 11-25% w populacjach półkuli północnej do 40-60% w Australii u osób powyżej 40. roku życia. Czynniki ryzyka obejmują wiek (częstość wzrasta do ponad 90% u osób >80 lat, OR do 41,5 powyżej 70 lat), płeć męską (OR 1,7-3,9), jasną karnację (fototypy I i II Fitzpatricka), lokalizację geograficzną bliżej równika, immunosupresję oraz historię wcześniejszych nowotworów skóry. AK lokalizuje się głównie na twarzy, skórze głowy, ramionach i grzbietach dłoni. Roczne tempo progresji AK do raka kolczystokomórkowego (SCC) wynosi około 0,24% na zmianę, a obecność ≥10 zmian AK wiąże się z 14% ryzykiem rozwoju SCC w ciągu 5 lat. AK jest markerem rogowacenia polowego, zwiększającego ryzyko inwazyjnego SCC, zwłaszcza u pacjentów immunosupresyjnych, np. biorców przeszczepów narządów.
AIDS, białaczka, biopsja diagnostyczna, biorca przeszczepu, czerniak, dermatoskopia, dysplazja naskórka, elastoza skórna, fototyp skóry, immunosupresja, lek immunosupresyjny, mikroskopia konfokalna, nieczerniakowy rak skóry, oparzenie słoneczne, parakeratoza, promieniowanie UV, przerzut, rak kolczystokomórkowy, rak podstawnokomórkowy, rogowacenie polowe, rogowacenie słoneczne - Leksykon chorób i schorzeń
Oparzenie słoneczne – Diagnostyka i diagnoza
Oparzenie słoneczne to ostry stan zapalny skóry wywołany nadmierną ekspozycją na promieniowanie UV, klasyfikowany klinicznie na trzy stopnie uszkodzenia: I stopień (uszkodzenie naskórka), II stopień (uszkodzenie skóry właściwej z pęcherzami) oraz III stopień (głębokie uszkodzenie wszystkich warstw skóry). Objawy pojawiają się zwykle po 3-6 godzinach, osiągając szczyt po 12-24 godzinach, a ustępują po około 72 godzinach. Diagnostyka opiera się na badaniu klinicznym i wywiadzie, uwzględniającym czas i intensywność ekspozycji, fototyp skóry według Fitzpatricka (I-III o wysokim ryzyku), stosowanie leków fotouczulających oraz objawy takie jak rumień, obrzęk, bolesność i pęcherze. W diagnostyce różnicowej należy wykluczyć choroby autoimmunologiczne, infekcje, reakcje fotoalergiczne i fototoksyczne oraz nowotwory skóry. W przypadku wątpliwości wskazane są biopsja skóry i fototestowanie. Oparzenia słoneczne mogą prowadzić do powikłań ogólnoustrojowych i wymagają natychmiastowej konsultacji przy pęcherzach na >20% powierzchni ciała, gorączce, dreszczach, nudnościach, odwodnieniu czy objawach zakażenia.
antybiotyk tetracyklinowy, apoptoza keratynocytów, biopsja skóry, czerniak, diuretyk tiazydowy, doksycyklina, dziurawiec, fluorochinolon, fototestowanie, fototyp skóry, łuszczenie skóry, małopłytkowość, niesteroidowy lek przeciwzapalny, oparzenie drugiego stopnia, oparzenie pierwszego stopnia, oparzenie trzeciego stopnia, pęcherz skórny, promieniowanie ultrafioletowe, przedwczesne starzenie skóry, rak podstawnokomórkowy, rak skóry, reakcja fotoalergiczna, reakcja fototoksyczna, retinoid, rumień, ślepota śnieżna, sulfonamid, toczeń rumieniowaty układowy, zaćma, zapalenie naczyń, zwyrodnienie plamki żółtej - Leksykon chorób i schorzeń
Rak podstawnokomórkowy – Etiologia i przyczyny
Rak podstawnokomórkowy (BCC) jest najczęstszym nowotworem złośliwym skóry, rozwijającym się z komórek podstawnych naskórka na skutek mutacji DNA, głównie indukowanych przez promieniowanie ultrafioletowe (UV), zwłaszcza UVB. Kluczowe czynniki ryzyka to długotrwała i intensywna ekspozycja na UV, szczególnie we wczesnym dzieciństwie, jasna karnacja (fototypy I-III), predyspozycje genetyczne (mutacje w genach PTCH1, PTCH2, TP53 oraz aberracje w szlaku Hedgehog), a także immunosupresja (np. u biorców przeszczepów, pacjentów z HIV). Ryzyko wzrasta z wiekiem, jest wyższe u mężczyzn oraz u osób z historią wcześniejszych BCC (około 10-krotnie). Dodatkowo, ekspozycja na arsen, radiację jonizującą oraz leki fotosensybilizujące, takie jak hydrochlorotiazyd, zwiększa ryzyko rozwoju BCC.
albinizm, arsen, dimery tyminy, fototyp skóry, gen PTCH1, gen SMO, gen supresorowy nowotworu, gen TP53, hydrochlorotiazyd, komórki podstawne naskórka, lek immunosupresyjny, mutacja PTCH1, poparzenie słoneczne, promieniowanie jonizujące, promieniowanie ultrafioletowe, promieniowanie UVA, promieniowanie UVB, rak podstawnokomórkowy, szlak sygnałowy Hedgehog, terapia PUVA, wariant patogenny, wirus HPV, xeroderma pigmentosum, zespół Bazex-Dupré-Christol, zespół Gorlina, zespół Rombo - Leksykon chorób i schorzeń
Płaskonabłonkowy rak skóry – Zapobieganie i profilaktyka
Rak płaskonabłonkowy skóry (SCC) stanowi około 20% wszystkich nowotworów skóry i jest drugim najczęściej występującym rakiem skóry po raku podstawnokomórkowym. Głównym czynnikiem ryzyka jest skumulowana ekspozycja na promieniowanie ultrafioletowe (UV), szczególnie u osób o jasnym fototypie skóry. Profilaktyka pierwotna opiera się na ograniczeniu ekspozycji na UV poprzez unikanie słońca w godzinach 10:00-16:00, stosowanie kremów z filtrem o SPF ≥30 z szerokim spektrum ochrony UVA i UVB, noszenie odzieży ochronnej z UPF 50+ oraz całkowite unikanie solariów, które zwiększają ryzyko SCC 2,5-krotnie. Profilaktyka wtórna obejmuje regularne samobadanie skóry co miesiąc oraz badania dermatologiczne co 6-12 miesięcy, zwłaszcza u pacjentów z wysokim ryzykiem, takich jak biorcy przeszczepów (ryzyko SCC wzrasta 65-krotnie) czy osoby z historią raka skóry. Leczenie zmian przedrakowych, takich jak rogowacenie słoneczne, obejmuje krioterapię, terapię fotodynamiczną oraz miejscowe stosowanie 5-fluorouracylu (5-FU), który redukuje ryzyko konieczności zabiegu chirurgicznego o 75% w ciągu roku.
biorca przeszczepu, cecha fenotypowa, chemioprofilaktyka, ekspozycja na słońce, fluorouracyl miejscowy, fototyp skóry, immunosupresja, kalcypotriol, krioterapia, laser frakcyjny, lek immunosupresyjny, nieczerniakowy nowotwór skóry, niesteroidowe leki przeciwzapalne, nikotynamid, predyspozycja genetyczna, promieniowanie jonizujące, promieniowanie ultrafioletowe, rak płaskonabłonkowy skóry, rak podstawnokomórkowy, rogowacenie słoneczne, samobadanie skóry, terapia fotodynamiczna, współczynnik ochrony przeciwsłonecznej, współczynnik UPF, zmiana przedrakowa - Leksykon chorób i schorzeń
Rogowacenie łojotokowe – Objawy
Seborrheic keratosis (rogowiak łojotokowy) to łagodny rozrost naskórka, najczęściej występujący u osób po 40. roku życia, ze szczytem zachorowań po 50. roku życia, obejmujący ponad 90% populacji powyżej 60 lat. Zmiany mają charakterystyczny wygląd: okrągłe lub owalne, o powierzchni woskowatej, szorstkiej lub łuszczącej się, z teksturą przypominającą brodawkę lub roztopiony wosk, o rozmiarze od kilku milimetrów do ponad 2,5 cm średnicy. Barwa zmian jest zróżnicowana – od jasnobrązowej, brązowej, czarnej, po białą, cielistą, żółtą, różową czy szarą, z tendencją do ciemnienia. Lokalizują się głównie na klatce piersiowej, plecach, ramionach, brzuchu, twarzy, szyi i owłosionej skórze głowy, rzadko na dłoniach, podeszwach i błonach śluzowych. Występują pojedynczo lub w grupach, a u osób o ciemniejszym fototypie skóry często jako dermatosis papulosa nigra wokół oczu.
brodawka skórna, czerniak, dermatosis papulosa nigra, diagnostyka różnicowa, fototyp skóry, hiperkeratoza, konsultacja dermatologiczna, leczenie immunosupresyjne, łuszczenie skóry, nowotwór wewnętrzny, nowotwór złośliwy skóry, objaw Leser-Trélata, owrzodzenie, powierzchnia brodawkowata, remisja samoistna, rogowacenie słoneczne, rogowiak łojotokowy, stan zapalny, zakażenie wtórne - Leksykon chorób i schorzeń
Wysypka wielopostaciowa na światło – Epidemiologia
Polymorphous light eruption (PMLE) jest najczęstszą idiopatyczną fotodermatozą, charakteryzującą się świądzącą wysypką w miejscach eksponowanych na promieniowanie UV, pojawiającą się w ciągu kilku godzin do dni po ekspozycji i utrzymującą się przez kilka dni. Częstość występowania PMLE wykazuje wyraźne zróżnicowanie geograficzne, z najwyższą częstością w krajach skandynawskich (~22%), umiarkowaną w Europie Zachodniej i Środkowej (10-20%) oraz najniższą w strefach tropikalnych, takich jak Singapur i Chiny (0,65-1%). W Indiach częstość waha się od 0,56% do 13,5%, z wyższą zapadalnością na terenach wyżej położonych. PMLE jest chorobą sezonową, najczęściej manifestującą się w okresie wiosenno-letnim, szczególnie po pierwszej intensywnej ekspozycji na słońce po zimie. Średni wiek zachorowania to około 23 lata, z przewagą kobiet (2-3 razy częściej niż mężczyźni) oraz osób o jasnym fototypie skóry (I-III wg Fitzpatricka), choć choroba występuje także u osób o ciemniejszej karnacji, gdzie zmiany mają często charakter grudkowy lub liszajowaty.
ekspozycja słoneczna, fotodermatoza idiopatyczna, fototerapia, fototyp skóry, grudki skórne, immunosupresja, karnacja, klasyfikacja Fitzpatricka, nadzór epidemiologiczny, nadzór immunologiczny, nowotwór skóry, ochrona przeciwsłoneczna, PMLE, polymorphous light eruption, predyspozycja genetyczna, promieniowanie ultrafioletowe, promieniowanie UV, remisja, wysypka wielopostaciowa na światło, zmienność sezonowa - Leksykon chorób i schorzeń
Krzywica – Zapobieganie i profilaktyka
Krzywica to choroba kości u dzieci przed zamknięciem nasad kości długich, wynikająca z zaburzeń mineralizacji spowodowanych niedoborem witaminy D i/lub wapnia. Objawia się deformacjami kostnymi, bólem, a w ciężkich przypadkach drgawkami hipokalcemicznymi i opóźnieniem rozwoju motorycznego. Profilaktyka opiera się na suplementacji witaminy D (400 IU/dzień dla niemowląt do 12 miesiąca życia, 600 IU/dzień dla dzieci powyżej 1 roku, 600 IU/dzień dla kobiet w ciąży oraz dożywotnio dla grup ryzyka), odpowiedniej ekspozycji na światło słoneczne (10-15 minut dziennie, dłużej dla osób o ciemniejszej skórze) oraz diecie bogatej w wapń i witaminę D. Zalecane dzienne spożycie wapnia wynosi od 200 mg dla niemowląt 0-6 miesięcy do 1500-2000 mg dla nastolatków w okresie intensywnego wzrostu. Suplementacja witaminy D jest szczególnie ważna u niemowląt karmionych piersią, dzieci o ciemnej skórze, migrantów oraz osób z ograniczoną ekspozycją na słońce.
choroba nerek, cukrzyca, deformacja kości, dysfagia, ekspozycja na światło słoneczne, fototyp skóry, hiperkalcemia, kardiomiopatia rozstrzeniowa, krzywica, krzywica odżywcza, mineralizacja kości, niedobór witaminy D, nietolerancja laktozy, niska masa urodzeniowa, opieka prenatalna, opóźnienie rozwoju motorycznego, osteomalacja, pediatra, program szczepień, stwardnienie rozsiane, suplement wapnia, suplementacja witaminy D, wzbogacanie żywności, zaburzenie wchłaniania - Leksykon chorób i schorzeń
Plamy starcze (plamy wątrobowe) – Epidemiologia
Plamy starcze (solar lentigines) to płaskie, hiperpigmentowane zmiany skórne, najczęściej występujące u osób powyżej 50. roku życia, szczególnie o jasnym fototypie skóry. Ich etiologia jest ściśle związana z przewlekłą ekspozycją na promieniowanie UV, co prowadzi do kumulacji melaniny w naskórku, przy czym zawartość melaniny w plamach jest około 2-krotnie wyższa niż w otaczającej skórze. Czynniki ryzyka obejmują wiek, jasny fototyp, historię oparzeń słonecznych, intensywną ekspozycję na słońce oraz predyspozycje genetyczne (geny IRF4, MC1R, ASIP, BNC2). Lokalizacja zmian to głównie obszary eksponowane na słońce: twarz, grzbiety dłoni, przedramiona, ramiona, dekolt i szyja. Plamy starcze same w sobie są łagodne, ale ich obecność wskazuje na zwiększone ryzyko nowotworów skóry, co wymaga regularnego samobadania skóry i corocznych konsultacji dermatologicznych, zwłaszcza przy zmianach o cechach alarmowych (np. asymetria, nieregularne brzegi, zmiana koloru, średnica >6 mm, ewolucja). Diagnostyka opiera się na badaniu klinicznym, dermatoskopii i w razie potrzeby biopsji.
badanie dermatologiczne, badanie GWAS, biosynteza melaniny, ciekły azot, czynnik melanogenny, czynnik parakrynny, dermatosis papulosa nigra, dermatoskopia, fototyp skóry, hiperpigmentacja, mapowanie znamion, melanina, nowotwór skóry, oparzenie słoneczne, peeling chemiczny, promieniowanie UV, reguła ABCDE, rogowacenie łojotokowe, rogowacenie słoneczne, samobadanie skóry, solar lentigines, solarium, zabieg laserowy - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba bowena – Zapobieganie i profilaktyka
Choroba Bowena, czyli rak kolczystokomórkowy in situ, charakteryzuje się pełną grubością dysplazji naskórka z zaburzeniem różnicowania i utratą polarności nabłonka. Zmiany histopatologiczne obejmują parakeratozę, akantozę oraz pleomorfizm i hiperchromatyzm jąder keratynocytów. Lokalizuje się głównie na obszarach eksponowanych na promieniowanie UV, takich jak twarz, szyja, głowa, dłonie i przedramiona. Głównym czynnikiem ryzyka jest przewlekła ekspozycja na UV, zwłaszcza u osób powyżej 60. roku życia, o jasnej karnacji, z immunosupresją, narażonych na działanie toksyn (arsen, smoła) oraz zakażonych niektórymi szczepami HPV. Profilaktyka opiera się na ograniczeniu ekspozycji na UV (unikanie słońca w godzinach 10:00-16:00, stosowanie odzieży ochronnej, kapeluszy, okularów przeciwsłonecznych) oraz regularnym stosowaniu kremów z filtrem SPF 30-50 o szerokim spektrum UVA/UVB. Wczesne wykrycie i leczenie zapobiega progresji do inwazyjnego raka kolczystokomórkowego.
5-fluorouracyl, badanie skóry, bielactwo, chirurgia mikrograficzna Mohsa, choroba Bowena, dysplazja naskórka, fototyp skóry, imikwimod, immunosupresja, inwazyjny rak kolczystokomórkowy, krioterapia, łyżeczkowanie i elektrokoagulacja, melanina, nadwrażliwość na światło, promieniowanie ultrafioletowe, radioterapia, rak kolczystokomórkowy in situ, rak skóry, rogowacenie słoneczne, terapia fotodynamiczna, toczeń, uszkodzenie aktyniczne, wirus brodawczaka ludzkiego - Leksykon chorób i schorzeń
Rak skóry nieczerniakowy – Zapobieganie i profilaktyka
Rak skóry nieczerniakowy (NMSC) stanowi najczęstszy nowotwór złośliwy na świecie, a jego profilaktyka opiera się przede wszystkim na ochronie przed promieniowaniem ultrafioletowym (UV). Kluczowe zalecenia obejmują unikanie ekspozycji na słońce w godzinach 10:00-15:00, stosowanie kremów z filtrem SPF ≥30 (ok. 30 ml na całe ciało co 2 godziny), noszenie odzieży ochronnej o współczynniku UPF ≥30 oraz całkowite unikanie solariów, które emitują promieniowanie UV nawet 5-krotnie silniejsze niż słońce. Regularne samobadanie skóry, szczególnie u osób z grupy podwyższonego ryzyka (fototyp I-III, historia raka skóry, immunosupresja), oraz coroczne wizyty dermatologiczne są niezbędne do wczesnego wykrywania zmian nowotworowych. U pacjentów po przebytym NMSC ryzyko nawrotu lub rozwoju nowego ogniska wynosi 30-50% w ciągu 5 lat, co podkreśla znaczenie profilaktyki wtórnej.
acytretyna, badanie dermatologiczne, beta-karoten, epigallokatechina galusanu, fototyp skóry, immunosupresja, immunoterapia, insulinopodobny czynnik wzrostu, izotretynoina, karotenoid, klasyfikacja Fitzpatricka, krem z filtrem przeciwsłonecznym, kurkumina, kwas omega-3, laser frakcyjny, niesteroidowe leki przeciwzapalne, nikotynamid, profilaktyka wtórna, promieniowanie ultrafioletowe, rak kolczystokomórkowy skóry, rak podstawnokomórkowy, rak skóry nieczerniakowy, resweratrol, retinoidy, rogowacenie słoneczne, samobadanie skóry, szlak sygnałowy Hedgehog, witamina B3, xeroderma pigmentosum, zespół Gorlina