Wysypka wielopostaciowa na światło
Epidemiologia
Polymorphous light eruption (PMLE) jest najczęstszą idiopatyczną fotodermatozą, charakteryzującą się świądzącą wysypką w miejscach eksponowanych na promieniowanie UV, pojawiającą się w ciągu kilku godzin do dni po ekspozycji i utrzymującą się przez kilka dni. Częstość występowania PMLE wykazuje wyraźne zróżnicowanie geograficzne, z najwyższą częstością w krajach skandynawskich (~22%), umiarkowaną w Europie Zachodniej i Środkowej (10-20%) oraz najniższą w strefach tropikalnych, takich jak Singapur i Chiny (0,65-1%). W Indiach częstość waha się od 0,56% do 13,5%, z wyższą zapadalnością na terenach wyżej położonych. PMLE jest chorobą sezonową, najczęściej manifestującą się w okresie wiosenno-letnim, szczególnie po pierwszej intensywnej ekspozycji na słońce po zimie. Średni wiek zachorowania to około 23 lata, z przewagą kobiet (2-3 razy częściej niż mężczyźni) oraz osób o jasnym fototypie skóry (I-III wg Fitzpatricka), choć choroba występuje także u osób o ciemniejszej karnacji, gdzie zmiany mają często charakter grudkowy lub liszajowaty.
Epidemiologia wysypki wielopostaciowej na światło
Wysypka wielopostaciowa na światło (Polymorphous light eruption, PMLE) jest najczęstszą idiopatyczną fotodermatozą i najbardziej powszechną chorobą skóry wywołaną ekspozycją na promieniowanie ultrafioletowe (UV). Charakteryzuje się występowaniem świądzącej wysypki w miejscach narażonych na działanie słońca w ciągu kilku godzin do kilku dni po ekspozycji na promieniowanie UV i utrzymuje się przez kilka dni przed ustąpieniem.12
Występowanie geograficzne
Częstość występowania PMLE wykazuje znaczne różnice geograficzne i jest odwrotnie proporcjonalna do szerokości geograficznej. Choroba występuje częściej w regionach o klimacie umiarkowanym, gdzie ekspozycja na słońce jest mniej regularna:12
- Najwyższa częstość występowania odnotowywana jest w krajach skandynawskich (około 22%)1
- W Wielkiej Brytanii i północnych Stanach Zjednoczonych wynosi 10-15%23
- W Europie Zachodniej i Środkowej częstość występowania szacuje się na 10-20%12
- W Australazji częstość wynosi około 5%1
- W krajach bliżej równika, jak Singapur czy Chiny, częstość jest najniższa (około 0,65-1%)12
W Indiach, pomimo położenia w strefie tropikalnej, częstość występowania PMLE wynosi od 0,56% do 13,5% w różnych regionach kraju.12 Badanie przeprowadzone w regionie Malwa w Indiach wykazało częstość występowania na poziomie 5%.1
Warto zauważyć, że choroba występuje częściej na wyższych wysokościach nad poziomem morza niż na terenach położonych na poziomie morza.12
Zmienność sezonowa
PMLE jest chorobą sezonową, z największą liczbą przypadków występujących w okresach wiosennych i letnich w półkuli północnej.12 Najczęściej objawy pojawiają się po pierwszej intensywnej ekspozycji na słońce po okresie zimowym, co jest związane z nagłym wzrostem natężenia promieniowania UV.1
W badaniu z Indii zaobserwowano, że większość pacjentów zgłaszała się do lekarza w miesiącach od stycznia do marca (44%) oraz we wczesnym okresie letnim (33%), co może być związane z praktyką kąpieli słonecznych powszechną w Indiach w późnym okresie zimowym.1
Rozkład demograficzny
Wiek
PMLE najczęściej rozpoczyna się w młodym wieku:12
- Większość przypadków (około 75%) zaczyna się u kobiet w wieku 20-40 lat1
- Początek choroby przypada zwykle na pierwsze trzy dekady życia1
- Średni wiek wystąpienia pierwszych objawów to około 23 lata1
Choroba może jednak rozpocząć się zarówno w dzieciństwie, jak i w późniejszym wieku. PMLE jest również najczęstszą fotodermatozą u dzieci w wieku szkolnym.1
Płeć
Istnieje wyraźna przewaga występowania PMLE u kobiet:12
- Kobiety cierpią na PMLE 2-3 razy częściej niż mężczyźni1
- W Niemczech stosunek kobiet do mężczyzn został określony nawet jako 9:11
- W niektórych badaniach proporcja wynosi 4:1 na korzyść kobiet1
Warto jednak zauważyć, że te dane mogą być zawyżone, ponieważ kobiety częściej zgłaszają się po pomoc medyczną niż mężczyźni.1 Interesujące jest to, że w Kalifornii raportowano równy rozkład płci (1:1).1
Fototyp skóry
PMLE może występować we wszystkich typach skóry, jednak częstość występowania różni się w zależności od fototypu:12
- Choroba jest częstsza u osób o jasnej skórze, szczególnie z fototypem I według klasyfikacji Fitzpatricka12
- Występuje również u osób o ciemniejszej karnacji, ale prezentacja kliniczna może się różnić – częściej przyjmuje postać drobnych grudek i zmian o charakterze liszajowatym12
- W badaniu indyjskim największa liczba pacjentów miała skórę typu IV (45%), następnie typu V (29%) i typu III (26%)1
Czynniki ryzyka i predyspozycje genetyczne
Do głównych czynników ryzyka rozwoju PMLE należą:12
- Płeć żeńska
- Wiek 20-40 lat
- Jasny fototyp skóry (I-III według Fitzpatricka)
- Wywiad rodzinny PMLE – predyspozycja genetyczna obecna w 15-46% przypadków1
- Mieszkanie w klimacie umiarkowanym z nieregularną ekspozycją na słońce
- Wykonywanie zawodów wymagających aktywności na zewnątrz – rolnicy, pracownicy fizyczni1
Pacjenci szczególnej troski
W niektórych populacjach obserwuje się specyficzne wzorce występowania PMLE:12
- W Indiach wysoką częstość występowania obserwuje się wśród rolników i pracowników fizycznych (38%), a także wśród gospodyń domowych (18%), prawdopodobnie z powodu wykonywania czynności na zewnątrz1
- Większość przypadków (56%) dotyczy pacjentów z niższej klasy średniej1
- U kobiet w Europie Północnej, spędzających wakacje w regionie śródziemnomorskim, częstość występowania może sięgać 20-40%1
Relacja z innymi chorobami
Interesująca jest odwrotna zależność między występowaniem PMLE a nowotworami skóry. W badaniu przeprowadzonym w Irlandii wykazano, że częstość występowania PMLE u osób z nowotworami skóry wynosiła 7,5%, w porównaniu z 21,4% w grupie kontrolnej.12 Sugeruje to, że immunologiczna podstawa PMLE może zapewniać pewną ochronę przed nowotworami skóry, prawdopodobnie poprzez zwiększony nadzór immunologiczny i oporność na immunosupresję wywoływaną przez promieniowanie UV.1
Przebieg naturalny i rokowanie
PMLE ma tendencję do nawracania rocznie, a u niektórych pacjentów utrzymuje się przez cały rok, w zależności od szerokości geograficznej.1 Zauważono, że choroba często zmniejsza swoją ciężkość z upływem czasu:
- 60% pacjentów obserwuje poprawę lub ustąpienie objawów w ciągu 15 lat1
- 75% pacjentów doświadcza poprawy lub remisji po 30 latach1
- Niższa częstość występowania PMLE obserwowana jest u osób starszych1
Skuteczna ochrona przeciwsłoneczna i fototerapia („hartowanie światłem”) mogą mieć bardzo pozytywny wpływ na przebieg choroby.1
Wnioski i znaczenie w nadzorze epidemiologicznym
Epidemiologia PMLE pokazuje, że jest to powszechna choroba, której częstość występowania waha się od 10% do 30% wśród osób systematycznie narażonych na działanie światła słonecznego.1 W regionach o wysokim poziomie promieniowania słonecznego, takich jak strefy tropikalne i subtropikalne, częstość PMLE może osiągać 50% i więcej.1
Ze względu na fakt, że wielu pacjentów nie szuka pomocy medycznej, rzeczywista częstość występowania PMLE może być niedoszacowana.1 Dlatego ważny jest nadzór epidemiologiczny tej choroby, szczególnie w kontekście zmian klimatycznych i zwiększonej świadomości dotyczącej ochrony przeciwsłonecznej.
Identyfikacja osób z grupy ryzyka oraz monitorowanie trendów występowania PMLE ma istotne znaczenie dla planowania działań profilaktycznych i edukacyjnych w zakresie odpowiedniej ochrony przed słońcem, co może również przyczynić się do zmniejszenia ryzyka rozwoju nowotworów skóry związanych z ekspozycją na promieniowanie UV.1
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.