promieniowanie UV-B
Promieniowanie UV-B to zakres promieniowania ultrafioletowego o długości fali 280-315 nm, stanowiący około 5% promieniowania UV docierającego do powierzchni Ziemi. Jest częściowo filtrowane przez warstwę ozonową atmosfery, jednak znacząca jego część dociera do powierzchni Ziemi, szczególnie w godzinach południowych i w okresie letnim.
UV-B wykazuje istotne działanie biologiczne na skórę człowieka. Penetruje ono naskórek i górne warstwy skóry właściwej, gdzie powoduje rumień, oparzenia słoneczne oraz stymuluje melanogenezę (opaleniznę). W przeciwieństwie do UV-A, promieniowanie UV-B jest głównym czynnikiem odpowiedzialnym za syntezę witaminy D3 w skórze, co stanowi jego korzystny efekt zdrowotny.
Długotrwała ekspozycja na promieniowanie UV-B jest związana z rozwojem nowotworów skóry (w tym raka podstawnokomórkowego i kolczystokomórkowego) oraz przyspiesza fotostarzenie skóry. Może również powodować uszkodzenia DNA, mutacje genetyczne i immunosupresję. W okulistyce nadmierna ekspozycja na UV-B wiąże się z rozwojem zaćmy, skrzydlika oraz zwyrodnienia plamki żółtej związanego z wiekiem.
W praktyce klinicznej promieniowanie UV-B znajduje zastosowanie terapeutyczne w leczeniu łuszczycy, bielactwa, atopowego zapalenia skóry oraz innych dermatoz zapalnych. Stosowane jest w postaci wąskopasmowej (nb-UVB, 311-313 nm) lub szerokopasmowej (bb-UVB, 290-320 nm) w ramach fototerapii, co wymaga ścisłego nadzoru medycznego ze względu na potencjalne działania niepożądane.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Metoksalen – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Metoksalen (8-metoksypsoralen) jest stosowany w terapii PUVA oraz fotoferezie pozaustrojowej, wymagając ścisłego nadzoru specjalistów dermatologów, zwłaszcza w leczeniu T-komórkowego chłoniaka skóry. Przed kwalifikacją do terapii należy wykluczyć czynniki ryzyka, takie jak wcześniejsze leczenie dziegciem, UV-B, arszenikiem czy promieniowaniem rentgenowskim. Terapia PUVA powinna być stosowana ostrożnie u pacjentów młodych, ze skórą typu I i II, z historią nowotworów skóry, chorobami oczu (zaćma, zapalenie naczyniówki, jaskra) oraz zaburzeniami układu sercowo-naczyniowego. Naświetlanie UV-A musi być precyzyjnie kontrolowane, z dawkami promieniowania podawanymi w J/cm², a w fotoferezie ex vivo (Uvadex) preparat podaje się bezpośrednio do worka fotoaktywacji, unikając hemolizy krwi. Ochrona oczu przed promieniowaniem UVA jest kluczowa przez cały cykl leczenia i 24 godziny po zabiegu, aby zapobiec fotochemicznym uszkodzeniom soczewki i rozwojowi zaćmy.
arszenik, biotransformacja, chłoniak T-komórkowy skóry, działanie teratogenne, fotochemioterapia, fotofereza pozaustrojowa, jaskra, melanoza Dubreuilha, metoksalen, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, opryszczka, promieniowanie rentgenowskie, promieniowanie UV-A, promieniowanie UV-B, rak kolczystokomórkowy, rak podstawnokomórkowy, reakcja fototoksyczna, rumień, terapia PUVA, zaćma, zapalenie naczyniówki i siatkówki - Leksykon chorób i schorzeń
Liszaj płaski jamy ustnej – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Liszaj płaski jamy ustnej (OLP) to przewlekłe, immunologiczne zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, występujące u 1-2% populacji, częściej u kobiet po 40. roku życia. Klinicznie manifestuje się białymi, koronkowymi zmianami (objaw Wickhama) oraz postaciami nadżerkową, zanikową i pęcherzową, z których postać nadżerkowa i zanikowa są objawowe i wymagają leczenia. Diagnostyka opiera się na badaniu klinicznym i biopsji, szczególnie w postaci nadżerkowej ze względu na ryzyko transformacji nowotworowej. Objawy obejmują ból, pieczenie, nadżerki, dyskomfort podczas jedzenia i mówienia. Powikłania to m.in. zaburzenia odżywiania, infekcje wtórne (kandydoza) oraz zwiększone ryzyko raka jamy ustnej, co wymaga regularnego monitorowania co 3-6 miesięcy w aktywnej fazie choroby.
alergen, amalgamat dentystyczny, cyklosporyna, fototerapia, hydroksychlorochina, inhibitory kalcyneuryny, kamień nazębny, kandydoza jamy ustnej, kortykosteroidy miejscowe, kortykosteroidy ogólnoustrojowe, laseroterapia, leki immunosupresyjne, leki przeciwgrzybicze, liszaj płaski jamy ustnej, objaw Wickhama, płytka nazębna, promieniowanie UV-B, remisja choroby, retinoidy, rumień, takrolimus, transformacja nowotworowa, zanik błony śluzowej, zapalenie błony śluzowej - Leksykon chorób i schorzeń
Zaćma – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Zaćma to zmętnienie soczewki oka prowadzące do postępującego pogorszenia widzenia, które może skutkować ślepotą, jeśli nie zostanie leczone. Epidemiologicznie dotyka ponad 24,4 mln Amerykanów powyżej 40. roku życia, z częstością sięgającą około 90% u osób w wieku 65 lat. Patofizjologia polega na agregacji nieprawidłowych białek w soczewce, co zmniejsza jej przezroczystość i elastyczność, skutkując zaburzeniami widzenia, zwłaszcza w warunkach słabego oświetlenia. Czynniki ryzyka obejmują zaawansowany wiek, cukrzycę, nadmierną ekspozycję na promieniowanie UV, palenie tytoniu, otyłość, stosowanie kortykosteroidów oraz wcześniejsze urazy oka. Diagnostyka opiera się na badaniu ostrości wzroku, ocenie soczewki i reakcji źrenic, a regularne badania okulistyczne są kluczowe dla wczesnego wykrycia choroby. Wczesne objawy to m.in. niewyraźne widzenie, zwiększona wrażliwość na światło i trudności z widzeniem nocnym.
anizometropia, ciśnienie wewnątrzgałkowe, fakoemulsyfikacja, fotofobia, jaskra, kapsulotomia YAG, kortykosteroidy, łzawienie oczu, mydriaza, niewyraźne widzenie, odwarstwienie siatkówki, olśnienie, ostrość wzroku, percepcja głębi, podwójne widzenie, promieniowanie UV-B, przekrwienie spojówek, retinopatia cukrzycowa, soczewka wewnątrzgałkowa, utrata wzroku, zaburzenie widzenia, zaćma, zaćma starcza, zaćma wtórna, zewnątrztorebkowe usunięcie zaćmy, zmętnienie soczewki - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Oxsoralen
Terapia PUVA z zastosowaniem metoksalenu wymaga szczególnej ostrożności i ścisłego przestrzegania zaleceń, aby zminimalizować ryzyko działań niepożądanych. Przeciwwskazania obejmują wcześniejsze leczenie dziegciem, UV-B, preparatami arsenowymi lub ekspozycję na promieniowanie rentgenowskie. Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów młodych, z fototypem skóry I i II, z historią nowotworów skóry, aktywną opryszczką, chorobami oczu (zaćma, zapalenie naczyniówki, jaskra) oraz zaburzeniami układu sercowo-naczyniowego, u których terapia powinna być stosowana wyłącznie w sytuacjach bezwzględnej konieczności. Konieczne jest stosowanie skutecznej antykoncepcji u osób w wieku rozrodczym ze względu na potencjalne działanie mutagenne i teratogenne metoksalenu w połączeniu z UV-A.
działanie mutagenne, działanie teratogenne, fotochemioterapia, fototyp skóry, jaskra, melanoza Dubreuilha, metoksalen, nowotwór skóry, opryszczka, promieniowanie rentgenowskie, promieniowanie UV, promieniowanie UV-A, promieniowanie UV-B, rak kolczystokomórkowy, rak podstawnokomórkowy, reakcja fototoksyczna, rumień, terapia PUVA, zaburzenie układu sercowo-naczyniowego, zaćma, zapalenie naczyniówki, zapalenie siatkówki