chłoniak ośrodkowego układu nerwowego
Chłoniak ośrodkowego układu nerwowego (OUN) to rzadki, ale agresywny nowotwór złośliwy wywodzący się z układu limfatycznego, który pierwotnie rozwija się w mózgu, rdzeniu kręgowym, oponach mózgowo-rdzeniowych lub oku. Najczęstszą postacią jest chłoniak rozlany z dużych komórek B (DLBCL), stanowiący około 90% wszystkich przypadków.
Czynniki ryzyka obejmują immunosupresję (szczególnie u pacjentów z HIV/AIDS, po transplantacjach narządów lub stosujących leki immunosupresyjne), infekcję wirusem Epsteina-Barr oraz predyspozycje genetyczne. W populacji ogólnej choroba występuje rzadko, jednak u osób z obniżoną odpornością ryzyko znacząco wzrasta.
Objawy kliniczne zależą od lokalizacji zmiany i mogą obejmować bóle głowy, nudności, wymioty, zaburzenia widzenia, deficyty neurologiczne, napady padaczkowe, zaburzenia poznawcze oraz zmiany osobowości. Diagnostyka opiera się na badaniach obrazowych (MRI z kontrastem, gdzie zmiany zwykle ulegają wzmocnieniu), punkcji lędźwiowej z badaniem cytologicznym oraz biopsji stereotaktycznej.
Leczenie zwykle obejmuje wysokie dawki metotreksatu w połączeniu z innymi chemioterapeutykami penetrującymi barierę krew-mózg, często z dodatkiem rytuksymabu. W wybranych przypadkach stosuje się również radioterapię całego mózgu. Rokowanie zależy od wieku pacjenta, stanu immunologicznego, rozległości choroby oraz odpowiedzi na leczenie, jednak generalnie pozostaje niekorzystne z medianą przeżycia wynoszącą 2-5 lat.