uszkodzenie toksyczno-metaboliczne wątroby

Uszkodzenie toksyczno-metaboliczne wątroby (ang. toxic-metabolic liver injury) to zespół objawów klinicznych i laboratoryjnych wynikających z ekspozycji hepatocytów na substancje szkodliwe pochodzenia zewnętrznego (ksenobiotyki) lub wewnętrznego (endogenne metabolity). Ponad 1000 substancji chemicznych wykazuje potencjał hepatotoksyczny, w tym leki, alkohol, toksyny przemysłowe oraz związki zawarte w produktach spożywczych.

Mechanizmy uszkodzenia obejmują bezpośrednie działanie cytotoksyczne, tworzenie reaktywnych metabolitów, zaburzenia wewnątrzkomórkowej homeostazy, indukcję stresu oksydacyjnego, aktywację układu immunologicznego oraz zaburzenia metaboliczne. Klinicznie wyróżnia się uszkodzenie typu cholestatycznego, hepatocellularnego oraz mieszanego, co ma znaczenie diagnostyczne i prognostyczne.

Diagnostyka opiera się na ocenie biomarkerów wątrobowych (ALT, AST, ALP, GGTP, bilirubina), wykluczeniu innych przyczyn uszkodzenia wątroby oraz dokładnym wywiadzie dotyczącym ekspozycji na czynniki hepatotoksyczne. Obraz histopatologiczny może obejmować stłuszczenie wątroby, martwicę hepatocytów, cholestazę, zmiany zapalne lub włóknienie zależnie od czynnika etiologicznego i czasu trwania ekspozycji.

Leczenie polega przede wszystkim na eliminacji czynnika uszkadzającego, wyrównaniu zaburzeń metabolicznych oraz wdrożeniu leczenia wspomagającego. W ciężkich przypadkach może rozwinąć się ostra niewydolność wątroby wymagająca intensywnej terapii, a nawet przeszczepienia narządu. Rokowanie zależy od rozległości uszkodzenia, zdolności regeneracyjnych wątroby oraz skuteczności eliminacji czynnika uszkadzającego.