E-kadheryna
E-kadheryna (kadheryna nabłonkowa) to glikoproteina transbłonowa, która odgrywa kluczową rolę w adhezji komórek nabłonkowych. Należy do rodziny kadheryn klasycznych i jest kodowana przez gen CDH1 zlokalizowany na chromosomie 16q22.1. Jest głównym białkiem połączeń międzykomórkowych typu adherens, które są niezbędne dla utrzymania integralności tkanek nabłonkowych.
Funkcjonalnie, E-kadheryna uczestniczy w zależnej od wapnia adhezji komórkowej poprzez homotypowe interakcje między sąsiadującymi komórkami. Jej wewnątrzkomórkowa domena łączy się z β-kateniną i p120-kateniną, tworząc połączenie z cytoszkieletem aktynowym, co stabilizuje połączenia międzykomórkowe. Prawidłowa ekspresja E-kadheryny jest kluczowa dla utrzymania polarności komórkowej i organizacji tkanek nabłonkowych.
W kontekście onkologii, utrata ekspresji E-kadheryny jest często obserwowana podczas przejścia nabłonkowo-mezenchymalnego (EMT) i wiąże się z inwazyjnością i przerzutowaniem nowotworów pochodzenia nabłonkowego. Zmniejszona ekspresja E-kadheryny może wynikać z mutacji genu CDH1, hipermetylacji promotora lub represji transkrypcyjnej przez czynniki takie jak Snail, Slug i Twist. Mutacje germinalne genu CDH1 są związane z dziedzicznym rakiem żołądka typu rozlanego i rakiem zrazikowym piersi.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Rak jajnika – Patofizjologia i mechanizm
Rak jajnika charakteryzuje się heterogenicznością i złożoną patogenezą, co utrudnia jednoznaczne wyjaśnienie mechanizmów jego powstawania. Obecny dualistyczny model dzieli nowotwory na Typ I (wolno rosnące, genetycznie stabilne, często ograniczone do jajnika, np. raki surowicze niskiego stopnia, śluzowe, endometrioidalne, jasnokomórkowe) oraz Typ II (szybko rosnące, agresywne, z mutacjami TP53, np. surowiczy rak wysokiego stopnia złośliwości – HGSOC). Kluczowym odkryciem jest pochodzenie wielu raków surowiczych wysokiego stopnia z nabłonka strzępków jajowodu, co potwierdzają zmiany typu STIC u kobiet z mutacjami BRCA1/2. Mutacje TP53 (w eksonach 5-10, kodony R273C/H/L) występują niemal we wszystkich HGSOC, a mutacje BRCA1/2, PIK3CA i KRAS wpływają na różne podtypy raka jajnika. Zaburzenia w szlakach sygnałowych TGF-β, Hippo i Wnt oraz defekty w naprawie DNA (szlak rekombinacji homologicznej) odgrywają istotną rolę w progresji i oporności na leczenie.
E-kadheryna, endometrioza, fibroblasty związane z rakiem, guz graniczny, inhibitor BCL2, inhibitor PARP, komórka macierzysta raka, metylacja DNA, mikrośrodowisko guza, modyfikacja histonów, mutacja BRCA, mutacja genu TP53, mutacja KRAS, mutacja PIK3CA, nabłonek jajowodu, naprawa uszkodzeń DNA, oporność na leki, płyn otrzewnowy, profilaktyczna salpingo-ooforektomia, rak endometrioidalny, rak jajnika, rak śluzowy, rak surowiczy, rekombinacja homologiczna, salpingo-ooforektomia, stan zapalny, stres oksydacyjny, szlak Hippo, szlak TGF-β, szlak Wnt, transformacja nowotworowa, transporter ABC - Leksykon chorób i schorzeń
Sarcoma nabłonkowate – Etiologia i przyczyny
Sarcoma nabłonkowate jest rzadkim, złośliwym nowotworem tkanek miękkich, którego główną etiologiczną determinantą jest inaktywacja genu supresorowego SMARCB1/INI1 (chromosom 22q11.2), obserwowana w 80-90% przypadków. Utrata funkcji tego genu prowadzi do dysregulacji kompleksu SWI/SNF, co skutkuje niekontrolowanym wzrostem komórek i transformacją nowotworową. Kluczowe mechanizmy molekularne obejmują nadaktywację PRC2, metylację histonu H3K27, zwiększoną ekspresję VEGF, utratę E-kadheryny oraz aktywację szlaku PI3K/AKT/mTOR. W etiologii uwzględnia się także delecje genów i rearanżacje, w tym translokacje w locus 22q11. Dodatkowo, metylotransferazy histonowe odgrywają rolę w represji genów różnicowania komórek, co sprzyja progresji nowotworu.
angiogeneza, czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego, delecja genu, dysfagia, E-kadheryna, gen SMARCB1, gen supresorowy nowotworu, inaktywacja SMARCB1, kompleks PRC2, metylotransferaza histonowa, nerwiakowłókniakowatość, nowotwór tkanek miękkich, obrzęk limfatyczny, polichlorofenol, polipowatość gruczolakowata, radioterapia, sarcoma nabłonkowate, siatkówczak, stwardnienie guzowate, szlak sygnałowy, szlak sygnałowy PI3K/AKT/mTOR, transformacja nowotworowa, transkrypcja DNA, uraz, zespół Gardnera, zespół Gorlina, zespół Li-Fraumeni, zespół nowotworowy, zespół Wernera - Leksykon chorób i schorzeń
Rak piersi zapalny – Epidemiologia
Zapalny rak piersi (IBC) to rzadka (1-5% przypadków w USA), ale wysoce agresywna postać raka piersi, charakteryzująca się szybkim przebiegiem i złym rokowaniem, z 5-letnim względnym wskaźnikiem przeżycia około 40% (w porównaniu do 87% dla wszystkich raków piersi). Mediana wieku diagnozy wynosi 59 lat, a choroba częściej dotyka kobiety rasy czarnej (3,1/100 000 osobo-lat) niż białe (2,2/100 000 osobo-lat). IBC cechuje się wysokim stopniem aneuploidii, mutacjami p53, nadekspresją E-kadheryny oraz częstym fenotypem ER-negatywnym, co wiąże się z gorszym rokowaniem. Występuje także wyższa częstość guzów HR-ujemnych (59%), HER2-dodatnich (32%) i potrójnie ujemnych (25%). Czynniki ryzyka obejmują płeć żeńską, młodszy wiek (<40 lat), rasę afroamerykańską, wysoki BMI oraz wcześniejszy wiek pierwszej miesiączki i porodu. Karmienie piersią powyżej 24 miesięcy może zwiększać ryzyko, jednak brak karmienia wiąże się z gorszym rokowaniem.
aneuploidia, chemioterapia neoadjuwantowa, choroba odległa, choroba regionalna, E-kadheryna, HER2-dodatni, immunoterapia, leczenie multimodalne, miejscowo zaawansowany rak piersi, mutacja p53, potrójnie ujemny rak piersi, przerzutowy rak piersi, przeżycie całkowite, przeżycie wolne od choroby, receptor estrogenowy, rejestr nowotworów, szlak sygnałowy Notch, terapia systemowa, wiek zachorowania, wskaźnik masy ciała, wskaźnik przeżycia, zapalny rak piersi, złe rokowanie - Leksykon chorób i schorzeń
Rak piersi zapalny – Patofizjologia i mechanizm
Zapalny rak piersi (IBC) to rzadka, ale wysoce agresywna forma miejscowo zaawansowanego raka piersi, stanowiąca 1-5% wszystkich przypadków, lecz odpowiadająca za 7-10% zgonów z powodu raka piersi w USA. Charakteryzuje się szybkim przebiegiem i złym rokowaniem, z medianą przeżycia poniżej 4 lat mimo leczenia wielokierunkowego. Patognomonicznym objawem jest obecność licznych zatorów nowotworowych w naczyniach limfatycznych skóry piersi, co prowadzi do obrzęku, zaczerwienienia i charakterystycznego wyglądu „skórki pomarańczowej” obejmującego co najmniej 1/3 powierzchni skóry piersi. IBC rzadko tworzy wyczuwalny guz, co utrudnia diagnostykę. W patogenezie kluczową rolę odgrywa mikrośrodowisko guza bogate w makrofagi typu M2 (TAMs) i limfocyty, które wspierają proliferację komórek nowotworowych, angiogenezę oraz immunosupresję. Komórki IBC wykazują nadekspresję E-kadheryny, co sprzyja tworzeniu embolizatów nowotworowych i pasywnemu rozprzestrzenianiu się przerzutów, a także aktywację szlaków NF-κB, JAK/STAT i COX-2, które nasilają agresywność guza.
angiogeneza, cyklooksygenaza, E-kadheryna, HER2, inwazja limfatyczna, makrofagi związane z guzem, mikrośrodowisko guza, mutacje genów, naczynia limfatyczne, nadekspresja EGFR, objaw skórki pomarańczowej, obrzęk limfatyczny, potrójnie ujemny rak piersi, przerzutowanie, receptor estrogenowy, skórka pomarańczowa, zapalny rak piersi, zator nowotworowy, zespół Li-Fraumeni - Leksykon chorób i schorzeń
Rak gruczołowy in situ – Etiologia i przyczyny
Rak gruczołowy in situ (LCIS) to stan przedrakowy charakteryzujący się nieprawidłowym wzrostem komórek w zrazikach gruczołów mlekowych, z utratą ekspresji E-kadheryny (CDH1) i częstymi mutacjami w genie PIK3CA. LCIS wykazuje delecję chromosomu 16q oraz przyrost chromosomu 1q, a także ekspresję receptorów estrogenowych (ER) w 80-100% przypadków, co podkreśla rolę hormonów, zwłaszcza estrogenów, w patogenezie. Stosowanie hormonalnej terapii zastępczej (HTZ) przez ponad 3-5 lat po menopauzie zwiększa ryzyko rozwoju LCIS. Średni wiek diagnozy to około 45 lat, a czynniki ryzyka obejmują mutacje dziedziczne (BRCA2, CDH1), wywiad rodzinny, oraz czynniki stylu życia takie jak palenie, alkohol, otyłość i brak aktywności fizycznej. LCIS jest zarówno markerem ryzyka, jak i nieobligatoryjnym prekursorem raka inwazyjnego, zwłaszcza raka zrazikowego (ILC), z ryzykiem rozwoju raka inwazyjnego wynoszącym około 20% (7-12-krotnie wyższe niż w populacji ogólnej), z rocznym wzrostem ryzyka o około 1% (13% po 10 latach, 21-26% po 20 latach). Nowa forma pleomorficznego LCIS (PLCIS) wykazuje cechy bardziej agresywne, podobne do DCIS, i wymaga wycięcia z ujemnymi marginesami.
białko adhezyjne, chemioprewencja, delecja chromosomowa, dysfagia, E-kadheryna, gen CDH1, gen PIK3CA, gen supresorowy, hormonalna terapia zastępcza, inwazyjny rak piersi, inwazyjny rak zrazikowy, modulatory receptora estrogenowego, mutacja BRCA2, mutacje genetyczne, nadekspresja HER2, neoplazja zrazikowa, pleomorficzny LCIS, przejście epitelialno-mezenchymalne, rak gruczołowy in situ, rak przewodowy in situ, rak zrazikowy in situ, receptory estrogenowe, receptory progesteronowe, stan przedrakowy, utrata heterozygotyczności, zraziki piersi - Leksykon chorób i schorzeń
Inwazyjny rak zrazikowy – Objawy
Inwazyjny rak zrazikowy (ILC) stanowi 10-15% wszystkich przypadków raka piersi i charakteryzuje się unikalnym, rozproszonym wzorcem wzrostu komórek nowotworowych, wynikającym z utraty E-kadheryny (gen CDH1). Komórki ILC rosną w linijnych układach, co utrudnia wykrycie guza zarówno w badaniu fizykalnym, jak i w standardowej mammografii. Typowe objawy to zgrubienie lub stwardnienie tkanki piersi, zmiany w kształcie i rozmiarze piersi, wciągnięcie brodawki sutkowej oraz zmiany skórne, takie jak „skórka pomarańczy”. ILC często występuje wieloogniskowo i obustronnie, a jego diagnoza jest często ustalana w bardziej zaawansowanym stadium, co potwierdza fakt, że u 60-70% pacjentek stadium choroby jest podwyższone po operacji. Charakterystyczna jest także tendencja do przerzutów w nietypowych lokalizacjach, takich jak przewód pokarmowy, narządy rozrodcze, otrzewna, układ moczowy, opony mózgowo-rdzeniowe i tkanki oczodołu.
badania przesiewowe, badanie fizykalne, dół pachowy, E-kadheryna, gen CDH1, indeks proliferacji, inwazyjny rak przewodowy, inwazyjny rak zrazikowy, inwersja brodawki sutkowej, markery nowotworowe, oczodół, opony mózgowo-rdzeniowe, otrzewna, przewód pokarmowy, receptor HER2, receptory hormonalne, rezonans magnetyczny, stopień złośliwości nowotworu, wieloogniskowość, wskaźnik przeżycia, wydzielina z brodawki sutkowej, wzdęcie, zajęcie węzłów chłonnych, zraziki piersi - Leksykon chorób i schorzeń
Rak gruczołowy in situ – Patofizjologia i mechanizm
Rak gruczołowy in situ (LCIS) to nieinwazyjna proliferacja atypowych komórek nabłonkowych z utratą lub dysfunkcją E-kadheryny, kluczowego białka adhezji komórkowej. LCIS obejmuje podtypy: klasyczny (C-LCIS), florydny (F-LCIS) i pleomorficzny (P-LCIS), rozwijające się w zrazikach piersi bez naciekania otaczających tkanek. Charakterystyczne są zmiany molekularne, takie jak mutacje genu CDH1 na chromosomie 16q22.1, utrata heterozygotyczności 16q oraz amplifikacja 1q, które są wczesnymi zdarzeniami w progresji do raka inwazyjnego. Immunohistochemicznie LCIS cechuje się utratą ekspresji E-kadheryny oraz nadekspresją p120-kateniny, co odróżnia go od DCIS. Ekspresja receptorów hormonalnych (ER 80-100%) jest powszechna, natomiast amplifikacja HER2 występuje w 0-11% przypadków, częściej w agresywnych podtypach F-LCIS (18%) i P-LCIS (31%). LCIS jest uważany za nieobligatoryjnego prekursora inwazyjnego raka zrazikowego (ILC), z którym dzieli klonalne mutacje CDH1 i zmiany genetyczne, jednak większość zmian LCIS nie ulega progresji do raka inwazyjnego.
aberracja chromosomowa, adhezja komórkowa, amplifikacja HER2, DCIS, E-kadheryna, ekspresja Ki-67, EMT, gen CDH1, hybrydyzacja genomowa, IDC, inwazyjny rak przewodowy, inwazyjny rak zrazikowy, komórka mioepitelialna, LCIS, marker proliferacji, martwica typu comedo, metylacja genu, mutacja CDH1, mutacja PIK3CA, neoplazja zrazikowa, p120-katenina, rak gruczołowy in situ, rak przewodowy in situ, rak zrazikowy in situ, receptor estrogenowy, receptor HER2, receptor progesteronowy, transformacja epitelialno-mezenchymalna, utrata heterozygotyczności, zrazik piersi, zwapnienie - Leksykon chorób i schorzeń
Rumień wielopostaciowy – Patofizjologia i mechanizm
Rumień wielopostaciowy (EM) jest ostrym, zapalnym schorzeniem skórno-śluzówkowym, najczęściej wywołanym przez zakażenia wirusowe, zwłaszcza wirusa opryszczki pospolitej (HSV), który odpowiada za 70-80% przypadków. Patogeneza EM związanego z HSV (HAEM) opiera się na opóźnionej reakcji nadwrażliwości typu IV, z dominującą rolą limfocytów T CD4+ Th1 i uwalnianiem interferonu gamma (IFN-γ), prowadząc do uszkodzenia keratynocytów zawierających fragmenty DNA wirusa, w tym genu polimerazy DNA. W odróżnieniu od tego, EM wywołany lekami (DIEM) charakteryzuje się mechanizmem zależnym od TNF-α, z udziałem reaktywnych metabolitów leków działających jako hapteny, co wiąże się z defektem detoksykacji przez enzymy cytochromu P-450. Genetyczna predyspozycja, zwłaszcza obecność HLA-DQ3 i HLA-B12, zwiększa ryzyko nawracającego EM. Histopatologicznie obserwuje się nacieki limfocytarne (głównie CD4+), martwicę keratynocytów i zwiększoną ekspresję ICAM-1 oraz HLA-DR.
cytochrom P-450, cząsteczka adhezyjna, czynnik martwicy nowotworu alfa, E-kadheryna, Histoplasma capsulatum, immunoglobulina M, interferon gamma, komórka Langerhansa, lek przeciwdrgawkowy, limfocyt T CD4+, ludzki antygen leukocytarny, mycoplasma pneumoniae, nadwrażliwość typu IV, promieniowanie UV, rumień wielopostaciowy, toksyczna nekroliza naskórka, wirus opryszczki pospolitej, wirusowa polimeraza DNA, zespół Stevensa-Johnsona