zmienność sezonowa
Zmienność sezonowa to zjawisko występowania cyklicznych wahań w przebiegu procesów biologicznych i patologicznych w zależności od pór roku. W medycynie termin ten odnosi się do regularnych fluktuacji w występowaniu chorób, nasileniu objawów, a także parametrach fizjologicznych organizmu ludzkiego, które są związane ze zmianami warunków środowiskowych charakterystycznych dla poszczególnych sezonów.
Wiele jednostek chorobowych wykazuje wyraźną zmienność sezonową. Dotyczy to szczególnie chorób infekcyjnych, takich jak grypa i inne infekcje układu oddechowego, które dominują w sezonie jesienno-zimowym. Również choroby alergiczne, jak alergiczny nieżyt nosa czy astma oskrzelowa, mogą wykazywać sezonowe zaostrzenia związane z pyleniem roślin lub zwiększoną ekspozycją na alergeny.
Zaburzenia afektywne sezonowe (SAD), czyli depresja sezonowa, stanowią klasyczny przykład zmienności sezonowej w psychiatrii. Obniżony nastrój u pacjentów pojawia się najczęściej w miesiącach jesienno-zimowych i ustępuje wiosną, co wiąże się ze zmniejszoną ekspozycją na światło słoneczne i zaburzeniami rytmu okołodobowego.
Zmienność sezonowa dotyczy również parametrów fizjologicznych, takich jak stężenie witaminy D (niższe zimą), aktywność układu immunologicznego, ciśnienie tętnicze (wyższe zimą) czy metabolizm. Świadomość tych cyklicznych zmian ma istotne znaczenie w planowaniu działań profilaktycznych, diagnostyce i terapii wielu schorzeń.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Keratoza pilaris – Objawy
Keratoza pilaris (KP) to przewlekła, genetycznie uwarunkowana dermatoza charakteryzująca się obecnością drobnych, szorstkich guzków wokół mieszków włosowych, najczęściej lokalizujących się na tylnej powierzchni górnych ramion (92%), przedniej powierzchni ud (59%), pośladkach (30%) oraz policzkach u dzieci. Zmiany mają różnorodną pigmentację zależną od fototypu skóry: od koloru skóry, przez biało-czerwone i różowo-fioletowe na jasnej skórze, po brązowo-czarne u osób o ciemniejszej karnacji. Objawy są zwykle bezbolesne, choć mogą towarzyszyć im łagodne świąd i zaczerwienienie, szczególnie w postaci zapalnej keratosis pilaris rubra (KPR). Nasilenie KP wykazuje sezonową zmienność – pogorszenie zimą i w suchym klimacie oraz poprawę latem i w warunkach wilgotnych. Zaostrzenia obserwuje się także w okresach zmian hormonalnych, takich jak dojrzewanie, ciąża i połóg. Choroba często pojawia się przed 2. rokiem życia, nasila w okresie dojrzewania i ulega poprawie lub ustępuje do 30. roku życia, choć u 22% pacjentów może się pogarszać lub utrzymywać przez całe życie.
alfa-hydroksykwasy, choroba genetyczna skóry, emolient, gęsia skórka, keratosis pilaris atrophicans faciei, keratosis pilaris rubra, keratoza pilaris, kwas mlekowy, kwas salicylowy, laseroterapia, mieszki włosowe, mikrodermabrazja, mocznik, okres dojrzewania, peeling chemiczny, retinoid, skóra kurczaka, zaczerwienienie skóry, zaostrzenie i remisja, zmiany hormonalne, zmienność sezonowa - Leksykon chorób i schorzeń
Porażenie bella – Epidemiologia
Porażenie Bella stanowi 60-75% przypadków ostrego jednostronnego niedowładu nerwu twarzowego typu obwodowego, z roczną zapadalnością wahającą się od 11,5 do 53,3 na 100 000 osób, zależnie od regionu. Najczęściej dotyka osoby w wieku 15-45 lat, z bimodalnym szczytem zachorowań między 20-30 a 60-70 rokiem życia. Ryzyko zachorowania w ciągu życia wynosi 1 na 60 osób, a nawroty występują u 4-14% pacjentów. Czynniki ryzyka obejmują cukrzycę (29% wzrost ryzyka), ciążę (3,3-krotnie wyższe ryzyko, zwłaszcza w III trymestrze), stan przedrzucawkowy, otyłość, zabiegi stomatologiczne, infekcje górnych dróg oddechowych oraz immunosupresję. Epidemiologia porażenia Bella wykazuje zmienność sezonową, z przewagą przypadków zimą lub jesienią w różnych badaniach. W okresie pandemii COVID-19 zaobserwowano wzrost zapadalności, zwłaszcza u starszych pacjentów z cukrzycą, oraz potencjalny związek z szczepieniami mRNA przeciw COVID-19, choć dane są niejednoznaczne.
badanie epidemiologiczne, badanie kohortowe, cukrzyca, idiopatyczne porażenie nerwu twarzowego, immunosupresja, infekcja górnych dróg oddechowych, jednostronne porażenie nerwu twarzowego, kortykosteroid, lek przeciwwirusowy, mięśnie mimiczne twarzy, nadciśnienie tętnicze, nawrót choroby, niedowład nerwu twarzowego, otyłość, porażenie Bella, prednizolon, rozkład bimodalny, skala House-Brackmanna, stan przedrzucawkowy, szczepienie przeciwko SARS-CoV-2, szczepionka mRNA, trzeci trymestr ciąży, zakażenie COVID-19, zapadalność roczna, zmienność sezonowa - Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie skóry – Epidemiologia
Atopowe zapalenie skóry (AZS) jest jedną z najczęstszych dermatoz o przewlekłym, nawracającym przebiegu, dotykającą globalnie około 2,6% populacji (204,05 mln osób), w tym 2,0% dorosłych (101,27 mln) i 4,0% dzieci (102,78 mln). W krajach rozwiniętych częstość występowania u dzieci sięga 15-30%, a u dorosłych 2-10%. W USA około 31,6 mln osób cierpi na zapalenie skóry, z czego 16,5 mln dorosłych i 9,6 mln dzieci ma AZS, a 6,6 mln dorosłych oraz jedna trzecia dzieci prezentuje umiarkowaną do ciężką postać choroby. Czynniki ryzyka obejmują płeć żeńską, pochodzenie etniczne (większa częstość i ciężkość u Afroamerykanów i rdzennych Amerykanów), historię atopową w rodzinie (37-56% pacjentów) oraz czynniki środowiskowe, takie jak zanieczyszczenie i warunki miejskie. AZS rozpoczyna się najczęściej we wczesnym dzieciństwie (80% przed 6 r.ż.), z 20-50% przypadków utrzymujących się w dorosłości, a 25% dorosłych zgłasza początek objawów w wieku dorosłym. Kontaktowe zapalenie skóry, szczególnie zawodowe, jest powszechne w grupach zawodowych narażonych na drażniące substancje, z roczną zachorowalnością do 46,9/10 000 u fryzjerów.
alergia pokarmowa, alergiczny nieżyt nosa, atopowe zapalenie skóry, biomarker, choroby atopowe, choroby współistniejące, ciężka postać choroby, częstość występowania AZS, dystrybucja choroby, historia rodzinna, kontaktowe zapalenie skóry, lata życia skorygowane niepełnosprawnością, lichenifikacja, nadzór epidemiologiczny, opieka zdrowotna, podrażnieniowe kontaktowe zapalenie skóry, remisja, rozpowszechnienie choroby, substancje drażniące, wyprysk rąk, zachorowalność, zaostrzenie choroby, zapalenie skóry, zawodowe kontaktowe zapalenie skóry, zmiany sączące, zmienność sezonowa - Leksykon chorób i schorzeń
Wysypka wielopostaciowa na światło – Epidemiologia
Polymorphous light eruption (PMLE) jest najczęstszą idiopatyczną fotodermatozą, charakteryzującą się świądzącą wysypką w miejscach eksponowanych na promieniowanie UV, pojawiającą się w ciągu kilku godzin do dni po ekspozycji i utrzymującą się przez kilka dni. Częstość występowania PMLE wykazuje wyraźne zróżnicowanie geograficzne, z najwyższą częstością w krajach skandynawskich (~22%), umiarkowaną w Europie Zachodniej i Środkowej (10-20%) oraz najniższą w strefach tropikalnych, takich jak Singapur i Chiny (0,65-1%). W Indiach częstość waha się od 0,56% do 13,5%, z wyższą zapadalnością na terenach wyżej położonych. PMLE jest chorobą sezonową, najczęściej manifestującą się w okresie wiosenno-letnim, szczególnie po pierwszej intensywnej ekspozycji na słońce po zimie. Średni wiek zachorowania to około 23 lata, z przewagą kobiet (2-3 razy częściej niż mężczyźni) oraz osób o jasnym fototypie skóry (I-III wg Fitzpatricka), choć choroba występuje także u osób o ciemniejszej karnacji, gdzie zmiany mają często charakter grudkowy lub liszajowaty.
ekspozycja słoneczna, fotodermatoza idiopatyczna, fototerapia, fototyp skóry, grudki skórne, immunosupresja, karnacja, klasyfikacja Fitzpatricka, nadzór epidemiologiczny, nadzór immunologiczny, nowotwór skóry, ochrona przeciwsłoneczna, PMLE, polymorphous light eruption, predyspozycja genetyczna, promieniowanie ultrafioletowe, promieniowanie UV, remisja, wysypka wielopostaciowa na światło, zmienność sezonowa