Wpływ cytarabiny na płodność, ciążę i laktację

Stosowanie produktu leczniczego CYTOSAR (cytarabina) wymaga szczególnej uwagi u kobiet w wieku rozrodczym, kobiet w ciąży oraz matek karmiących piersią. Lekarz ma obowiązek przekazać pacjentce szczegółowe informacje dotyczące potencjalnego wpływu leku na płodność, przebieg ciąży oraz karmienie piersią, a także omówić konieczność stosowania odpowiedniej antykoncepcji.¹

Kobiety w wieku rozrodczym i antykoncepcja

Z uwagi na potencjalne właściwości genotoksyczne cytarabiny, lekarz powinien poinformować pacjentki w wieku rozrodczym o konieczności stosowania wysoce skutecznej antykoncepcji podczas leczenia oraz przez okres 6 miesięcy po podaniu ostatniej dawki produktu CYTOSAR.²

Podobne zalecenie dotyczy mężczyzn leczonych cytarabiną, których partnerki są w wieku rozrodczym. W tym przypadku konieczne jest stosowanie wysoce skutecznej antykoncepcji podczas całego okresu leczenia oraz przez 3 miesiące po zakończeniu terapii produktem CYTOSAR.³

Stosowanie cytarabiny w ciąży

Należy podkreślić, że brak jest badań dotyczących stosowania cytarabiny u kobiet w ciąży. Badania przedkliniczne wykazały działanie teratogenne cytarabiny u niektórych gatunków zwierząt.⁴

Decyzja o podaniu produktu CYTOSAR kobiecie ciężarnej lub będącej w wieku rozrodczym powinna być poprzedzona dokładną analizą stosunku potencjalnych korzyści do potencjalnego zagrożenia zarówno dla matki, jak i dla płodu.⁵

Doświadczenia kliniczne stosowania cytarabiny w ciąży

Dotychczasowe obserwacje kliniczne wskazują na różnorodne skutki ekspozycji płodu na cytarabinę:

• Kobiety leczone cytarabiną w czasie ciąży (w monoterapii lub w skojarzeniu z innymi lekami) rodziły zdrowe noworodki, przy czym część z nich była wcześniakami lub miała niską masę urodzeniową.⁶
• Długoterminowa obserwacja niektórych zdrowych niemowląt (od sześciu tygodni do siedmiu lat) nie wykazała nieprawidłowości. Odnotowano jednak przypadek zgonu niemowlęcia w dziewięćdziesiątym dniu życia z powodu nieżytu żołądkowo-jelitowego.⁷
• Ekspozycja płodu na działanie cytarabiny, szczególnie w pierwszym trymestrze ciąży, wiązała się z występowaniem wad wrodzonych, wśród których wyróżniono wady kończyn górnych i dolnych, zniekształcenia kończyn oraz ucha.⁸
• U noworodków narażonych na działanie cytarabiny w okresie życia płodowego stwierdzano: pancytopenię, leukopenię, niedokrwistość, małopłytkowość, zaburzenia elektrolitowe, przemijającą eozynofilię, podwyższone stężenie IgM, gorączkę, posocznicę, a nawet zgony w okresie noworodkowym. Część tych dzieci urodziła się przedwcześnie.⁹

W przypadku części kobiet leczonych cytarabiną doszło do przerwania ciąży. W badaniach płodów stwierdzono zarówno prawidłowy rozwój, jak i nieprawidłowości w postaci powiększenia śledziony oraz zaburzeń chromosomalnych, takich jak trisomia w tkance kosmówkowej.¹⁰

Zalecenia dla kobiet w ciąży

Ze względu na możliwość wywołania wad rozwojowych przez leki cytotoksyczne, w tym cytarabinę, szczególnie w pierwszym trymestrze ciąży, lekarz ma obowiązek poinformować pacjentkę będącą w ciąży lub mogącą zajść w ciążę podczas leczenia produktem CYTOSAR o potencjalnym ryzyku dla płodu.¹¹

Jeżeli terapia cytarabiną zostaje wdrożona w drugim lub trzecim trymestrze ciąży, ryzyko uszkodzeń płodu jest znacznie mniejsze w porównaniu z leczeniem w pierwszym trymestrze.¹²

Zaleca się prowadzenie uważnej obserwacji klinicznej dzieci urodzonych przez matki leczone produktem CYTOSAR, niezależnie od tego, w którym trymestrze ciąży zastosowano leczenie.¹³

Należy również zwrócić uwagę, że alkohol benzylowy, który może być obecny w produkcie, jest zdolny do przenikania przez łożysko i może powodować dodatkowe zagrożenia dla płodu.¹⁴

Karmienie piersią

Podczas leczenia produktem CYTOSAR nie należy karmić piersią.¹⁵ Dane dotyczące przenikania cytarabiny do mleka ludzkiego są niewystarczające, jednak ze względu na potencjalne ryzyko wystąpienia ciężkich działań niepożądanych u niemowląt karmionych piersią przez matki otrzymujące cytarabinę, lekarz powinien przedstawić pacjentce dwie możliwe opcje:¹⁶

1. Przerwanie karmienia piersią na okres leczenia cytarabiną oraz przez co najmniej tydzień po podaniu ostatniej dawki leku, lub
2. Rezygnacja z leczenia cytarabiną przy kontynuowaniu karmienia piersią

Decyzja powinna uwzględniać korzyści wynikające z leczenia dla matki oraz dobrostan dziecka.¹⁷