gruczoły oskrzelowe
Gruczoły oskrzelowe (glandulae bronchiales) stanowią istotny element układu oddechowego, zlokalizowany w ścianie oskrzeli. Są to struktury gruczołowe wydzielające śluz, który pokrywa nabłonek dróg oddechowych, tworząc warstwę ochronną.
Pod względem histologicznym gruczoły oskrzelowe to gruczoły śluzowo-surowicze, które znajdują się w warstwie podśluzowej oskrzeli. Ich wydzielina zawiera mucyny, glikoproteiny, lizozym oraz inne substancje o właściwościach przeciwbakteryjnych, co zapewnia pierwszą linię obrony przed patogenami wdychanymi z powietrzem.
W patologii dróg oddechowych gruczoły oskrzelowe odgrywają kluczową rolę. W przewlekłych stanach zapalnych, takich jak przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) czy astma oskrzelowa, dochodzi do ich przerostu (hiperplazji) i zwiększonego wydzielania śluzu, co może prowadzić do obturacji dróg oddechowych. W mukowiscydozie natomiast zaburzenia transportu jonowego prowadzą do nadmiernego zagęszczenia wydzieliny tych gruczołów.
Diagnostyka związana z gruczołami oskrzelowymi obejmuje badania obrazowe (tomografia komputerowa), badania czynnościowe płuc oraz badania bronchoskopowe z pobraniem materiału do analizy histopatologicznej. W terapii schorzeń związanych z dysfunkcją gruczołów oskrzelowych stosuje się leki mukolityczne, przeciwzapalne oraz bronchodilatacyjne.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Atropinum sulfuricum WZF 1 mg/ml
Atropina siarczan, będąca alkaloidem Atropa belladonna i aminą trzeciorzędową, jest aktywnym składnikiem leku Atropinum Sulfuricum WZF dostępnym w stężeniach 0,5 mg/ml oraz 1 mg/ml w formie roztworu do wstrzykiwań. Farmakologicznie działa jako konkurencyjny antagonista receptorów muskarynowych układu przywspółczulnego, wpływając na gruczoły zewnątrzwydzielnicze, mięśnie gładkie, mięsień sercowy oraz ośrodkowy układ nerwowy. Efekty działania atropiny obejmują tachykardię (po początkowej bradykardii), zmniejszenie wydzielania śliny, potu, łez, redukcję wydzieliny oskrzelowej, rozkurcz mięśni gładkich oskrzeli, hamowanie wydzielania soku żołądkowego, spowolnienie perystaltyki jelit oraz zahamowanie oddawania moczu. Mechanizm ten jest wykorzystywany klinicznie w leczeniu bradykardii, bloków przedsionkowo-komorowych, premedykacji przed zabiegami, stanach skurczowych przewodu pokarmowego oraz w chorobach dróg oddechowych z nadmierną sekrecją.
alkaloid Atropa belladonna, amina trzeciorzędowa, antagonista receptorów muskarynowych, atropina siarczan, atropinum sulfuricum, blok przedsionkowo-komorowy, bradykardia, gruczoły oskrzelowe, mięsień gładki, mięsień sercowy, ośrodkowy układ nerwowy, premedykacja, przerost prostaty, przewodnictwo przedsionkowo-komorowe, receptor muskarynowy, rozszerzenie oskrzeli, rytm zatokowy, skurcz oskrzeli, sok żołądkowy, spazmolityk, środek antycholinergiczny, stan skurczowy przewodu pokarmowego, tachykardia, układ przywspółczulny, układ sercowo-naczyniowy, wydzielanie oskrzelowe - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Thiocodin 15 mg + 300 mg
Thiocodin to lek złożony, zawierający 15 mg kodeiny fosforanu półwodnego oraz 300 mg sulfogwajakolu w każdej tabletce, klasyfikowany w grupie leków przeciwkaszlowych i wykrztuśnych (kod ATC: R05FB02). Kodeina, będąca pochodną morfiny, działa ośrodkowo poprzez hamowanie odruchu kaszlowego w ośrodkowym układzie nerwowym, co skutkuje zmniejszeniem częstości napadów kaszlu, zwłaszcza w przypadku kaszlu nasilonego i męczącego. Sulfogwajakol natomiast wykazuje działanie wykrztuśne, zwiększając wydzielanie gruczołów oskrzelowych zarówno pośrednio, przez drażnienie błony śluzowej żołądka, jak i bezpośrednio, poprzez drażnienie błony śluzowej oskrzeli, co prowadzi do upłynnienia wydzieliny i ułatwia jej odkrztuszanie.
alkaloid opium, błona śluzowa oskrzeli, błona śluzowa żołądka, drogi oddechowe, działanie przeciwkaszlowe, działanie synergistyczne, działanie wykrztuśne, gruczoły oskrzelowe, kaszel nieproduktywny, kodeina fosforan półwodny, lek przeciwkaszlowy i wykrztuśny, męczący kaszel, morfina, odruch kaszlowy, ośrodkowe działanie przeciwkaszlowe, ośrodkowy układ nerwowy, produkt leczniczy, sulfogwajakol, upłynnienie wydzieliny, wydzielina dróg oddechowych, wydzielina oskrzelowa - Leksykon substancji czynnych
Kodeina – Właściwości farmakodynamiczne
Kodeina, alkaloid opium o działaniu przeciwbólowym, przeciwkaszlowym i słabo uspokajającym, działa głównie jako prolek, który w organizmie ulega O-demetylacji przez enzym CYP2D6 do morfiny – faktycznego agonisty receptorów opioidowych μ w ośrodkowym układzie nerwowym. Jej powinowactwo do tych receptorów jest stosunkowo niskie, co przekłada się na umiarkowaną siłę analgetyczną. Kodeina wykazuje szczególną skuteczność w leczeniu ostrego bólu nocyceptywnego, zwłaszcza w terapii skojarzonej z paracetamolem (np. dawki kodeiny 8–50 mg na jednostkę dawkowania) lub ibuprofenem (np. 12,8 mg kodeiny + 200 mg ibuprofenu w preparacie Nurofen Plus), co pozwala na synergistyczne wzmocnienie i wydłużenie efektu przeciwbólowego przy jednoczesnym zmniejszeniu ryzyka działań niepożądanych. Dodatkowo, kodeina wykazuje działanie przeciwkaszlowe poprzez podwyższenie progu pobudzenia ośrodka kaszlu w rdzeniu przedłużonym, co umożliwia stosowanie jej w dawkach 10–15 mg w preparatach przeciwkaszlowych, często w połączeniu z wykrztuśnym sulfogwajakolem (np. Thiocodin).
alkaloid opium, analgezja, biotransformacja morfiny, błona śluzowa oskrzeli, błona śluzowa żołądka, ból nocyceptywny, działanie obwodowe, działanie przeciwbólowe, działanie przeciwgorączkowe, działanie przeciwkaszlowe, działanie przeciwzapalne, działanie uspokajające, działanie wykrztuśne, enzym CYP2D6, fosforan kodeiny, genotyp CYP2D6, gruczoły oskrzelowe, ibuprofen, kaszel produktywny, kinina, kod ATC, kofeina, mediator bólu, naczynia mózgowe, opioid, ośrodek kaszlu, ośrodkowy układ nerwowy, pień mózgu, powinowactwo receptorowe, próg bólowy, prolek, rdzeń przedłużony, receptor opioidowy, receptor opioidowy μ, serotonina, skurcz naczyń, stan zapalny, sulfogwajakol, synergizm farmakologiczny, synteza prostaglandyn - Leksykon substancji czynnych
Benzoesan sodu – Właściwości farmakodynamiczne
Benzoesan sodu (E211) pełni w farmakoterapii rolę zarówno substancji aktywnej, jak i pomocniczej, w zależności od preparatu i jego stężenia. Jako składnik aktywny w dawce 16,7 mg na tabletkę drażowaną w preparacie Tussipect wykazuje działanie wykrztuśne poprzez drażnienie błony śluzowej żołądka, co odruchowo zwiększa wydzielanie gruczołów oskrzelowych. Efekt ten prowadzi do rozrzedzenia gęstego śluzu i ułatwienia jego odkrztuszania. Benzoesan sodu działa synergistycznie z chlorowodorkiem efedryny, wyciągiem z korzenia lukrecji oraz saponinami (12 mg na tabletkę), co wzmacnia efekt terapeutyczny w leczeniu kaszlu produktywnego, łącząc działanie wykrztuśne, rozszerzające oskrzela oraz przeciwzapalne i przeciwwirusowe. W preparatach antybiotykowych, takich jak Zinnat, benzoesan sodu występuje w minimalnych ilościach (0,00152–0,00506 mg na tabletkę) jako konserwant, bez istotnego wpływu na farmakodynamikę cefalosporynowego cefuroksymu.
antybiotyk cefalosporynowy, benzoesan sodu, błona śluzowa żołądka, cefuroksym, chlorowodorek efedryny, działanie bakteriostatyczne, działanie przeciwwirusowe, działanie przeciwzapalne, działanie wykrztuśne, efekt synergistyczny, gruczoły oskrzelowe, interakcja farmakodynamiczna, kaszel produktywny, korzeń lukrecji, napięcie powierzchniowe śluzu, odkrztuszanie wydzieliny, rozkurcz oskrzeli, rozrzedzenie śluzu, saponina, schorzenia dróg oddechowych, synteza ściany komórkowej bakterii, transport w drogach oddechowych - Leksykon substancji czynnych
Wyciąg tymiankowy – Właściwości farmakodynamiczne
Wyciąg tymiankowy (Thymi extractum) stosowany w preparacie Tussipect w stężeniu 622 mg/5 ml (DER 1:3-5) wykazuje wielokierunkowe działanie na układ oddechowy. Mechanizmy obejmują stymulację ruchu nabłonka rzęskowego, co poprawia oczyszczanie dróg oddechowych z wydzieliny i zanieczyszczeń, oraz zwiększenie produkcji śluzu, ułatwiające odkrztuszanie. Dodatkowo wyciąg wykazuje właściwości przeciwbakteryjne, przeciwskurczowe (zmniejszające napięcie mięśni gładkich oskrzeli) oraz przeciwzapalne, co sprzyja łagodzeniu objawów zapalenia błony śluzowej dróg oddechowych. Ekstrahentami są etanol 96% (v/v), woda, glicerol oraz amon wodorotlenek stężony (0,1%).
aktywność farmakologiczna, aktywność przeciwdrobnoustrojowa, chlorowodorek efedryny, drzewo oskrzelowe, działanie przeciwskurczowe, działanie przeciwzapalne, działanie rozkurczające, działanie wykrztuśne, ekstrakt tymianku, górne drogi oddechowe, gruczoły oskrzelowe, infekcja dróg oddechowych, kod ATC, mięśnie gładkie, nabłonek rzęskowy, odkrztuszanie wydzieliny, patogen bakteryjny, saponina, śluz w drogach oddechowych, stan spastyczny oskrzeli, transport rzęskowy, układ oddechowy, właściwości przeciwbakteryjne, współczynnik DER, wyciąg tymiankowy, zapalenie błony śluzowej - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Pectobonisol –
Pectobonisol to tradycyjny lek wykrztuśny i sekretolityczny, zawierający kompleks składników roślinnych o udokumentowanym działaniu farmakologicznym. W skład preparatu wchodzą: sok z ziela babki lancetowatej (40 g/100 g, etanol 96% V/V), nalewka z kwiatostanu lipy (15 g/100 g, etanol 70% V/V), nalewka z korzenia lukrecji (15 g/100 g, etanol 70% V/V), nalewka z liści mięty pieprzowej (10 g/100 g, etanol 90% V/V) oraz wyciąg z ziela tymianku (20 g/100 g, etanol 30% V/V). Całkowita zawartość etanolu w produkcie wynosi 40-50% (V/V), co należy uwzględnić przy stosowaniu u pacjentów z przeciwwskazaniami do alkoholu. Substancje te wykazują działanie przeciwzapalne, wykrztuśne, sekretolityczne, spazmolityczne oraz łagodzące podrażnienia błony śluzowej dróg oddechowych.
babka lancetowata, błona śluzowa gardła, działanie napotne, działanie przeciwbólowe, działanie przeciwdrobnoustrojowe, działanie przeciwgorączkowe, działanie przeciwzapalne, działanie spazmolityczne, etanol, gruczoły oskrzelowe, infekcja dróg oddechowych, korzeń lukrecji, kwiatostan lipy, liść mięty pieprzowej, nabłonek rzęskowy, odkrztuszanie, skurcz oskrzeli, zapalenie błony śluzowej, zapalenie górnych dróg oddechowych, zapalenie oskrzeli, ziele tymianku - Leksykon substancji czynnych
Sulfogwajakol – Właściwości farmakodynamiczne
Sulfogwajakol (gwajakolosulfonian potasowy) jest substancją wykrztuśną stosowaną w leczeniu schorzeń dróg oddechowych z zalegającą wydzieliną oskrzelową. Jego działanie farmakologiczne opiera się na metabolizmie do gwajakolu, który zmniejsza lepkość wydzieliny oraz neutralizuje jej nieprzyjemny smak i zapach. Mechanizm działania sulfogwajakolu obejmuje drażnienie błony śluzowej żołądka (działanie pośrednie) oraz oskrzeli (działanie bezpośrednie), co prowadzi do zwiększenia wydzielania gruczołów oskrzelowych i ułatwia odkrztuszanie. Dodatkowo wykazuje słabe działanie odkażające w obrębie dróg oddechowych. Modyfikacja cząsteczki poprzez wprowadzenie ugrupowania sulfonowego w formie soli potasowej zmniejsza drażniące działanie na przewód pokarmowy, co ma istotne znaczenie kliniczne w kontekście tolerancji leku.
alkaloid opium, błona śluzowa oskrzeli, błona śluzowa żołądka, chlorek amonu, działanie centralne, działanie drażniące, działanie odkażające, działanie wykrztuśne, gruczoły oskrzelowe, gwajakolosulfonian potasowy, infekcja dróg oddechowych, klasyfikacja ATC, kwas sulfonowy, lek przeciwkaszlowy, lek wykrztuśny, odkrztuszanie wydzieliny, odruch kaszlowy, pierwiosnek lekarski, schorzenie dróg oddechowych, sulfogwajakol, upłynnianie wydzieliny, wydzielina oskrzelowa, zaleganie wydzieliny w oskrzelach, ziele tymianku - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Ambroksol APTEO MED 30 mg/5 ml
Ambroksol APTEO MED, klasyfikowany pod kodem ATC R05CB06, jest mukolitykiem o działaniu sekretolitycznym i stymulującym wydzielanie w drogach oddechowych. Jego mechanizm obejmuje zwiększenie sekrecji wydzieliny surowiczej w oskrzelach, stymulację produkcji surfaktantu przez pneumocyty typu II oraz komórki Clary, a także przyspieszenie transportu śluzowo-rzęskowego, co prowadzi do obniżenia lepkości śluzu i poprawy klirensu śluzowo-rzęskowego. Efekt terapeutyczny pojawia się około 30 minut po podaniu doustnym i utrzymuje się przez 6-12 godzin, zależnie od dawki. Ambroksol ułatwia odkrztuszanie i łagodzi kaszel mokry, co jest istotne w leczeniu chorób układu oddechowego z nadmierną produkcją gęstej wydzieliny.
ambroksol, amoksycylina, antybiotyk beta-laktamowy, antybiotyk makrolidowy, cefalosporyna, cefuroksym, działanie sekretolityczne, erytromycyna, gruczoły oskrzelowe, hodowla komórkowa, klirens śluzowo-rzęskowy, komórki Clary, leki wykrztuśne, mukolityków, pneumocyty typu II, stężenie antybiotyku, surfaktant, transport śluzowo-rzęskowy, wydzielina oskrzelowo-płucna - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Prospan 26 mg
Prospan w formie pastylek miękkich zawiera 26 mg suchego wyciągu z liści bluszczu (Hedera helix L., folium) i należy do leków wykrztuśnych stosowanych w terapii kaszlu mokrego. Mechanizm działania nie jest w pełni poznany, jednak przypuszcza się, że substancje czynne działają poprzez podrażnienie błony śluzowej przewodu pokarmowego oraz stymulację gruczołów śluzowych oskrzeli za pośrednictwem włókien parasympatykolitycznych, co prowadzi do zwiększonej produkcji i upłynnienia wydzieliny oskrzelowej. Wyciąg jest przygotowany w stosunku 5-7,5:1, z użyciem 30% etanolu jako rozpuszczalnika ekstrakcyjnego. Pastylki zawierają również maltitol i sorbitol po 0,53 g na sztukę.
błona śluzowa przewodu pokarmowego, błona śluzowa żołądka, bluszcz pospolity, drogi oddechowe, działanie sekretolityczne, działanie sekretomotoryczne, działanie wykrztuśne, gruczoły oskrzelowe, kaszel i przeziębienie, kaszel mokry, lek wykrztuśny, maltitol, rozpuszczalnik ekstrakcyjny, sorbitol, substancje pomocnicze, układ oddechowy, upłynnienie wydzieliny, właściwości wykrztuśne, wyciąg z liści bluszczu, wydzielanie śluzu, wydzielina oskrzelowa - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Thiocodin (15 mg + 300 mg)/10 ml
Thiocodin to syrop przeciwkaszlowy i wykrztuśny o stężeniu 15 mg kodeiny fosforanu półwodnego oraz 300 mg sulfogwajakolu na 10 ml, klasyfikowany pod kodem ATC R05FB02. Lek łączy ośrodkowe działanie przeciwkaszlowe kodeiny, która hamuje odruch kaszlowy w ośrodkowym układzie nerwowym, z miejscowym działaniem wykrztuśnym sulfogwajakolu, który poprzez drażnienie błony śluzowej żołądka i oskrzeli stymuluje wydzielanie śluzu, ułatwiając upłynnianie i usuwanie wydzieliny z dróg oddechowych. Takie połączenie zapewnia kompleksową terapię kaszlu, zwłaszcza w przypadkach nasilonego, męczącego kaszlu z zalegającą, gęstą wydzieliną.
alkaloid opium, benzoesan sodu, błona śluzowa oskrzeli, błona śluzowa żołądka, drogi oddechowe, działanie przeciwkaszlowe, działanie wykrztuśne, gruczoły oskrzelowe, kodeina fosforan, kontrola kaszlu, leczenie kaszlu, lek przeciwkaszlowy i wykrztuśny, napad kaszlu, odkrztuszanie wydzieliny, odruch kaszlowy, ośrodkowy układ nerwowy, parahydroksybenzoesan, pochodna morfiny, sulfogwajakol, wydzielina dróg oddechowych, zalegająca wydzielina, zaleganie wydzieliny