receptor neurokininowy 1
Receptor neurokininowy 1 (NK1R) to białko receptorowe należące do rodziny receptorów sprzężonych z białkiem G, które występuje głównie w ośrodkowym i obwodowym układzie nerwowym. Jest to preferowany receptor dla substancji P, neuropeptydu z rodziny tachykinin, który odgrywa istotną rolę w przekazywaniu sygnałów bólowych, procesach zapalnych oraz w regulacji funkcji układu pokarmowego.
NK1R uczestniczy w wielu procesach fizjologicznych i patologicznych, w tym w modulacji bólu (szczególnie bólu przewlekłego), reakcjach zapalnych, wymiotach, oraz w regulacji nastroju i emocji. Badania wskazują również na jego udział w patofizjologii migreny, depresji, lęku oraz niektórych chorób neurodegeneracyjnych.
Antagoniści receptora NK1 znaleźli zastosowanie kliniczne jako leki przeciwwymiotne, szczególnie w zapobieganiu nudnościom i wymiotom związanym z chemioterapią. Przykładem jest aprepitant i jego prolek fosaprepitant. Trwają również badania nad wykorzystaniem antagonistów NK1R w leczeniu bólu, depresji, zaburzeń lękowych oraz jako potencjalnych leków przeciwnowotworowych.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Aprepitant – Właściwości farmakodynamiczne
Aprepitant jest selektywnym antagonistą receptorów neurokininowych 1 (NK1) substancji P, wykazującym wysokie powinowactwo i zdolność przenikania przez barierę krew-mózg, co potwierdzono badaniami PET. Po 3 dniach standardowego stosowania osiąga zajęcie ponad 95% receptorów NK1 w mózgu, co przekłada się na skuteczne działanie przeciwwymiotne. W badaniach klinicznych u dorosłych pacjentów poddawanych chemioterapii wysokiego ryzyka (cisplatyna ≥70 mg/m²) aprepitant w skojarzeniu z ondansetronem i deksametazonem znacząco poprawiał całkowitą odpowiedź (brak wymiotów i niestosowanie leków „w razie potrzeby”) w okresie 0-120 godzin (67,7% vs 47,8%, różnica 19,9%; 95% CI 14,0-25,8). Skuteczność utrzymywała się zarówno w fazie ostrej (0-24 h), jak i opóźnionej (25-120 h), a także w kolejnych cyklach chemioterapii. Podobne korzyści wykazano u pacjentów leczonych chemioterapią umiarkowanego ryzyka oraz w badaniach obejmujących różne schematy chemioterapii, z istotnym wydłużeniem czasu do wystąpienia pierwszych wymiotów.
analiza Kaplana-Meiera, antagonista receptora 5-HT3, bariera krew-mózg, chemioterapia umiarkowanego ryzyka, chemioterapia wysokiego ryzyka, cyklofosfamid, cytarabina, daunorubicyna, doksorubicyna, działanie przeciwwymiotne, działanie wymiotne chemioterapii, epirubicyna, idarubicyna, ifosfamid, irynotekan, karboplatyna, klasyfikacja ATC, lek przeciwwymiotny, nowotwór ginekologiczny, nudności i wymioty, odpowiedź całkowita, oksaliplatyna, ondansetron i deksametazon, pozytonowa tomografia emisyjna, receptor neurokininowy 1, substancja P, właściwości farmakodynamiczne - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Aprepitant Stada 125 mg; 80 mg
Aprepitant, selektywny antagonista receptorów neurokininowych 1 (NK1), wykazuje nieliniową farmakokinetykę z dawką zależną biodostępnością (67% dla 80 mg i 59% dla 125 mg) oraz Tmax około 4 godzin po podaniu doustnym. Standardowy 3-dniowy schemat dawkowania (125 mg w 1. dniu, 80 mg w 2. i 3. dniu) generuje AUC0-24h na poziomie 19,6±2,5 μg∙h/ml i 21,2±6,3 μg∙h/ml odpowiednio w 1. i 3. dniu, a Cmax wynosi około 1,6±0,36 µg/ml i 1,4±0,22 µg/ml. Aprepitant wiąże się w 97% z białkami osocza, ma Vdss około 66 litrów i przenika przez barierę krew-mózg, zajmując ponad 95% receptorów NK1 w mózgu po 3 dniach terapii, co jest kluczowe dla jego działania przeciwwymiotnego. Metabolizm zachodzi głównie przez CYP3A4, z udziałem CYP1A2 i CYP2C19, a lek jest wydalany głównie jako metabolity z moczem (57%) i kałem (45%). Klirens osoczowy wynosi 60-72 ml/min, a okres półtrwania 9-13 godzin.
bariera krew-mózg, biodostępność, chemioterapia przeciwnowotworowa, Cmax, CYP3A4, cytochrom P450, efekt przeciwwymiotny, farmakokinetyka nieliniowa, fosaprepitant, hemodializa, klasyfikacja Child-Pugh, klirens, klirens kreatyniny, klirens osoczowy, metabolizm leku, nudności i wymioty, objętość dystrybucji, okres półtrwania, pozytonowa tomografia emisyjna, receptor neurokininowy 1, schyłkowa niewydolność nerek, utlenianie pierścienia morfolinowego, wiązanie z białkami osocza, zaburzenia czynności nerek, zaburzenia czynności wątroby - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Aprepitant Viatris 80 mg/125 mg
Aprepitant, będący selektywnym antagonistą receptorów neurokininowych 1 (NK1) substancji P, wykazuje istotną skuteczność w profilaktyce nudności i wymiotów indukowanych chemioterapią. W badaniach klinicznych obejmujących pacjentów dorosłych poddawanych chemioterapii o wysokim ryzyku wymiotów (cisplatyna ≥ 70 mg/m²) zastosowanie aprepitantu w skojarzeniu z ondansetronem i deksametazonem znacząco zwiększyło odsetek całkowitej odpowiedzi (brak wymiotów i niestosowanie leków „w razie potrzeby”) do 67,7% w porównaniu z 47,8% w grupie standardowej (różnica 19,9%, 95% CI: 14,0; 25,8) w okresie 0-120 godzin. Korzyści te utrzymywały się zarówno w fazie ostrej (0-24 godz.) jak i opóźnionej (25-120 godz.), a także w kolejnych cyklach chemioterapii. Podobne efekty zaobserwowano u pacjentów leczonych chemioterapią o umiarkowanym ryzyku wymiotów, gdzie całkowita odpowiedź wyniosła 50,8% vs 42,5% (różnica 8,3%, 95% CI: 1,6; 15,0) w okresie 0-120 godzin.
aprepitant, chemioterapia o wysokim ryzyku wymiotów, chemioterapia onkologiczna, cisplatyna, cyklofosfamid, cytarabina, daunorubicyna, deksametazon, doksorubicyna, działanie przeciwwymiotne, działanie wymiotne chemioterapii, epirubicyna, idarubicyna, ifosfamid, irynotekan, karboplatyna, leczenie przeciwwymiotne, lek przeciwwymiotny, nowotwór ginekologiczny, nowotwór piersi, nowotwór płuc, nowotwór przewodu pokarmowego, nudności, odpowiedź całkowita, oksaliplatyna, ondansetron, rak okrężnicy i odbytnicy, receptor neurokininowy 1, selektywny antagonista, substancja P, wymioty - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Aprepitant Sandoz 80 mg; 125 mg
Aprepitant Sandoz, będący selektywnym antagonistą receptorów neurokininowych 1 (NK1) substancji P, wykazuje istotną skuteczność w profilaktyce wymiotów indukowanych chemioterapią, szczególnie w fazie opóźnionej (25-120 godzin). W dwóch randomizowanych, podwójnie ślepych badaniach klinicznych obejmujących 1094 dorosłych pacjentów leczonych cisplatyną w dawce ≥70 mg/m², schemat 3-dniowy z aprepitantem w połączeniu z ondansetronem i deksametazonem znacząco przewyższał standardową terapię (placebo plus ondansetron i deksametazon) pod względem całkowitej odpowiedzi (brak wymiotów i niestosowanie leków „w razie potrzeby”). W okresie 0-120 godzin od chemioterapii odsetek całkowitej odpowiedzi wyniósł 67,7% w grupie z aprepitantem vs 47,8% w grupie kontrolnej (różnica 19,9%; 95% CI: 14,0–25,8). W fazie opóźnionej (25-120h) różnica ta była jeszcze bardziej wyraźna – 71,5% vs 51,2% (różnica 20,3%; 95% CI: 14,5–26,1). Ponadto, aprepitant istotnie wydłużał czas do wystąpienia pierwszych wymiotów, co potwierdzono analizą krzywej Kaplana-Meiera.
antagonista receptora 5-HT3, aprepitant, cisplatyna, deksametazon, działanie przeciwwymiotne, glikokortykosteroid, lek przeciwwymiotny, nudności, odpowiedź całkowita, ondansetron, receptor neurokininowy 1, receptor NK1, skala VAS, substancja P, terapia przeciwwymiotna, wizualna skala analogowa, wymioty, wymioty indukowane chemioterapią - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Aprepitant Aurovitas 125 mg/80 mg
Aprepitant, antagonista receptorów neurokininowych 1 (NK1), wykazuje wysoką skuteczność w zapobieganiu nudnościom i wymiotom indukowanym chemioterapią o wysokim potencjale emetogennym, szczególnie w schematach zawierających cisplatynę w dawce ≥ 70 mg/m² powierzchni ciała. W dwóch randomizowanych, podwójnie ślepych badaniach klinicznych z udziałem 1094 dorosłych pacjentów, trójdniowy schemat leczenia aprepitantem w połączeniu z ondansetronem i deksametazonem znacząco przewyższał standardowe leczenie (placebo + ondansetron + deksametazon) pod względem odpowiedzi całkowitej, definiowanej jako brak wymiotów i konieczności stosowania dodatkowych leków przeciwwymiotnych. Skuteczność aprepitantu była istotna statystycznie zarówno w fazie ostrej (0-24h), jak i opóźnionej (24-120h) oraz w całym okresie obserwacji (0-120h). Należy jednak pamiętać, że dawka ondansetronu stosowana w badaniach (32 mg i.v.) nie jest obecnie zalecana, a aktualne wytyczne dotyczące antagonistów receptorów 5-HT3 powinny być konsultowane w materiałach informacyjnych leków.
antagonista receptora, antagonista receptora 5-HT3, antagonista receptora NK1, aprepitant, chemioterapia przeciwnowotworowa, cisplatyna, działanie synergistyczne, faza opóźniona, faza ostra, lek przeciwwymiotny, nudności i wymioty, odpowiedź całkowita, ondansetron i deksametazon, potencjał emetogenny, powinowactwo, receptor neurokininowy 1, schemat leczenia, substancja P, wymioty opóźnione, wymioty wywołane chemioterapią