psychoza steroidowa
Psychoza steroidowa to poważne zaburzenie psychiczne wywołane stosowaniem kortykosteroidów, występujące u około 5-18% pacjentów przyjmujących wysokie dawki tych leków. Charakteryzuje się objawami takimi jak omamy, urojenia, zaburzenia nastroju, dezorientacja oraz zaburzenia snu, które zwykle pojawiają się w ciągu pierwszych dwóch tygodni leczenia.
Czynniki ryzyka rozwoju psychozy steroidowej obejmują wysokie dawki steroidów (zwykle powyżej 40 mg prednizonu dziennie), wcześniejsze zaburzenia psychiczne, płeć żeńską oraz jednoczesne stosowanie innych leków mogących wpływać na funkcje psychiczne. Szczególnie narażeni są pacjenci z chorobami autoimmunologicznymi, astmą, POChP oraz po przeszczepach narządów.
Leczenie psychozy steroidowej polega przede wszystkim na redukcji dawki kortykosteroidów lub ich odstawieniu, jeśli jest to klinicznie możliwe. W przypadkach wymagających kontynuacji steroidoterapii stosuje się leki przeciwpsychotyczne (np. risperidon, olanzapina) lub stabilizatory nastroju. Objawy zwykle ustępują w ciągu 2-3 tygodni po zmniejszeniu dawki lub odstawieniu steroidów.
Istotne jest różnicowanie psychozy steroidowej z innymi zaburzeniami neuropsychiatrycznymi, szczególnie u pacjentów z chorobami podstawowymi mogącymi dawać objawy psychiatryczne. Wczesne rozpoznanie i odpowiednie postępowanie znacząco poprawia rokowanie, a większość przypadków kończy się całkowitym ustąpieniem objawów psychotycznych.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Deksametazon Accord 4 mg/ml
Deksametazon, monofluorowany glikokortykosteroid o wysokiej aktywności farmakologicznej (7,5 razy silniejszy niż prednizolon i prednizon, 30 razy silniejszy niż hydrokortyzon), wykazuje działanie przeciwzapalne, przeciwalergiczne i immunosupresyjne poprzez aktywację transkrypcji genów zależnych od kortykosteroidów. Nie posiada działania mineralokortykosteroidowego, co wpływa korzystnie na profil działań niepożądanych. W terapii COVID-19, zgodnie z wynikami badania RECOVERY, deksametazon znacząco obniża śmiertelność u pacjentów hospitalizowanych, szczególnie u tych wymagających inwazyjnej wentylacji mechanicznej (29,3% vs 41,4%, HR 0,64; 95% CI: 0,51-0,81) oraz u pacjentów otrzymujących tlenoterapię bez wentylacji inwazyjnej (23,3% vs 26,2%, HR 0,82; 95% CI: 0,72-0,94). Nie wykazano korzyści u pacjentów bez wsparcia oddechowego (17,8% vs 14,0%, HR 1,19; 95% CI: 0,91-1,55).
badanie kliniczne, badanie RECOVERY, choroba serca, ciężkie zdarzenia niepożądane, drugorzędowy punkt końcowy, działanie antyproliferacyjne, działanie glikokortykosteroidowe, działanie mineralokortykosteroidowe, działanie przeciwalergiczne, działanie przeciwzapalne, glikokortykosteroid, hiperglikemia, immunosupresja, inwazyjna wentylacja mechaniczna, krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego, mediatory zapalne, niewydolność kory nadnerczy, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, pierwszorzędowy punkt końcowy, pozaustrojowe utlenowanie krwi, przewlekła choroba płuc, psychoza steroidowa, stabilizacja błon komórkowych, tlenoterapia, transkrypcja genów, wentylacja mechaniczna, wentylacja nieinwazyjna - Leksykon leków
Przedawkowanie – Rectodelt 100 mg
Przedawkowanie prednizonu w postaci czopków Rectodelt 100 mg stanowi poważne zagrożenie kliniczne, manifestujące się nasileniem działań niepożądanych charakterystycznych dla glikokortykosteroidów. Kluczowe objawy obejmują zaburzenia endokrynologiczne (hiperkortyzolemia, zespół Cushinga, zahamowanie osi podwzgórze-przysadka-nadnercza), metaboliczne (hiperglikemia z ryzykiem śpiączki hiperglikemicznej, dyslipidemia), elektrolitowe (hipokaliemia, retencja sodu i wody prowadząca do obrzęków i nadciśnienia tętniczego) oraz sercowo-naczyniowe (arytmie, krytyczny wzrost ciśnienia tętniczego). Dodatkowo mogą wystąpić zaburzenia psychiatryczne (psychoza steroidowa, labilność emocjonalna), żołądkowo-jelitowe (krwawienia) oraz immunosupresja zwiększająca ryzyko infekcji oportunistycznych. Brak specyficznego antidotum wymaga leczenia objawowego i podtrzymującego, dostosowanego do indywidualnego stanu pacjenta.
antidotum, arytmia, badanie laboratoryjne, czopek Rectodelt, dyslipidemia, glikokortykosteroid, hiperglikemia, hiperkortyzolemia, hipokaliemia, hirsutyzm, immunosupresja, infekcja oportunistyczna, krwawienie z przewodu pokarmowego, nadciśnienie tętnicze, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, ostre zatrucie prednizonem, przedawkowanie prednizonu, psychoza steroidowa, retencja sodu, równowaga kwasowo-zasadowa, śpiączka hiperglikemiczna, zaburzenie gospodarki węglowodanowej, zaburzenie gospodarki wodno-elektrolitowej, zaburzenie miesiączkowania, zespół cushingoidalny - Leksykon leków
Przedawkowanie – Ondemet 0,25 mg/ml
Przedawkowanie budezonidu w postaci zawiesiny do nebulizacji (Ondemet) w dawkach 0,25 mg/ml (0,5 mg/ampułka 2 ml) oraz 0,5 mg/ml (1 mg/ampułka 2 ml) rzadko prowadzi do ostrych, zagrażających życiu powikłań przy jednorazowym zastosowaniu większych dawek. Jednakże długotrwałe stosowanie dawek wielokrotnie przekraczających zalecane może wywołać istotne działania ogólnoustrojowe charakterystyczne dla glikokortykosteroidów, takie jak hiperkortyzolizm (zespół Cushinga), supresja osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, zaburzenia metaboliczne (hiperglikemia, cukrzyca steroidowa), osteoporoza, zaburzenia psychiczne, immunosupresja oraz zmiany dermatologiczne. Objawy te wymagają szczegółowej oceny klinicznej i monitorowania pacjenta pod kątem skutków nadmiernej ekspozycji na glikokortykosteroidy.
budezonid, cukrzyca steroidowa, gęstość mineralna kości, glikokortykosteroidy, hiperglikemia, hiperkortyzolizm, katabolizm białek, kortyzol, nadciśnienie tętnicze, nebulizacja, nietolerancja glukozy, niewydolność kory nadnerczy, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, osteoporoza, ostra niewydolność kory nadnerczy, ostre przedawkowanie, otyłość centralna, psychoza steroidowa, rozstępy skórne, twarz księżycowata, wtórna niedoczynność kory nadnerczy, zaburzenia gospodarki węglowodanowej, zaburzenia hormonalne, zespół Cushinga - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Hydrocortisone Pharmis
Hydrokortyzon, stosowany w terapii kortykosteroidowej, wymaga stosowania najmniejszej skutecznej dawki przez możliwie najkrótszy czas, z częstą oceną pacjenta w celu dostosowania dawki do nasilenia choroby. Długotrwałe stosowanie może prowadzić do zaniku kory nadnerczy, co wymaga stopniowego odstawiania leku, trwającego tygodnie lub miesiące, aby zapobiec ostrej niewydolności nadnerczy i zaostrzeniu choroby. W trakcie terapii konieczne jest zwiększenie dawki w sytuacjach stresowych, urazach czy zabiegach chirurgicznych. Kortykosteroidy zwiększają ryzyko zakażeń, maskują ich objawy i mogą powodować reakcje alergiczne, w tym anafilaktyczne. Szczepienia żywymi szczepionkami są przeciwwskazane przy dawkach immunosupresyjnych, a odpowiedź na szczepionki inaktywowane może być osłabiona. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z gruźlicą, chorobami wątroby, serca, jaskrą, zaburzeniami psychicznymi oraz u dzieci, u których kortykosteroidy mogą powodować zahamowanie wzrostu i wzrost ciśnienia śródczaszkowego.
centralna retinopatia surowicza, działanie immunosupresyjne, guz chromochłonny, hipokaliemia, hydrokortyzon, kardiomiopatia przerostowa, miastenia, mięsak Kaposiego, niedoczynność tarczycy, odstawienie kortykosteroidów, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, osteoporoza, ostra niedoczynność nadnerczy, ostre zapalenie trzustki, perforacja rogówki, psychoza steroidowa, reakcja anafilaktyczna, tłuszczakowatość zewnątrzoponowa, urazowe uszkodzenie mózgu, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, wstrząs septyczny, wtórna niewydolność kory nadnerczy, zaćma podtorebkowa tylna, zakażenie grzybicze, zanik kory nadnerczy, zapalenie otrzewnej, zapalenie uchyłków jelita, zespół Cushinga, zespół odstawienia steroidów, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon substancji czynnych
Hydrokortyzon – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Hydrokortyzon, glikokortykosteroid o szerokim spektrum zastosowań, powinien być stosowany pod ścisłą kontrolą specjalistów, zwłaszcza okulologów i otolaryngologów w przypadku preparatów miejscowych do oczu i uszu. Zaleca się ograniczenie stosowania do maksymalnie 7 dni bez konsultacji lekarskiej, aby zmniejszyć ryzyko nadkażeń bakteryjnych i grzybiczych. U dzieci terapia powinna być stosowana wyłącznie w sytuacjach bezwzględnej konieczności, z uwagi na ryzyko zahamowania wzrostu i rozwoju oraz zahamowania osi podwzgórze-przysadka-nadnercza. Preparaty nie powinny być aplikowane na zdrową skórę, powieki ani w przypadku perforacji błony bębenkowej. Wchłanianie hydrokortyzonu jest zwiększone w obszarach o cienkiej warstwie rogowej, na uszkodzoną skórę, pod opatrunkiem okluzyjnym oraz u dzieci, co może prowadzić do ogólnoustrojowych działań niepożądanych, takich jak zespół Cushinga czy zahamowanie czynności kory nadnerczy.
centralna chorioretinopatia surowicza, CSCR, cukrzyca, glikokortykosteroid, gruźlica prosówkowa, hipokaliemia, hydrokortyzon, immunoglobulina, jaskra, kardiomiopatia przerostowa, kontaktowe zapalenie skóry, kortykosteroid, łuszczyca krostkowa, marskość wątroby, miastenia, nadkażenie bakteryjne i grzybicze, niedoczynność kory nadnerczy, niedoczynność tarczycy, nieostre widzenie, niewydolność nerek, opatrunek okluzyjny, opryszczka oka, ospa wietrzna, osteoporoza, ostra niewydolność kory nadnerczy, ostry stan zapalny skóry, padaczka, perforacja błony bębenkowej, perforacja rogówki, półpasiec, psychoza maniakalno-depresyjna, psychoza steroidowa, reakcja uczuleniowa, rozstęp skórny, trądzik posteroidowy, uchyłkowatość jelit, utajona gruźlica, wrzód trawienny, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zaćma, zahamowanie czynności kory nadnerczy, zakrzepowe zapalenie żył, zastoinowa niewydolność krążenia, zespół Cushinga, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Corhydron 25
Hydrokortyzon w preparacie Corhydron wymaga szczególnej ostrożności ze względu na jego działanie ogólnoustrojowe i potencjalne działania niepożądane. Podczas terapii należy unikać szczepień z powodu osłabionej odpowiedzi immunologicznej oraz monitorować ryzyko zakażeń, zwłaszcza ospy wietrznej, która może przebiegać ciężko i wymagać podania immunoglobuliny VZIG w ciągu 10 dni od ekspozycji. U pacjentów z gruźlicą stosowanie hydrokortyzonu powinno być ograniczone do przypadków piorunującej gruźlicy prosówkowej, a w przypadku utajonej gruźlicy konieczna jest obserwacja i ewentualne leczenie przeciwprątkowe. Nagłe odstawienie leku po długotrwałej terapii może prowadzić do ostrej niewydolności kory nadnerczy, dlatego dawkę należy zwiększyć w sytuacjach stresowych, urazach lub zabiegach chirurgicznych. Dożylne podanie hydrokortyzonu powinno trwać 1-10 minut, aby zmniejszyć ryzyko działań niepożądanych, a u pacjentów z nadwrażliwością na leki należy zachować szczególną ostrożność ze względu na ryzyko reakcji uczuleniowych.
centralna chorioretinopatia surowicza, cukrzyca, glikokortykosteroid, gruźlica prosówkowa, gruźlica utajona, hipokaliemia, hydrokortyzon, immunoglobulina, jaskra, kardiomiopatia przerostowa, leczenie przeciwprątkowe, lek przeciwgruźliczy, marskość wątroby, miastenia, nadciśnienie tętnicze, nadwrażliwość na tuberkulinę, niedoczynność kory nadnerczy, niedoczynność tarczycy, niewydolność nerek, odpowiedź immunologiczna, opryszczka oka, ospa wietrzna, osteoporoza, ostra niewydolność kory nadnerczy, owrzodzenie błony śluzowej, padaczka, perforacja rogówki, półpasiec, przeciwciała, psychoza maniakalno-depresyjna, psychoza steroidowa, reakcja uczuleniowa, reakcja zapalna, uchyłkowatość jelit, układ odpornościowy, wrzód trawienny, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zaćma, zakażenie grzybicze, zakażenie ropne, zakrzepowe zapalenie żył, zastoinowa niewydolność krążenia - Leksykon leków
Przedawkowanie – Metypred 16 mg
Przedawkowanie metyloprednizolonu, substancji czynnej leku Metypred (dostępnego w dawkach 4 mg i 16 mg), nie wiąże się z charakterystycznym zespołem objawów ostrych, jednak obserwuje się nasilenie działań niepożądanych typowych dla kortykosteroidów, takich jak hiperglikemia, zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej (retencja sodu i wody, hipokaliemia) oraz zwiększone ryzyko infekcji. W przypadku ostrego przedawkowania brak jest specyficznej odtrutki, dlatego leczenie opiera się na terapii wspomagającej i objawowej, a w ciężkich przypadkach wskazana jest dializa w celu eliminacji leku z organizmu. Monitorowanie parametrów życiowych, elektrolitów, glikemii oraz funkcji nerek i wątroby jest kluczowe w postępowaniu klinicznym.
cukrzyca posteroidowa, dializa, hiperglikemia, hiperlipidemia, hipokaliemia, jatrogenny zespół Cushinga, kardiomiopatia, kortykosteroid, leczenie wspomagające i objawowe, metyloprednizolon, Metypred, miopatia posteroidowa, nadciśnienie tętnicze, osteoporoza, otyłość centralna, psychoza steroidowa, rozstępy skórne, trądzik steroidowy, twarz księżycowata, zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej, zakażenie oportunistyczne, zespół Cushinga - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Dexamethasone Zentiva 4 mg
Deksametazon, będący silnym glikokortykosteroidem o działaniu przeciwzapalnym, przeciwalergicznym i immunosupresyjnym, wykazuje 7,5-krotnie silniejsze działanie glikokortykosteroidowe niż prednizolon oraz 30-krotnie silniejsze niż hydrokortyzon, przy braku działania mineralokortykoidowego, co ogranicza ryzyko retencji sodu i wody. Mechanizm działania opiera się na modulacji ekspresji genów zależnych od kortykosteroidów, prowadząc do zmniejszenia produkcji i aktywności mediatorów zapalnych oraz hamowania migracji komórek zapalnych. Długotrwałe stosowanie wymaga monitorowania funkcji osi podwzgórze-przysadka-nadnercza ze względu na ryzyko przejściowej niewydolności kory nadnerczy, co podkreśla konieczność indywidualizacji terapii.
badanie RECOVERY, ciężkie zdarzenie niepożądane, czynnik prozapalny, glikokortykosteroid, hiperglikemia, infekcja SARS-CoV-2, inwazyjna wentylacja mechaniczna, krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego, kwalifikacja pacjenta, limfocyt T, makrofag, mediator zapalenia, mediator zapalny, niewydolność kory nadnerczy, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, pozaustrojowe utlenowanie krwi, psychoza steroidowa, śmiertelność 28-dniowa, tlenoterapia, wentylacja nieinwazyjna, wielokierunkowe działanie, współczynnik częstości - Leksykon leków
Przedawkowanie – Encorton 10 mg
Przedawkowanie prednizonu (Encorton) rzadko wywołuje ostre zatrucie, co odróżnia go od innych leków, jednak przewlekłe stosowanie w nadmiernych dawkach prowadzi do rozwoju zespołu Cushinga jatrogennego. Objawy kliniczne obejmują zaburzenia psychiczne (euforia, bezsenność, psychozy steroidowe), charakterystyczną redystrybucję tkanki tłuszczowej (twarz księżycowata, bawoli kark, otyłość centralna), retencję płynów i sodu manifestującą się obrzękami i nadciśnieniem tętniczym, hirsutyzm, nasilony trądzik, rozstępy skórne, osteoporozę oraz zwiększoną podatność na infekcje. Warto podkreślić, że dawki prednizonu przekraczające zalecane zwiększają ryzyko powikłań metabolicznych i immunosupresyjnych, a także uszkodzeń przewodu pokarmowego, w tym wrzodów żołądka i dwunastnicy.
bawoli kark, działanie immunosupresyjne, działanie mineralokortykoidowe, glikokortykosteroid, hiperkortyzolizm, hirsutyzm, kortykosteroid, krwawienie z przewodu pokarmowego, nadciśnienie wtórne, nadczynność kory nadnerczy, niewydolność nadnerczy, osteoporoza, otyłość centralna, owrzodzenie żołądka, prednizon, przełom nadnerczowy, psychoza steroidowa, retencja płynów, rozstęp skórny, stria, twarz księżycowata, wrzód trawienny, zespół Cushinga jatrogenny - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Pabi-Dexamethason 1 mg
Deksametazon, syntetyczny glikokortykosteroid o kodzie ATC H02AB02, wykazuje silne działanie przeciwzapalne, przeciwalergiczne, przeciwgorączkowe oraz immunosupresyjne, z siłą działania przeciwzapalnego około 7,5 razy większą niż prednizon. Charakteryzuje się niskim potencjałem retencji sodu i wody oraz umiarkowanym wpływem na gospodarkę węglowodanową i elektrolitową. Deksametazon silnie hamuje wydzielanie ACTH, co prowadzi do wtórnego obniżenia stężenia kortyzolu. W badaniu RECOVERY, obejmującym 6425 hospitalizowanych pacjentów z COVID-19, deksametazon znacząco obniżył 28-dniową śmiertelność (22,9% vs. 25,7%; współczynnik częstości 0,83; 95% CI: 0,75-0,93; P<0,001), szczególnie u pacjentów wymagających inwazyjnej wentylacji mechanicznej (29,3% vs. 41,4%; HR 0,64; 95% CI: 0,51-0,81) oraz tlenoterapii bez wentylacji inwazyjnej (23,3% vs. 26,2%; HR 0,82; 95% CI: 0,72-0,94). Nie wykazano korzyści u pacjentów bez wsparcia oddechowego (17,8% vs. 14,0%; HR 1,19; 95% CI: 0,91-1,55).
badanie randomizowane kontrolowane, badanie RECOVERY, choroba serca, ciężkie zdarzenie niepożądane, ciśnienie śródczaszkowe, COVID-19, cukrzyca, działanie immunosupresyjne, działanie przeciwalergiczne, działanie przeciwgorączkowe, działanie przeciwzapalne, glikokortykosteroid, hiperglikemia, infekcja SARS-CoV-2, inwazyjna wentylacja mechaniczna, kortykotropina, krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego, nadciśnienie tętnicze, pozaustrojowa oksygenacja membranowa, przedział ufności, przewlekła choroba płuc, przysadka mózgowa, psychoza steroidowa, retencja sodu i wody, śmiertelność 28-dniowa, stężenie kortyzolu, tlenoterapia, wentylacja mechaniczna, wentylacja nieinwazyjna - Leksykon leków
Przedawkowanie – Medrol 16 mg
Przedawkowanie metyloprednizolonu, substancji czynnej preparatu MEDROL (dostępnego w dawkach 4 mg i 16 mg), stanowi istotne wyzwanie kliniczne, choć ostre przypadki toksyczności i zgony są rzadko raportowane. Brak jest charakterystycznego zespołu objawów jednoznacznie wskazującego na ostre przedawkowanie kortykosteroidów. Objawy przewlekłego przedawkowania obejmują typowe cechy zespołu Cushinga, takie jak księżycowata twarz, otyłość centralna, rozstępy skórne, nadciśnienie tętnicze, hiperglikemię, hipokaliemię, zaburzenia gospodarki kwasowo-zasadowej, a także zaburzenia psychiczne, sercowo-naczyniowe i mięśniowo-szkieletowe. W przypadku ostrego przedawkowania nie istnieje swoista odtrutka, dlatego leczenie opiera się na terapii wspomagającej i objawowej, dostosowanej do stanu pacjenta, z monitorowaniem funkcji życiowych i parametrów homeostazy.
dializoterapia, glikokortykosteroid, gospodarka kwasowo-zasadowa, hiperglikemia, hipokaliemia, kortykosteroid, księżycowata twarz, metyloprednizolon, miopatia steroidowa, nadciśnienie tętnicze, niewydolność nadnerczy, obrzęki obwodowe, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, osteoporoza, otyłość centralna, owrzodzenie przewodu pokarmowego, psychoza steroidowa, retencja sodu, rozstępy skórne, ryzyko zakrzepowo-zatorowe, tachykardia, trądzik steroidowy, zespół Cushinga - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Corhydron 100
Hydrokortyzon w formie leku Corhydron wymaga szczególnej uwagi ze względu na immunosupresyjne działanie, które osłabia odpowiedź immunologiczną pacjentów, uniemożliwiając skuteczne szczepienia oraz maskując objawy infekcji (grzybiczych, wirusowych, bakteryjnych). Szczególnie niebezpieczna jest ospa wietrzna, która u pacjentów leczonych hydrokortyzonem może prowadzić do poważnych powikłań, wymagających natychmiastowego biernego uodpornienia immunoglobuliną VZIG w ciągu 10 dni od kontaktu z chorym. W terapii długotrwałej istnieje ryzyko niedoczynności kory nadnerczy, dlatego nie należy nagle przerywać leczenia, a w sytuacjach stresowych (choroba, uraz, zabieg chirurgiczny) wskazane jest zwiększenie dawki hydrokortyzonu. Dożylne podanie powinno trwać 1-10 minut, aby uniknąć działań niepożądanych, a u pacjentów z nadwrażliwością na leki konieczne jest zachowanie szczególnej ostrożności.
centralna chorioretinopatia surowicza, cukrzyca, glikokortykosteroid, glikozydy nasercowe, gruźlica prosówkowa, gruźlica utajona, hipokaliemia, hydrokortyzon, jaskra, kardiomiopatia przerostowa, kryzys nadnerczowy, marskość wątroby, miastenia, nadciśnienie tętnicze, nadwrażliwość na tuberkulinę, niedoczynność kory nadnerczy, niedoczynność tarczycy, nieostre widzenie, niewydolność nerek, opryszczka oka, ospa wietrzna, osteoporoza, ostra niewydolność kory nadnerczy, padaczka, perforacja rogówki, półpasiec, psychoza maniakalno-depresyjna, psychoza steroidowa, reakcja uczuleniowa, uchyłkowatość jelit, wrzód trawienny, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zaburzenia elektrolitowe, zaburzenia widzenia, zaćma, zakażenia, zakrzepowe zapalenie żył, zastoinowa niewydolność krążenia