komórki podstawne
Komórki podstawne (zwane również komórkami podstawnymi nabłonka lub komórkami bazalnymi) stanowią warstwę komórek zlokalizowaną w najgłębszej części nabłonka wielowarstwowego. Pełnią kluczową rolę w procesie regeneracji tkanki nabłonkowej, dzięki zdolności do podziałów mitotycznych.
W drogach oddechowych komórki podstawne stanowią rezerwuar komórek macierzystych, które mogą różnicować się w komórki nabłonkowe, w tym komórki rzęskowe i kubkowe. W skórze tworzą warstwę podstawną naskórka (stratum basale), gdzie ulegają podziałom, zapewniając ciągłą odnowę naskórka.
Zaburzenia funkcji komórek podstawnych mogą prowadzić do różnych stanów patologicznych, takich jak metaplazja, dysplazja czy nowotworzenie. Szczególne znaczenie mają w kontekście nowotworów, gdzie rak podstawnokomórkowy skóry (basal cell carcinoma, BCC) wywodzi się właśnie z tych komórek i jest najczęstszym nowotworem złośliwym skóry.
W diagnostyce histopatologicznej identyfikacja komórek podstawnych oraz ocena ich morfologii i aktywności proliferacyjnej stanowi ważny element różnicowania zmian łagodnych od potencjalnie złośliwych.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Rak skóry – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Rak skóry jest najczęstszym nowotworem, z ponad 2 milionami nowych przypadków rocznie w USA, obejmującym głównie trzy typy: rak podstawnokomórkowy (BCC, ~90% przypadków), rak kolczystokomórkowy (SCC) oraz czerniaka, który jest najrzadszy, ale najbardziej agresywny. Głównym czynnikiem ryzyka jest ekspozycja na promieniowanie UV, odpowiadające za około 95% przypadków. Diagnostyka opiera się na badaniu klinicznym, biopsji oraz, w razie potrzeby, badaniach obrazowych i ocenie węzłów chłonnych. Wczesne wykrycie, zwłaszcza czerniaka, znacząco poprawia rokowanie. Objawy różnią się w zależności od typu nowotworu, a w przypadku czerniaka stosuje się regułę ABCDE do oceny zmian skórnych (Asymetria, Brzeg, Kolor, Średnica >6 mm, Ewolucja).
badanie przesiewowe, biopsja skóry, biopsja węzła wartowniczego, chirurgia Mohsa, czerniak, dermatolog, dermoskopia, elektrokauteryzacja, fototyp skóry, immunoterapia, keratynocyt, komórki podstawne, krioterapia, melanocyt, naskórek, oparzenie słoneczne, pozytonowa tomografia emisyjna, promieniowanie ultrafioletowe, rak kolczystokomórkowy, rak podstawnokomórkowy, reguła ABCDE, rezonans magnetyczny, rogowacenie słoneczne, stan przedrakowy, teledermatologia, terapia fotodynamiczna, tomografia komputerowa, znamię - Leksykon chorób i schorzeń
Utrata lub zmiana węchu – Patofizjologia i mechanizm
Utrata lub zmiana węchu (anosmia, hyposmia, parosmia) to zaburzenia o wieloczynnikowej patogenezie, obejmujące mechanizmy przewodzeniowe, czuciowo-nerwowe oraz centralne. Anosmia dotyczy około 5% populacji, a hyposmia 15-20%. Kluczowe elementy układu węchowego to nabłonek węchowy z neuronami węchowymi (OSN), komórki podporowe i podstawne, aksony neuronów przechodzące przez blaszkę sitową do opuszki węchowej oraz drogi węchowe prowadzące do kory węchowej. Mechanizmy patogenetyczne obejmują blokady przewodzenia (np. polipy, przewlekłe zapalenie zatok), uszkodzenia neuronów i komórek podporowych (infekcje wirusowe, w tym SARS-CoV-2), urazy głowy oraz uszkodzenia centralne (choroby neurodegeneracyjne, guzy, schorzenia naczyniowe). W COVID-19 utrata węchu występuje u 40-80% pacjentów, z 90% odzyskującymi funkcję w ciągu 8 tygodni, a 2-5% doświadczającymi trwałej anosmii. Mechanizm SARS-CoV-2 obejmuje infekcję komórek podporowych nabłonka węchowego (receptory ACE2, TMPRSS2), zaburzenia organizacji genomowej neuronów węchowych oraz reakcję zapalną z udziałem cytokin i komórek immunologicznych, co prowadzi do trwałej dysfunkcji.
alergiczny nieżyt nosa, anosmia, blaszka sitowa, burza cytokinowa, choroba Alzheimera, choroba neurodegeneracyjna, choroba Parkinsona, COVID-19, dysfunkcja węchowa, guzy mózgu, hyposmia, infekcja SARS-CoV-2, komórki podstawne, krwawienie podpajęczynówkowe, nabłonek węchowy, neurony węchowe, opuszka węchowa, osocze bogatopłytkowe, parosmia, polipy nosa, przewlekłe zapalenie zatok, receptory węchowe, skrzywienie przegrody nosowej, stwardnienie rozsiane, terapia węchowa, udar mózgu