zatrucie metotreksatem
Zatrucie metotreksatem to stan kliniczny wynikający z toksycznego działania tego leku na organizm, najczęściej wskutek przedawkowania lub zaburzeń eliminacji. Metotreksat (MTX) jest antagonistą kwasu foliowego stosowanym w leczeniu chorób nowotworowych, chorób autoimmunologicznych oraz łuszczycy.
Objawy zatrucia obejmują głównie uszkodzenie szpiku kostnego (pancytopenia), zapalenie błon śluzowych (szczególnie jamy ustnej), hepatotoksyczność oraz nefrotoksyczność. W ciężkich przypadkach może dochodzić do niewydolności wielonarządowej. Czynnikami ryzyka są zaburzenia czynności nerek, interakcje lekowe, zaawansowany wiek oraz niewłaściwe dawkowanie (np. stosowanie dawki codziennej zamiast cotygodniowej).
Postępowanie w zatruciu metotreksatem obejmuje natychmiastowe przerwanie podawania leku, nawodnienie chorego oraz podanie leukoworyny (folinianu wapnia) jako antidotum. Leukoworyna omija blok enzymatyczny wywołany przez metotreksat, dostarczając aktywną formę kwasu foliowego. Skuteczność leczenia ratunkowego zależy od czasu, jaki upłynął od przedawkowania do wdrożenia terapii – im wcześniej podana leukoworyna, tym lepsze rokowanie.
Monitorowanie stężenia metotreksatu w surowicy jest kluczowe dla ustalenia optymalnego czasu trwania terapii ratunkowej. W ciężkich przypadkach zatrucia może być konieczne zastosowanie hemodializy lub hemofiltracji w celu przyspieszenia eliminacji leku. Profilaktyka zatrucia polega na odpowiedniej edukacji pacjentów, zwłaszcza stosujących metotreksat w schematach cotygodniowych.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Metotreksat Accord 100 mg/ml
Metotreksat Accord wymaga precyzyjnego dostosowania dawki do powierzchni ciała pacjenta, z uwzględnieniem wskazań klinicznych oraz ryzyka toksyczności. Podawany domięśniowo, dożylnie lub dotętniczo, nie może być stosowany dokanałowo ze względu na hipertoniczność roztworu (100 mg/ml). Dawkowanie dzieli się na trzy schematy: niskodawkowy (15-50 mg/m² tygodniowo), pośredni (100-1000 mg/m² w pojedynczej dawce) oraz wysokodawkowy (≥1000 mg/m² w ciągu 24 godzin). W przypadku dawek powyżej 100 mg konieczne jest podanie folinianu wapnia jako terapii ratunkowej, a także monitorowanie czynności nerek i stosowanie alkalizacji moczu oraz zwiększonej diurezy w celu przyspieszenia eliminacji leku. Dawkowanie folinianu wapnia i szczegóły terapii ratunkowej powinny być zgodne z aktualnymi protokołami leczenia.
alkalizacja moczu, bilirubina, bolus dożylny, chłoniak złośliwy, cisplatyna, cyklofosfamid, cytostatyk, daktynomycyna, diureza, doksorubicyna, enzymy wątrobowe, folinian wapnia, klirens kreatyniny, kostniakomięsak, kreatynina w surowicy, kwas folinowy, ostra białaczka limfoblastyczna, podanie dokanałowe, podanie domięśniowe, podanie dotętnicze, podanie dożylne, przerzuty do węzłów chłonnych, rak kosmówki, rak piersi, terapia ratunkowa, zatrucie metotreksatem