niedobór dehydrogenazy pirymidynowej
Niedobór dehydrogenazy pirymidynowej (DPD) to rzadkie zaburzenie genetyczne, charakteryzujące się zmniejszoną aktywnością enzymu odpowiedzialnego za metabolizm pirymidyn, w szczególności fluoropirymidyn. Dehydrogenaza pirymidynowa odgrywa kluczową rolę w katabolizmie pirymidyn endogennych oraz leków przeciwnowotworowych, takich jak 5-fluorouracyl (5-FU) i jego prolek kapecytabiny.
Pacjenci z niedoborem DPD wykazują znacznie zmniejszoną zdolność do metabolizowania fluoropirymidyn, co prowadzi do kumulacji toksycznych metabolitów w organizmie. W konsekwencji nawet standardowe dawki leków przeciwnowotworowych z tej grupy mogą wywołać ciężkie, zagrażające życiu działania niepożądane, w tym mielosupresję, zapalenie błon śluzowych, neurotoksyczność i kardiotoksyczność.
Niedobór DPD jest dziedziczony autosomalnie recesywnie i może występować w różnym nasileniu – od częściowego do całkowitego braku aktywności enzymu. Za defekt odpowiadają mutacje w genie DPYD. Przed wdrożeniem leczenia fluoropirymidynami zaleca się przeprowadzenie badań przesiewowych w kierunku niedoboru DPD, co może obejmować oznaczenie aktywności enzymu we krwi obwodowej lub analizę genetyczną najczęstszych wariantów genu DPYD.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Kapecytabina – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Kapecytabina, doustna fluoropirymidyna stosowana w terapii onkologicznej, wymaga ścisłego monitorowania ze względu na ryzyko działań niepożądanych takich jak biegunka (stopnie 2-4 wg NCIC CTC: 4-6 do ≥10 wypróżnień/dobę), zespół ręka-stopa (erytrodyzestezja dłoniowo-podeszwowa) oraz kardiotoksyczność (zawał mięśnia sercowego, arytmie, dławica). Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z niedoborem enzymu DPD, u których ryzyko ciężkiej toksyczności jest znacznie podwyższone. Zaleca się badania fenotypowe i genotypowe przed rozpoczęciem leczenia, z uwzględnieniem stężenia uracylu w osoczu (≥16 ng/ml wskazuje na częściowy niedobór, ≥150 ng/ml na całkowity niedobór). W przypadku wystąpienia działań niepożądanych konieczne jest dostosowanie dawki lub czasowe przerwanie terapii, a w ciężkich przypadkach – całkowite odstawienie leku.
5-fluorouracyl, badanie genotypu, bradykardia, brywudyna, cisplatyna, cukrzyca, dehydrogenaza pirymidynowa, deksopantenol, dławica piersiowa, erytrodyzestezja dłoniowo-podeszwowa, gen DPYD, hiperkalcemia, hipokaliemia, kardiomiopatia, kardiotoksyczność, leczenie onkologiczne, lek nefrotoksyczny, loperamid, migotanie komór, neuropatia, neurotoksyczność, neutropenia, niedobór dehydrogenazy pirymidynowej, niedobór DPD, niewydolność mięśnia sercowego, ostra niewydolność nerek, owrzodzenia, pirydoksyna, przerzuty do OUN, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, torsade de pointes, uracyl, warfaryna, wstrząs kardiogenny, zaburzenia rytmu serca, zapalenie jamy ustnej, zawał mięśnia sercowego, zespół ręka-stopa, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Capecitabine Glenmark 500 mg
Kapecytabina wykazuje szybkie i znaczące wchłanianie po podaniu doustnym, z dawkami badanymi w zakresie 502-3514 mg/m²/dobę. Metabolizowana jest sekwencyjnie w wątrobie i tkankach nowotworowych do aktywnego 5-fluorouracylu (5-FU), którego stężenia w tkankach guza są istotnie wyższe niż w tkankach zdrowych (stosunek 5-FU w guzie do surowicy wynosi średnio 21,4). W 14. dniu podawania dawki 1250 mg/m² po posiłku, Cmax kapecytabiny wynosiła 4,67 µg/ml (Tmax 1,5 h), a 5-FU 0,95 µg/ml (Tmax 2 h), z wartościami AUC0-∞ odpowiednio 7,75 i 2,03 µg×h/ml. Kapecytabina i jej metabolity wiążą się z białkami osocza w różnym stopniu (kapecytabina 54%, 5-FU 10%). Eliminacja zachodzi głównie przez nerki, z 95,5% dawki wydalanej w moczu, głównie jako metabolit FBAL (57% dawki). Okres półtrwania t1/2 wynosi od 0,66 h (5′-DFUR) do 3,23 h (FBAL). Współistniejące zaburzenia czynności wątroby i nerek wpływają na farmakokinetykę, zwłaszcza na ekspozycję na metabolity 5′-DFUR i FBAL, przy czym niedobór dehydrogenazy pirymidynowej (DPD) może prowadzić do zwiększonej toksyczności kapecytabiny.
5-fluorouracyl, 5′-deoksy-5-fluorocytydyna, 5′-deoksy-5-fluorourydyna, badanie farmakokinetyczne, biodostępność kapecytabiny, dehydrogenaza pirymidynowa, dezaminaza cytydyny, dihydro-5-fluorouracyl, działanie antyproliferacyjne, esteraza karboksylowa, fosforylaza tymidynowa, interakcja farmakokinetyczna, klirens kreatyniny, kwas 5-fluoroureidopriopionowy, niedobór dehydrogenazy pirymidynowej, nowotwór jelita grubego, przerzut nowotworowy, rak jelita grubego, skala Karnofsky’ego, tkanka guza, tkanka nowotworowa, trudność w połykaniu, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, α-fluoro-β-alanina - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Capecitabine Glenmark
Kapecytabina, fluoropirymidyna stosowana w terapii onkologicznej, wiąże się z ryzykiem licznych działań niepożądanych, które wymagają ścisłego monitorowania i odpowiedniej modyfikacji dawkowania. Do najczęstszych należą biegunka (klasyfikowana wg NCIC CTC: stopień 2 – 4-6 wypróżnień/dobę, stopień 3 – 7-9 wypróżnień/dobę, stopień 4 – ≥10 wypróżnień/dobę), zespół ręka-stopa (od drętwienia i rumienia do owrzodzeń i silnego bólu), zapalenie jamy ustnej oraz objawy gastroenterologiczne. W przypadku odwodnienia stopnia ≥2 konieczne jest natychmiastowe przerwanie leczenia i korekta płynów, aby zapobiec ostrej niewydolności nerek. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z chorobami serca, zaburzeniami elektrolitowymi, cukrzycą oraz zaburzeniami czynności nerek (klirens kreatyniny 30-50 ml/min). Współistniejące leczenie doustnymi antykoagulantami z grupy kumaryny wymaga ścisłego monitorowania INR ze względu na ryzyko interakcji farmakokinetycznych.
astenia, biegunka, brywudyna, częstoskurcz komorowy, dehydrogenaza pirymidynowa, dławica piersiowa, erytrodyzestezja dłoniowo-podeszwowa, fluoropirymidyna, hiperkalcemia, interakcja lekowa, jadłowstręt, kapecytabina, kardiomiopatia, kardiotoksyczność, migotanie komór, neuropatia obwodowa, neurotoksyczność, neutropenia, niedobór dehydrogenazy pirymidynowej, niedobór DPD, niewydolność mięśnia sercowego, odwodnienie, ostra niewydolność nerek, przerzuty do OUN, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, warfaryna, wstrząs kardiogenny, zaburzenia czynności nerek, zaburzenia czynności wątroby, zaburzenia rytmu serca, zapalenie jamy ustnej, zapalenie rogówki, zespół ręka-stopa, zespół Stevensa-Johnsona