roztwór hiperosmotyczny
Roztwór hiperosmotyczny to płyn, którego ciśnienie osmotyczne jest wyższe niż ciśnienie osmotyczne osocza krwi (>290 mOsm/L). Charakteryzuje się większą zawartością cząsteczek rozpuszczonych (elektrolitów, glukozy lub innych substancji) niż płyny ustrojowe.
W praktyce klinicznej roztwory hiperosmotyczne znajdują zastosowanie w leczeniu obrzęku mózgu, hiponatremii, podwyższonego ciśnienia śródczaszkowego oraz w reanimacji pacjentów we wstrząsie hipowolemicznym. Najczęściej stosowane to: hipertoniczny roztwór soli (3-7,5% NaCl), roztwory mannitolu (10-20%) oraz roztwory glukozy o stężeniu powyżej 5%.
Działanie roztworów hiperosmotycznych opiera się na gradiencie osmotycznym – powodują one przemieszczanie wody z przestrzeni wewnątrzkomórkowej do przestrzeni pozakomórkowej, co skutkuje zmniejszeniem obrzęków tkanek. W neurologii ich podanie prowadzi do redukcji obrzęku mózgu i obniżenia ciśnienia śródczaszkowego.
Stosowanie roztworów hiperosmotycznych wymaga ścisłego monitorowania, gdyż mogą powodować zaburzenia elektrolitowe, odwodnienie komórkowe, hipernatremię oraz zaburzenia funkcji nerek. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z niewydolnością serca, niewydolnością nerek oraz odwodnieniem.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Calcium chloratum WZF
Calcium chloratum WZF w stężeniu 67 mg/ml (0,46 mmol jonów wapnia na ml) to roztwór hiperosmotyczny o osmolalności około 1249 mosmol/kg, co wymaga jego rozcieńczenia przed podaniem dożylnego, najlepiej do dużych żył lub żył centralnych, aby zminimalizować ryzyko podrażnienia naczyń i wynaczynienia. Produkt należy podawać powoli, z zachowaniem ostrożności u niemowląt (zakaz podawania doustnego i unikanie żył na głowie) oraz u pacjentów z zaburzeniami rytmu serca i sarkoidozą, ze względu na ryzyko arytmii i zaburzeń gospodarki wapniowej. W przypadku wynaczynienia konieczne jest natychmiastowe przerwanie infuzji, aspiracja roztworu, miejscowe ostrzyknięcie 1% prokainą z hialuronidazą oraz zastosowanie ciepłego okładu. Monitorowanie stężenia wapnia w surowicy jest kluczowe dla uniknięcia hiperkalcemii i powikłań.
arytmia, chlorek wapnia, gospodarka wapniowa, hialuronidaza, hiperkalcemia, hipokalcemia, hipotonia, kwasica oddechowa, martwica tkanek, nadciśnienie tętnicze, niewydolność nerek, niewydolność oddechowa, niewydolność serca, omdlenie kardiogenne, osmolalność, podanie dożylne, równowaga kwasowo-zasadowa, rozszerzenie naczyń krwionośnych, roztwór hiperosmotyczny, sarkoidoza, stężenie wapnia w surowicy, wodorowęglan sodu, wynaczynienie, zaburzenia rytmu serca - Leksykon leków
Przedawkowanie – Mannitol 15% Baxter 150 mg/ml
Przedawkowanie mannitolu, stosowanego głównie w celu obniżenia ciśnienia śródczaszkowego oraz leczenia ostrej niewydolności nerek, stanowi poważny stan kliniczny wymagający natychmiastowej interwencji. Objawy przedawkowania obejmują zaburzenia nerkowe (ostra niewydolność nerek z oligo- lub anurią), elektrolitowe (hiponatremia, hipokaliemia prowadzące do zaburzeń rytmu serca), objętościowe (hiperwolemia, obrzęki, przeciążenie krążenia) oraz neurologiczne (ból głowy, nudności, dreszcze bez gorączki, splątanie, drgawki, śpiączka). Szczególnie niebezpieczne jest szybkie podanie dużych objętości roztworów hiperosmotycznych, takich jak Mannitol 15% Baxter, który zawiera 150 mg mannitolu/ml (150 g/l) i ma osmolarność około 823 mOsm/l, co zwiększa ryzyko kwasicy i przeciążenia krążenia.
anuria, ciśnienie śródczaszkowe, drgawki, hemodializa, hiperwolemia, hipokaliemia, hiponatremia, infuzja, kwasica, mannitol, oliguria, osłupienie, ośrodkowy układ nerwowy, ostra niewydolność nerek, przeciążenie krążenia, równowaga kwasowo-zasadowa, roztwór hiperosmotyczny, śpiączka, splątanie, technika dializacyjna, wlew dożylny, zaburzenia elektrolitowe, zaburzenia nerkowe, zaburzenia osmotyczne, zaburzenia rytmu serca, zaburzenia świadomości, zatrucie OUN