przysadkowy peptyd aktywujący cyklazę adenylową
Przysadkowy peptyd aktywujący cyklazę adenylową (PACAP – Pituitary Adenylate Cyclase-Activating Polypeptide) to neuropeptyd należący do rodziny peptydów sekretyny/glukagonu/VIP. Występuje w dwóch formach: PACAP-38 (38 aminokwasów) oraz PACAP-27 (27 aminokwasów), przy czym PACAP-38 jest dominującą formą w organizmie.
PACAP wykazuje szerokie spektrum aktywności biologicznej, działając jako neurotransmiter, neuromodulator, neurotrofina i czynnik neuroprotekcyjny. Wiąże się z trzema receptorami: PAC1 (specyficzny dla PACAP) oraz VPAC1 i VPAC2 (wspólne z VIP – wazoaktywnym peptydem jelitowym). Receptory te są sprzężone z białkami G i aktywują różne szlaki sygnałowe, głównie prowadzące do wzrostu wewnątrzkomórkowego stężenia cAMP.
W układzie nerwowym PACAP pełni funkcje neuroprotekcyjne, przeciwzapalne i antyapoptotyczne. Odgrywa istotną rolę w rozwoju mózgu, regulacji rytmów okołodobowych, percepcji bólu oraz kontroli funkcji autonomicznych. W przysadce mózgowej stymuluje wydzielanie licznych hormonów, w tym hormonu wzrostu, prolaktyny i hormonów gonadotropowych.
Zaburzenia w sygnalizacji PACAP wiązane są z patogenezą migreny, choroby Alzheimera, choroby Parkinsona oraz zaburzeń neuropsychiatrycznych. Badania wskazują na potencjalne zastosowanie terapeutyczne tego peptydu lub jego analogów w leczeniu chorób neurodegeneracyjnych, udarów mózgu, migreny i zaburzeń metabolicznych.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Migrena – Patofizjologia i mechanizm
Migrena jest złożonym, genetycznie uwarunkowanym zaburzeniem neurologicznym charakteryzującym się nawracającymi epizodami jednostronnego bólu głowy o umiarkowanym do silnym nasileniu, często towarzyszącymi nudnościami oraz nadwrażliwością na światło i dźwięk. Patofizjologia migreny obejmuje cztery fazy: prodromalną, aurę, ból głowy i postdromalną, a jej podstawą jest pierwotna dysfunkcja neuronalna prowadząca do zmian wewnątrz- i zewnątrzczaszkowych. Kluczową rolę odgrywa korowe rozszerzające się zahamowanie (CSD), które jest falą depolaryzacji neuronów i gleju rozprzestrzeniającą się przez korę mózgową, wywołującą aurę i aktywującą układ trójdzielno-naczyniowy. Ten ostatni generuje neurogenne zapalenie poprzez uwalnianie neuropeptydów, takich jak CGRP, substancja P i neurokinina A, które prowadzą do wazodylatacji, aktywacji nocyceptorów i centralnej sensytyzacji, co jest podstawą bólu migrenowego. Genetyczne mutacje w genach kanałów jonowych (CACNA1A, ATP1A2, SCN1A) predysponują do migreny, zwłaszcza rodzinnej migreny hemiplegicznej, wskazując na jonopatię jako mechanizm patogenetyczny. Centralna sensytyzacja i allodynia skórna występują u około 65% pacjentów, przyczyniając się do przewlekłości i nasilenia choroby. Podwzgórze i wzgórze odgrywają istotną rolę w modulacji bólu i objawów prodromalnych, a ich aktywacja poprzedza fazę bólu głowy.
5-hydroksytryptamina, allodynia skórna, antagonista CGRP, CGRP, cytokiny, depolaryzacja neuronalna, gen CACNA1A, gepanty, jednostronny ból głowy, migrena, nudności, ośrodkowy układ nerwowy, PACAP, patofizjologia migreny, peptyd związany z genem kalcytoniny, przysadkowy peptyd aktywujący cyklazę adenylową, rodzinna migrena hemiplegiczna, rozszerzenie naczyń, serotonina, tlenek azotu, tryptany, układ trójdzielno-naczyniowy, uwrażliwienie centralne, zaburzenie neurologiczne, zaburzenie przetwarzania sensorycznego, zapalenie neurogenne