komórka macierzysta nowotworowa

Komórka macierzysta nowotworowa (cancer stem cell, CSC) to specyficzna subpopulacja komórek w obrębie guza, posiadająca zdolność do samoodnowy, różnicowania się oraz inicjowania powstawania nowych guzów. Charakteryzuje się opornością na standardowe metody leczenia, co może prowadzić do nawrotów choroby nowotworowej.

CSC wykazują podobieństwo do prawidłowych komórek macierzystych poprzez ekspresję specyficznych markerów powierzchniowych (np. CD44, CD133, ALDH) oraz aktywację szlaków sygnałowych związanych z samoodnawianiem (Wnt, Notch, Hedgehog). Komórki te stanowią niewielki odsetek całej masy guza (zazwyczaj 0,1-5%), ale są odpowiedzialne za utrzymanie jego wzrostu i progresję.

Identyfikacja i izolacja nowotworowych komórek macierzystych stanowi istotne wyzwanie kliniczne. W diagnostyce wykorzystuje się techniki cytometrii przepływowej oraz hodowle komórkowe oceniające zdolność do tworzenia sferoidów. Terapie celowane w CSC, w tym immunoterapia, inhibitory szlaków sygnałowych oraz modulatory mikrośrodowiska guza, są intensywnie badane jako potencjalne strategie przełamania oporności na leczenie.

Powiązane wpisy

Leksykon chorób i schorzeń
Glioma – Patofizjologia i mechanizm

Glejaki, stanowiące około 32% nowotworów OUN, są nowotworami o wysokim stopniu złośliwości, z glejakiem wielopostaciowym (GBM) jako najbardziej agresywną formą. Patogeneza glejaków obejmuje złożone zmiany genetyczne i epigenetyczne, w tym mutacje w genach TERT, PTEN, EGFR, ATRX i TP53, które wpływają na kluczowe szlaki sygnałowe RTK/PI3K/AKT, TP53 i RB1. Mutacje IDH1/IDH2, obecne w około 50% przypadków, prowadzą do produkcji onkometabolitu 2-hydroksyglutaranu, który sprzyja progresji guza poprzez zmiany epigenetyczne. Glejaki wykazują także niestabilność chromosomową (CIN), co zwiększa heterogenność guza i oporność na leczenie. Mechanizmy molekularne glejaka obejmują nadekspresję czynników wzrostu, angiogenezę, inwazję z udziałem metaloproteinaz MMP-2 i MMP-9 oraz adaptację mikrośrodowiska guza, w tym unikanie odpowiedzi immunologicznej. Komórki glejaka integrują się funkcjonalnie z siecią neuronalną, co sprzyja progresji choroby i utrudnia terapię.
2-hydroksyglutaran, bariera krew-mózg, czynnik wzrostu, dehydrogenaza izocytrynianowa, glejak wielopostaciowy, kinaza 3-fosfatydyloinozytolu, komórka macierzysta nowotworowa, metaloproteinaza macierzy, metylacja MGMT, mikrośrodowisko guza, naprawa DNA, niedotlenienie, niestabilność chromosomowa, odpowiedź na uszkodzenia DNA, ośrodkowy układ nerwowy, przejście epitelialno-mezenchymalne, szlak sygnałowy, worasidenib
Leksykon chorób i schorzeń
Miksyfibrosarkom – Patofizjologia i mechanizm

Miksyfibrosarkom (MFS) to jeden z najczęstszych mięsaków tkanek miękkich u dorosłych, cechujący się złożonym kariotypem z licznymi aberracjami genomowymi, w tym mutacjami TP53 (występującymi u 44% pacjentów) oraz utratą genów CDKN2A/CDKN2B i RB1, które korelują z wyższym stopniem złośliwości i gorszym rokowaniem. Charakterystyczne są amplifikacje regionów chromosomów 1, 5p, 7p21-22, 20q oraz mutacje w genach takich jak NTRK1, MDM2, PTEN, a także nowo odkryty gen fuzyjny SLC37A3-BRAF. Ekspresja ITGA10 i współamplifikacja TRIO/RICTOR (w 42% MFS G3) wskazują na istotną rolę szlaku integryna-alfa10/TRIO/RICTOR w progresji guza, co stanowi potencjalny cel terapeutyczny. Miksyfibrosarkom wykazuje niską liczbę mutacji somatycznych (44% pacjentów), ale wysoką heterogenność wewnątrzguza i złożoność cytogenetyczną, z liczbą chromosomów w zakresie triploidalnym lub tetraploidalnym, co utrudnia opracowanie skutecznych terapii. Ponadto, mutacja receptora kinazy tyrozynowej AXL W451C, specyficzna dla MFS, powoduje nieregulowaną dimeryzację i aktywację sygnalizacji ERK, co może być celem terapii celowanych.
angiogeneza, chromotrypsja, cykl komórkowy, cytoszkielet, delecja chromosomowa, geny supresorowe, inhibitor mTOR, kariotyp, komórka macierzysta nowotworowa, komórka wielojądrowa, macierz pozakomórkowa, makrofag związany z nowotworem, marker immunohistochemiczny, metylacja promotora, mięsak tkanek miękkich, miksyfibrosarkom, mutacja missensowna, mutacja TP53, płaszczyzna powięziowa, przejście nabłonkowo-mezenchymalne, szlak AKT/mTOR, szlak Hippo, szlak sygnałowy, tkanka łączna
Leksykon chorób i schorzeń
Rdzeniak zarodkowy – Patofizjologia i mechanizm

Rdzeniak zarodkowy (medulloblastoma) jest najczęstszym złośliwym nowotworem mózgu u dzieci, stanowiąc około 20% guzów mózgu w populacji pediatrycznej. Nowotwór ten klasyfikowany jest jako embrionalny guz neuroepitelialny móżdżku, lokalizujący się zwykle w okolicy czwartej komory, z tendencją do naciekania miejscowego i przerzutów drogą płynu mózgowo-rdzeniowego, w tym do mózgu i rdzenia kręgowego. Molekularnie wyróżnia się cztery podtypy rdzeniaka: WNT, SHH, Grupa 3 i Grupa 4, różniące się patogenezą, biomarkerami i rokowaniem. Podtyp WNT cechuje aktywacja szlaku Wnt/β-katenina z mutacjami w genach APC i CTNNB1, natomiast SHH wiąże się z mutacjami w genach SMO, PTCH1 i SUFU, prowadząc do nieprawidłowej aktywacji szlaku Sonic Hedgehog. Grupa 3 jest najbardziej agresywna, z wysoką ekspresją onkogenu MYC i angiogenezą (mRNA VEGFA), a Grupa 4, stanowiąca około 35% przypadków, ma nie do końca poznaną patogenezę, choć wykazuje cechy wspólne z Grupą 3. Patogeneza rdzeniaka obejmuje liczne mutacje genetyczne (np. izochromosom 17q, 17pLOH) oraz zmiany epigenetyczne, takie jak metylacja DNA i modyfikacje histonów, które wpływają na ekspresję genów supresorowych (np. RASSF1A).
alteracja genetyczna, angiogeneza, bariera krew-mózg, cytomegalowirus, fibroblast, fosforylacja, gen CTNNB1, gen SMO, gen supresorowy, hipermetylacja, infekcja wirusowa, izochromosom, klasyfikacja molekularna, komórka macierzysta nowotworowa, komórka prekursorowa, komórka przerzutowa, metylacja DNA, mikroRNA, modyfikacja histonów, mutacja germinalna, mutacja missense, mutacja somatyczna, nowotwór mózgu, onkogen, oporność na leczenie, ostra białaczka promielocytowa, płytkopochodny czynnik wzrostu, przestrzeń podpajęczynówkowa, rdzeniak zarodkowy, receptor czynnika wzrostu, receptor neurotrofiny, receptor Patched 1, receptor PDGFR, rzęska pierwotna, sekwencjonowanie RNA, szlak Notch, szlak Sonic Hedgehog, szlak sygnałowy, transdukcja sygnału, utrata heterozygotyczności, wirus JC, wyspa CpG
Leksykon chorób i schorzeń
Guzy zarodkowe – Patofizjologia i mechanizm

Guzy zarodkowe OUN to wysoce złośliwe nowotwory rozwijające się z pozostałości komórek zarodkowych, głównie u niemowląt i małych dzieci. Charakteryzują się heterogennością molekularną, co znalazło odzwierciedlenie w klasyfikacji WHO 2021, dzielącej je na rdzeniaki (medulloblastoma) z pięcioma podgrupami molekularnymi, atypowe teratoidalno-rabdoidalne guzy (AT/RT) z mutacjami genu SMARCB1, guzy z rozetami wielowarstwowymi (ETMR) z amplifikacją klastra C19MC w 90% przypadków oraz inne podtypy, takie jak neuroblastoma OUN z aktywacją FOXR2 i guzy z tandemową duplikacją BCOR. Patogeneza obejmuje zmiany genetyczne i epigenetyczne, w tym mutacje DICER1 i nadekspresję białka LIN28A, które wpływają na regulację mikroRNA i proliferację komórek nowotworowych. Guzy te wykazują tendencję do rozsiewu przez płyn mózgowo-rdzeniowy, co pogarsza rokowanie i wymaga precyzyjnej diagnostyki molekularnej, w tym profilowania metylacji DNA i sekwencjonowania NGS, dla optymalizacji terapii i stratyfikacji ryzyka.
anemia Fanconiego, apoptoza, gen DICER1, guz zarodkowy, guz zarodkowy OUN, komórka macierzysta nowotworowa, kompleks SWI/SNF, mikroRNA, ośrodkowy układ nerwowy, płyn mózgowo-rdzeniowy, podwyższone ciśnienie śródczaszkowe, profilowanie metylacji DNA, rdzeniak, sekwencjonowanie nowej generacji, terapia protonowa, wtórny nowotwór złośliwy, zespół Gorlina, zespół Li-Fraumeni, zespół Rubinsteina-Taybiego, zespół Turcota
Leksykon chorób i schorzeń
Rak języka – Patofizjologia i mechanizm

Rak języka, stanowiący 90-95% nowotworów jamy ustnej, to agresywny rak płaskonabłonkowy charakteryzujący się wysokim wskaźnikiem nawrotów i niskim pięcioletnim przeżyciem. Patogeneza obejmuje wieloetapowe zmiany genetyczne, w tym mutacje w genie supresorowym TP53, nadekspresję onkogenu EGFR oraz aktywację onkogenów takich jak c-myc i rodziny genów ras. Kluczowe szlaki sygnałowe zaangażowane w rozwój nowotworu to PI3K/AKT/mTOR, MAPK, Wnt/β-katenina, JAK/STAT, NOTCH, NF-κB oraz Hippo. Epigenetyczne modyfikacje, w tym metylacja DNA i regulacja przez mikroRNA (np. obniżona ekspresja let-7a, miR-16 oraz podwyższona miR-223), odgrywają istotną rolę w regulacji ekspresji genów nowotworowych. Dysbioza mikrobiomu jamy ustnej, zwłaszcza wzrost Fusobacterium nucleatum, koreluje z ciężkością choroby. Główne czynniki ryzyka to intensywne palenie tytoniu i spożycie alkoholu, które indukują mutacje TP53, zmiany epigenetyczne i immunosupresję. HPV, szczególnie typy 16 i 18, jest istotny w rakach gardła i wykazuje lepszą odpowiedź na leczenie.
apoptoza, biomarker mikrobiologiczny, ból nowotworowy, cykl komórkowy, delecja, dysbioza mikrobiologiczna, E-kadheryna, EGFR, erytroplakia, fosforylacja oksydacyjna, Fusobacterium nucleatum, gen p53, gen supresorowy, glikoliza, HPV wysokiego ryzyka, inwazja okołonerwowa, kancerogeneza, komórka macierzysta nowotworowa, leukoplakia, makrofag związany z guzem, metabolizm glutationu, metaloproteinaza macierzy, metylacja DNA, mikroRNA, modyfikacja epigenetyczna, modyfikacja histonów, mutacja p53, niekodujące RNA, nowotwór złośliwy, onkogen, podział komórkowy, proteaza, protoonkogen, przejście nabłonkowo-mezenchymalne, przerzut, rak języka, rak płaskonabłonkowy, receptor Toll-podobny, śmierć komórki, szlak Hippo, szlak JAK-STAT, szlak MAPK, szlak NF-κB, szlak Notch, szlak PI3K/AKT/mTOR, szlak sygnałowy, szlak Wnt/β-katenina, TP53, uszkodzenie DNA, utrata heterozygotyczności, wirus brodawczaka ludzkiego, wskaźnik nawrotów, zmiana genetyczna, zmiana przedrakowa

komórka macierzysta nowotworowa

Powiązane wpisy

Glioma – Patofizjologia i mechanizm

Miksyfibrosarkom – Patofizjologia i mechanizm

Rdzeniak zarodkowy – Patofizjologia i mechanizm

Guzy zarodkowe – Patofizjologia i mechanizm

Rak języka – Patofizjologia i mechanizm