kaskada MAPK
Kaskada MAPK (Mitogen-Activated Protein Kinase) to konserwatywny ewolucyjnie szlak sygnalizacji wewnątrzkomórkowej, odgrywający kluczową rolę w regulacji proliferacji komórkowej, różnicowania, apoptozy i odpowiedzi na stres. Składa się z sekwencyjnej aktywacji kinaz serynowo-treoninowych, które przenoszą sygnał od receptorów błonowych do jądra komórkowego.
Klasyczna kaskada MAPK obejmuje trzy główne poziomy kinaz: MAPKKK (MAP kinase kinase kinase), MAPKK (MAP kinase kinase) oraz MAPK (MAP kinase). Aktywacja rozpoczyna się od związania ligandu (np. czynnika wzrostu) z receptorem, co prowadzi do aktywacji białek adaptorowych i małych białek G (np. Ras), które z kolei aktywują pierwszy poziom kinaz (MAPKKK, np. Raf). Następnie dochodzi do fosforylacji i aktywacji MAPKK (np. MEK1/2), które aktywują MAPK (np. ERK1/2).
W komórkach ssaków wyróżnia się kilka głównych szlaków MAPK: klasyczny szlak ERK1/2 (związany głównie z proliferacją), szlak p38 MAPK oraz szlak JNK (związane z odpowiedzią na stres i apoptozą). Zaburzenia w kaskadzie MAPK, szczególnie mutacje prowadzące do konstytutywnej aktywacji, są częstym zjawiskiem w wielu typach nowotworów, co czyni ten szlak ważnym celem terapeutycznym w onkologii.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Czerniak – Patofizjologia i mechanizm
Czerniak, nowotwór wywodzący się z melanocytów warstwy podstawnej naskórka, charakteryzuje się wysoką śmiertelnością i szybkim rozwojem przerzutów. Głównym czynnikiem ryzyka jest ekspozycja na promieniowanie UV, które indukuje mutacje DNA, w tym najczęściej mutację BRAF (około 40-60% przypadków, głównie V600E), prowadzącą do nadaktywacji szlaku MAPK i niekontrolowanej proliferacji komórek. Mutacje NRAS (15-20%) oraz zaburzenia szlaku PI3K/AKT/mTOR (aktywacja w około 70% przypadków) również odgrywają kluczową rolę w patogenezie. Czerniak rozwija się w dwóch fazach: radialnej i wertykalnej, przy czym głębokość inwazji w fazie wertykalnej koreluje z ryzykiem przerzutów. Epigenetyczne zmiany, takie jak hipometylacja DNA i inaktywacja genów supresorowych (np. CDKN2A), oraz mutacje w genach c-KIT, NF1 i innych, dodatkowo modulują przebieg choroby. Mikrośrodowisko guza (TME) i mechanizmy unikania odpowiedzi immunologicznej, w tym ekspresja PD-L1, mają istotne znaczenie dla progresji i oporności na leczenie.
cząsteczka adhezji komórkowej, czynnik wzrostu hepatocytów, deaminacja cytozyny, dimer pirymidynowy, egzosom, faza wzrostu radialnego, faza wzrostu wertykalnego, gen CDKN2A, inhibitor BRAF, inhibitor MEK, kancerogeneza, kaskada MAPK, kinaza PI3K, kinaza serynowo-treoninowa, ligand PD-L1, melanina, melanocyt, melanogeneza, mikrośrodowisko guza, mutacja BRAF V600E, mutacja NRAS, neurofibromatoza typu 1, promieniowanie ultrafioletowe, przerzut nowotworowy, reaktywne formy tlenu, szlak PI3K/AKT, wolny rodnik