Właściwości farmakodynamiczne leku Pabi-Dexamethason

Deksametazon to syntetyczny hormon kory nadnerczy należący do grupy glikokortykosteroidów (grupa farmakoterapeutyczna: glikokortykosteroidy, kod ATC: H 02 AB 02). Substancja charakteryzuje się długotrwałym i bardzo silnym działaniem przeciwzapalnym, przeciwalergicznym, przeciwgorączkowym oraz immunosupresyjnym przy podaniu doustnym. Efekt przeciwzapalny deksametazonu jest około 7,5 razy silniejszy w porównaniu do prednizonu. Jednocześnie jego wpływ na przemianę węglowodanową jest 5-krotnie słabszy, a oddziaływanie na gospodarkę wodno-elektrolitową 10-krotnie mniejsze niż w przypadku prednizonu.¹

Działanie deksametazonu na organizm

Deksametazon wykazuje szereg istotnych klinicznie właściwości fizjologicznych. Prawie nie zatrzymuje sodu i wody w ustroju, przy jednoczesnym nieznacznym zwiększeniu wydalania potasu. Przy stosowaniu małych i średnich dawek nie wywołuje nadciśnienia tętniczego. Substancja wykazuje zdolność do obniżania ciśnienia śródczaszkowego. Długotrwałe stosowanie może prowadzić do ubożenia organizmu w wapń. Deksametazon charakteryzuje się znacznie silniejszym, w porównaniu do innych hormonów kory nadnerczy, hamowaniem wydzielania kortykotropiny z przysadki mózgowej, co wtórnie skutkuje zmniejszeniem stężenia kortyzolu we krwi.²

Badanie RECOVERY – skuteczność kliniczna w COVID-19

Randomised Evaluation of COVid-19 thERapY (RECOVERY) to randomizowane, kontrolowane, otwarte i adaptacyjne badanie platformowe, inicjowane przez badacza. Głównym celem badania była ocena skuteczności potencjalnego leczenia u pacjentów hospitalizowanych z powodu COVID-19. Badanie zostało przeprowadzone w 176 ośrodkach szpitalnych na terenie Wielkiej Brytanii.³

Charakterystyka pacjentów w badaniu

W badaniu wzięło udział 6425 pacjentów, których losowo przydzielono do grupy otrzymującej deksametazon (2104 pacjentów) lub do grupy poddanej standardowej opiece medycznej (4321 pacjentów). W 89% przypadków infekcja SARS-CoV-2 została potwierdzona laboratoryjnie. Średni wiek uczestników badania wynosił 66,1 ± 15,7 lat, a 36% stanowiły kobiety. W badanej populacji odnotowano następujące schorzenia współistniejące: cukrzyca (24%), choroby serca (27%) oraz przewlekła choroba płuc (21%).⁴

W momencie randomizacji status pacjentów pod względem wspomagania oddychania przedstawiał się następująco:⁵

• 16% pacjentów poddawano inwazyjnej wentylacji mechanicznej lub pozaustrojowej oksygenacji membranowej
• 60% otrzymywało tylko tlenoterapię (z wentylacją nieinwazyjną lub bez niej)
• 24% nie otrzymywało tlenoterapii ani wentylacji mechanicznej

Pierwszorzędowy punkt końcowy

Głównym punktem końcowym badania RECOVERY była śmiertelność po 28 dniach obserwacji. W grupie leczonej deksametazonem odnotowano istotnie statystycznie niższą śmiertelność (22,9% – 482 zgony wśród 2104 pacjentów) w porównaniu do grupy poddanej standardowej opiece medycznej (25,7% – 1110 zgonów wśród 4321 pacjentów). Współczynnik częstości wyniósł 0,83 przy 95% przedziale ufności (CI) od 0,75 do 0,93 (p<0,001).<sup data-drug="Pabi-Dexamethason" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Śmiertelność po 28 dniach była istotnie niższa w grupie leczonej deksametazonem niż w grupie podlegającej standardowej opiece medycznej, odnotowano odpowiednio 482 zgony w grupie 2104 pacjentów (22,9%) i 1110 zgonów w grupie 4321 pacjentów (25,7%) (współczynnik częstości 0,83; 95% przedział ufności [CI], 0,75 do 0,93; P6

Analiza śmiertelności w poszczególnych podgrupach pacjentów wykazała:⁷

• Wśród pacjentów poddawanych inwazyjnej wentylacji mechanicznej: 29,3% zgonów w grupie deksametazonu vs. 41,4% w grupie standardowej opieki (współczynnik częstości 0,64; 95% CI: 0,51-0,81)
• Wśród pacjentów otrzymujących tlen bez inwazyjnej wentylacji mechanicznej: 23,3% zgonów w grupie deksametazonu vs. 26,2% w grupie standardowej opieki (współczynnik częstości 0,82; 95% CI: 0,72-0,94)
• Wśród pacjentów nieotrzymujących wspomagania oddychania: 17,8% zgonów w grupie deksametazonu vs. 14,0% w grupie standardowej opieki (współczynnik częstości 1,19; 95% CI: 0,91-1,55) – brak istotnego wpływu leczenia

Drugorzędowe punkty końcowe

Leczenie deksametazonem wiązało się z krótszym czasem hospitalizacji w porównaniu do standardowej opieki medycznej (12 dni vs. 13 dni). Pacjenci otrzymujący deksametazon charakteryzowali się również większym prawdopodobieństwem wypisu ze szpitala w ciągu 28 dni (współczynnik częstości 1,10; 95% CI: 1,03-1,17).⁸

Analiza drugorzędowych punktów końcowych wykazała zróżnicowany wpływ deksametazonu w zależności od stopnia wspomagania oddychania:⁹

• Największy wzrost prawdopodobieństwa wypisu ze szpitala w ciągu 28 dni obserwowano wśród pacjentów poddawanych inwazyjnej wentylacji mechanicznej (współczynnik częstości 1,48; 95% CI: 1,16-1,90)
• Umiarkowany wzrost prawdopodobieństwa wypisu wśród pacjentów otrzymujących tylko tlenoterapię (współczynnik częstości 1,15; 95% CI: 1,06-1,24)
• Brak korzystnego wpływu u pacjentów nieotrzymujących tlenoterapii (współczynnik częstości 0,96; 95% CI: 0,85-1,08)

Bezpieczeństwo leczenia

W trakcie leczenia deksametazonem odnotowano cztery ciężkie zdarzenia niepożądane:¹⁰

• dwa przypadki hiperglikemii
• psychoza wywołana steroidami
• krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego

Wszystkie zaobserwowane zdarzenia niepożądane ustąpiły w trakcie obserwacji.

Analiza podgrup

W badaniu RECOVERY przeprowadzono szczegółową analizę podgrup, uwzględniając:¹¹

1. Wpływ deksametazonu na śmiertelność w zależności od:
   • wieku pacjentów
   • rodzaju wspomagania oddychania otrzymanego podczas randomizacji
2. Wpływ deksametazonu na śmiertelność z uwzględnieniem:
   • rodzaju wspomagania oddychania
   • obecności chorób przewlekłych w wywiadzie

Analiza ta potwierdziła, że największy efekt terapeutyczny deksametazonu obserwowano u pacjentów wymagających inwazyjnej wentylacji mechanicznej, zwłaszcza u osób ze współistniejącymi chorobami przewlekłymi.