Dawkowanie i sposób podawania leku Metotreksat Accord 100 mg/ml

Metotreksat Accord stosowany w leczeniu chorób nowotworowych wymaga starannego dostosowania dawki w zależności od powierzchni ciała pacjenta. Ze względu na potencjalne ryzyko zatrucia związane z niewłaściwym dawkowaniem, zarówno personel medyczny, jak i pacjenci powinni być szczegółowo poinformowani o działaniu toksycznym produktu.¹

Sposób podawania

Leczenie metotreksatem powinno być inicjowane lub prowadzone pod nadzorem lekarza posiadającego duże doświadczenie w stosowaniu cytostatyków. Produkt można podawać domięśniowo, dożylnie lub dotętniczo. Należy zwrócić szczególną uwagę, że Metotreksat Accord 100 mg/ml jest roztworem hipertonicznym i pod żadnym pozorem nie wolno stosować go dokanałowo.²

Dawka metotreksatu jest zwykle przeliczana na m² powierzchni ciała pacjenta lub jego masę ciała. W przypadku stosowania dawek przekraczających 100 mg zawsze konieczne jest następcze podanie kwasu folinowego w ramach terapii ratunkowej folinianem wapnia.³

Schematy dawkowania

Zalecenia dotyczące dawkowania metotreksatu różnią się znacząco w zależności od wskazania klinicznego. Poniżej przedstawiono typowe dawki stosowane w różnych wskazaniach, jednak żadna z nich nie może być traktowana jako dawka standardowa. Przy planowaniu terapii należy korzystać z aktualnie opublikowanych protokołów leczenia.⁴

Metotreksat może być stosowany w trzech głównych schematach dawkowania:⁵

• Konwencjonalna terapia niskodawkowa – stosowana m.in. w leczeniu podtrzymującym w białaczkach
• Terapia dawkami pośrednimi – wykorzystywana w niektórych nowotworach litych
• Terapia wysokodawkowa – stosowana w agresywnych nowotworach jak kostniakomięsak czy białaczka limfoblastyczna

Szczegółowe schematy dawkowania

Konwencjonalna terapia niskodawkowa

W konwencjonalnej terapii niskodawkowej metotreksat podaje się w dawce 15-50 mg/m² powierzchni ciała tygodniowo, dożylnie lub domięśniowo, w jednej lub kilku dawkach. W leczeniu nowotworów głowy i szyi stosuje się 40-60 mg/m² powierzchni ciała raz w tygodniu w postaci bolusa dożylnego.⁶

Terapia dawkami pośrednimi

W terapii dawkami pośrednimi metotreksat stosuje się w zakresie od 100 mg/m² do 1000 mg/m² powierzchni ciała w pojedynczej dawce. W leczeniu zaawansowanego raka płaskonabłonkowego pęcherza zalecane są dawki pośrednie wynoszące 100-200 mg/m². W przypadku stosowania dawek pośrednich konieczne jest wdrożenie terapii ratunkowej folinianem wapnia.⁷

Terapia wysokodawkowa

Wysokie dawki metotreksatu, wynoszące 1000 mg/m² powierzchni ciała lub większe, podawane w ciągu 24 godzin, stosuje się w leczeniu wybranych złośliwych chorób nowotworowych, takich jak:⁸

• Złośliwy chłoniak
• Ostra białaczka limfoblastyczna
• Kostniakomięsak
• Rak kosmówki z przerzutami

Po podaniu wysokich dawek metotreksatu bezwzględnie konieczne jest rozpoczęcie terapii ratunkowej folinianem wapnia zgodnie z obowiązującym protokołem leczenia.

Terapia ratunkowa folinianem wapnia

Schemat terapii ratunkowej folinianem wapnia jest ściśle związany z dawkowaniem i sposobem podawania pośrednich lub wysokich dawek metotreksatu. Dawkowanie folinianu wapnia określa protokół leczenia metotreksatem. W celu uzyskania szczegółowych informacji dotyczących dawkowania i sposobu podawania folinianu wapnia należy zapoznać się z konkretnym protokołem leczenia pośrednimi lub wysokimi dawkami metotreksatu.⁹

Terapia ratunkowa obejmuje nie tylko podawanie folinianu wapnia, ale także wdrożenie środków umożliwiających szybkie wydalanie metotreksatu, takich jak:¹⁰

• Utrzymanie dużej diurezy – zapewnienie odpowiedniej podaży płynów
• Alkalizacja moczu – zabieg zwiększający rozpuszczalność metotreksatu w moczu

Podczas terapii ratunkowej należy codziennie monitorować czynność nerek poprzez pomiary stężenia kreatyniny w surowicy.

Dawkowanie w poszczególnych wskazaniach

Ostra białaczka limfoblastyczna (ALL) u dorosłych

W leczeniu ostrej białaczki limfoblastycznej u dorosłych metotreksat w niskich dawkach jest stosowany jako składnik złożonych protokołów terapeutycznych, głównie w celu utrzymania remisji. Pojedyncze dawki metotreksatu zazwyczaj wynoszą 20-40 mg/m². W leczeniu podtrzymującym ALL stosuje się 15-30 mg/m² raz lub dwa razy w tygodniu.¹¹

Inne przykłady schematów dawkowania w ALL:¹²

• 3,3 mg/m² w skojarzeniu z innym lekiem cytostatycznym, raz na dobę przez 4-6 tygodni
• 2,5 mg/kg masy ciała co tydzień
• Wysokie dawki w zakresie od 1 do 12 g/m² (dożylnie przez 1-6 godzin), powtarzane co 1-3 tygodnie
• 20 mg/m² w skojarzeniu z innymi lekami cytostatycznymi, raz w tygodniu

Rak piersi

Metotreksat jest stosowany w leczeniu raka piersi zarówno w terapii uzupełniającej, jak i w leczeniu zaawansowanej choroby:¹³

• Leczenie uzupełniające po radykalnej mastektomii w pierwotnym raku piersi z przerzutami do węzłów chłonnych pachowych:
  • Cykliczne skojarzenie z cyklofosfamidem i fluorouracylem
  • Dawka 40 mg/m² podawana dożylnie w pierwszym i ósmym dniu cyklu
  • Powtarzanie leczenia co 3 tygodnie
• Zaawansowany rak piersi:
  • Dawki dożylne od 10 do 60 mg/m² w schematach cyklicznych z innymi lekami cytotoksycznymi

Kostniakomięsak

W leczeniu kostniakomięsaka metotreksat jest stosowany w wysokich dawkach w ramach terapii wielolekowej. Skuteczna chemioterapia wspomagająca wymaga podawania kilku leków cytotoksycznych. Oprócz wysokich dawek metotreksatu z folinianem wapnia, stosuje się również:¹⁴

• Doksorubicynę
• Cisplatynę
• Skojarzenie belomycyny, cyklofosfamidu i daktynomycyny (protokół BCD)

W kostniakomięsaku metotreksat stosuje się w następującym schemacie:

• Dawki 8000-12000 mg/m² raz w tygodniu
• Jeśli dawka jest niewystarczająca do osiągnięcia stężenia w surowicy 10⁻³ mol/litr pod koniec wlewu, w kolejnym cyklu dawkę można zwiększyć do 15 g/m²
• Konieczne jest podanie folinianu wapnia w ramach terapii ratunkowej

Metotreksat może być również stosowany w monoterapii kostniakomięsaka z przerzutami.

Szczególne grupy pacjentów

Osoby w podeszłym wieku

U pacjentów w podeszłym wieku należy rozważyć redukcję dawki metotreksatu ze względu na:¹⁵

• Osłabioną czynność wątroby
• Obniżoną funkcję nerek
• Zmniejszone rezerwy kwasu foliowego charakterystyczne dla wieku podeszłego

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek należy zachować szczególną ostrożność podczas stosowania metotreksatu. Schemat dawkowania powinien być dostosowany do klirensu kreatyniny i stężenia metotreksatu w surowicy.¹⁶

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby

Metotreksat powinien być podawany ze szczególną ostrożnością (jeśli w ogóle) pacjentom z istotną aktywną lub przebytą chorobą wątroby, zwłaszcza spowodowaną nadużywaniem alkoholu.¹⁷

Metotreksat jest przeciwwskazany przy stężeniu bilirubiny przekraczającym 5 mg/dl (85,5 μmol/l). W przypadku utrzymującej się podwyższonej aktywności enzymów wątrobowych należy rozważyć redukcję dawki lub przerwanie leczenia.^{Dzieci i młodzież}

Stosując metotreksat u dzieci i młodzieży należy zachować szczególną ostrożność. Leczenie powinno być prowadzone ściśle według aktualnie opublikowanych protokołów terapeutycznych przeznaczonych dla populacji pediatrycznej.¹⁹