białka transportowe OATP1B1 i BCRP
Białka transportowe OATP1B1 (Organic Anion Transporting Polypeptide 1B1) i BCRP (Breast Cancer Resistance Protein) odgrywają kluczową rolę w farmakokinetyce wielu leków oraz w fizjologii komórkowej. OATP1B1, kodowany przez gen SLCO1B1, jest transporterem błonowym zlokalizowanym głównie w błonie sinusoidalnej hepatocytów, odpowiedzialnym za wychwyt wątrobowy różnych substancji endogennych i ksenobiotyków, w tym statyn, leków przeciwnowotworowych i antywirusowych.
BCRP (znany również jako ABCG2) jest transporterem z rodziny ABC (ATP-binding cassette), który działa jako pompa efflux, aktywnie transportując substancje z komórek do przestrzeni zewnątrzkomórkowej. BCRP występuje w wielu tkankach, w tym w jelicie, wątrobie, łożysku i barierze krew-mózg, gdzie ogranicza wchłanianie i dystrybucję różnych substancji, chroniąc organizm przed potencjalnie szkodliwymi związkami.
Polimorfizmy genów kodujących OATP1B1 i BCRP mogą znacząco wpływać na funkcję tych transporterów, prowadząc do zmienionej farmakokinetyki leków i zwiększonego ryzyka działań niepożądanych. Przykładowo, wariant c.521T>C genu SLCO1B1 wiąże się ze zwiększonym ryzykiem miopatii indukowanej statynami, szczególnie simwastatyną. Ponadto, interakcje między-lekowe na poziomie tych transporterów mogą prowadzić do klinicznie istotnych zmian w stężeniach leków w osoczu.
W praktyce klinicznej, znajomość funkcji i polimorfizmów OATP1B1 i BCRP jest istotna przy planowaniu farmakoterapii, szczególnie u pacjentów przyjmujących leki będące substratami tych transporterów, w celu optymalizacji skuteczności leczenia i minimalizacji ryzyka działań niepożądanych. Coraz częściej prowadzi się badania farmakogenetyczne tych transporterów w kontekście medycyny personalizowanej.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Suvardio Plus 5 mg + 10 mg
Lek Suvardio Plus dostępny jest w trzech dawkach: 5 mg + 10 mg, 10 mg + 10 mg oraz 20 mg + 10 mg, gdzie pierwsza wartość odnosi się do rozuwastatyny (w postaci soli wapniowej), a druga do ezetymibu. Standardowa dawka to 1 tabletka raz dziennie, którą można przyjmować niezależnie od posiłku. Terapia powinna być poprzedzona indywidualnym ustaleniem dawkowania poszczególnych składników, gdyż preparat złożony nie jest wskazany do rozpoczynania leczenia. Szczególne zalecenia dotyczą pacjentów powyżej 70. roku życia, z umiarkowanymi zaburzeniami czynności nerek (klirens kreatyniny <60 ml/min), pochodzenia azjatyckiego oraz z czynnikami predysponującymi do miopatii, u których początkowa dawka rozuwastatyny powinna wynosić 5 mg. Suvardio Plus jest przeciwwskazany u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek, umiarkowaną lub ciężką niewydolnością wątroby (≥7 pkt w skali Childa-Pugha) oraz aktywną chorobą wątroby.
aktywna choroba wątroby, atazanawir, białka transportowe OATP1B1 i BCRP, białko transportowe, ciężka niewydolność nerek, cyklosporyna, ekspozycja układowa, ezetymib, inhibitory proteazy, klirens kreatyniny, leki wiążące kwasy żółciowe, lopinawir, miopatia, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, polimorfizm genetyczny, rabdomioliza, rozuwastatyna, rytonawir, skala Childa-Pugha, stężenie lipidów, stężenie w osoczu, typranawir, zaburzenia czynności nerek - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Crosuvo Plus 10 mg + 10 mg
Lek Crosuvo Plus to preparat złożony zawierający rozuwastatynę wapniową oraz ezetymib, dostępny w dawkach 5 mg + 10 mg, 10 mg + 10 mg, 20 mg + 10 mg oraz 40 mg + 10 mg, stosowany w leczeniu hipercholesterolemii u dorosłych pacjentów. Produkt jest przeznaczony wyłącznie dla pacjentów, u których wcześniej ustalono odpowiednią dawkę obu składników podawanych oddzielnie, dlatego nie jest wskazany do inicjacji terapii. Zalecana dawka dobowa to jedna tabletka niezależnie od posiłku, przy jednoczesnym stosowaniu diety hipolipemizującej. Szczególne grupy pacjentów, takie jak osoby powyżej 70 roku życia, pacjenci z umiarkowanymi zaburzeniami czynności nerek (klirens kreatyniny <60 ml/min), pacjenci pochodzenia azjatyckiego oraz osoby z predyspozycjami do miopatii, powinny rozpoczynać leczenie od dawki 5 mg rozuwastatyny, a preparat w dawce 40 mg + 10 mg jest przeciwwskazany u tych grup. U pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek lub czynna chorobą wątroby stosowanie leku jest przeciwwskazane.
białka transportowe OATP1B1 i BCRP, białko transportowe, cyklosporyna, czynna choroba wątroby, ezetymib, hipercholesterolemia, inhibitor proteazy, klirens kreatyniny, lek wiążący kwasy żółciowe, lopinawir i typranawir, miopatia, polimorfizm genetyczny, predyspozycja do miopatii, rabdomioliza, rozuwastatyna wapniowa, rytonawir z atazanawirem, skala Childa-Pugha, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Rosuvastatin/Acetylsalicylic acid Teva 20 mg + 100 mg
Rosuvastatin/Acetylsalicylic acid Teva dostępny jest w dawkach 5 mg + 100 mg, 10 mg + 100 mg oraz 20 mg + 100 mg, podawany w formie kapsułek twardych, z zalecaną dawką dobową jednej kapsułki. Produkt nie jest wskazany do inicjacji terapii, a zmiana na lek złożony powinna nastąpić u pacjentów już stabilizowanych na stałych dawkach poszczególnych składników. U pacjentów w podeszłym wieku oraz z łagodnymi lub umiarkowanymi zaburzeniami czynności nerek i wątroby nie jest wymagana modyfikacja dawki. Przeciwwskazane jest stosowanie u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek i wątroby oraz u osób z czynną chorobą wątroby. U pacjentów z 8-9 punktami w skali Child-Pugh obserwuje się zwiększoną ekspozycję na rozuwastatynę, co wymaga oceny czynności nerek, natomiast brak jest danych dla pacjentów z wynikiem powyżej 9 punktów.
białka transportowe OATP1B1 i BCRP, białko transportowe, ciężkie zaburzenia czynności nerek, ciężkie zaburzenia czynności wątroby, cyklosporyna, czynna choroba wątroby, ekspozycja ustrojowa, inhibitor proteazy, kwas acetylosalicylowy, lopinawir, miopatia, polimorfizm genetyczny, rabdomioliza, rozuwastatyna wapniowa, rytonawir z atazanawirem, skala Child-Pugh, typranawir, zaburzenia czynności nerek, zaburzenia czynności wątroby - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Crestor 5 mg
Rozuwastatyna (Crestor) wymaga indywidualnego dostosowania dawki w zależności od stężenia cholesterolu, ryzyka sercowo-naczyniowego oraz tolerancji pacjenta. Zalecana dawka początkowa u dorosłych wynosi 5-10 mg raz na dobę, z możliwością zwiększenia do maksymalnie 40 mg u pacjentów z ciężką hipercholesterolemią i wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym, po minimum 4 tygodniach terapii. Dawka 20 mg na dobę jest potwierdzona badaniami klinicznymi w profilaktyce zdarzeń sercowo-naczyniowych. U dzieci w wieku 6-17 lat z heterozygotyczną hipercholesterolemią rodzinną dawka początkowa wynosi 5 mg, z zakresem do 10 mg (6-9 lat) lub do 20 mg (10-17 lat). W przypadku homozygotycznej hipercholesterolemii rodzinnej u dzieci 6-17 lat dawka początkowa to 5-10 mg, z maksymalną dawką 20 mg. Stosowanie dawki 40 mg jest przeciwwskazane u dzieci oraz u pacjentów z umiarkowaną niewydolnością nerek (klirens kreatyniny <60 ml/min), pochodzenia azjatyckiego oraz u osób predysponowanych do miopatii. U pacjentów powyżej 70. roku życia zaleca się dawkę początkową 5 mg.
białka transportowe OATP1B1 i BCRP, białko transportujące, ciężka hipercholesterolemia, cyklosporyna, czynna choroba wątroby, dawka początkowa, heterozygotyczna hipercholesterolemia rodzinna, hipercholesterolemia, homozygotyczna hipercholesterolemia rodzinna, inhibitor proteazy, inhibitor reduktazy HMG-CoA, klirens kreatyniny, miopatia, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, polimorfizm genetyczny, powikłania sercowo-naczyniowe, rabdomioliza, rodzinna hipercholesterolemia, rozuwastatyna, skala Child-Pugh, skala Tannera, statyna, substrat białkowy, zaburzenie czynności nerek - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Zahron ASA 10 mg + 100 mg
Zahron ASA to preparat złożony zawierający rozuwastatynę oraz kwas acetylosalicylowy, dostępny w dawkach 5 mg + 100 mg, 10 mg + 100 mg oraz 20 mg + 100 mg, stosowany w profilaktyce chorób sercowo-naczyniowych. Standardowa dawka dla dorosłych to jedna kapsułka na dobę, przy czym terapia produktem złożonym powinna być rozpoczęta wyłącznie u pacjentów uprzednio ustabilizowanych na pojedynczych składnikach w analogicznych dawkach. U pacjentów w podeszłym wieku oraz z łagodnymi lub umiarkowanymi zaburzeniami czynności nerek nie jest wymagana modyfikacja dawkowania. Stosowanie jest przeciwwskazane u osób z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek oraz wątroby, a także u pacjentów z aktywną chorobą wątroby. W przypadku pacjentów z wynikiem 8-9 w skali Childa-Pugha zaleca się indywidualne dostosowanie dawki i ocenę czynności nerek, natomiast brak jest danych klinicznych dla wyników powyżej 9 punktów. U pacjentów pochodzenia azjatyckiego oraz z określonymi polimorfizmami genetycznymi obserwuje się zwiększoną ekspozycję na rozuwastatynę, co wymaga rozważenia zmniejszenia dawki lub stosowania pojedynczych składników.
Rozuwastatyna jest substratem białek transportowych OATP1B1 i BCRP, a ryzyko miopatii, w tym rabdomiolizy, wzrasta podczas jednoczesnego stosowania z lekami podnoszącymi jej stężenie, takimi jak cyklosporyna czy inhibitory proteazy (np. rytonawir z atazanawirem, lopinawirem lub tipranawirem). W takich przypadkach zaleca się rozważenie alternatywnych terapii lub czasowe odstawienie rozuwastatyny, co w praktyce oznacza konieczność rezygnacji z preparatu złożonego Zahron ASA na rzecz terapii komponentami. Dodatkowo, większe dawki kwasu acetylosalicylowego mogą osłabiać działanie rozuwastatyny, dlatego nie należy stosować dodatkowych dawek ASA podczas terapii produktem. Preparat nie jest zalecany u dzieci i młodzieży poniżej 18 lat ze względu na brak danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności. Kapsułki należy przyjmować raz na dobę, o dowolnej porze dnia, podczas posiłku, połykać w całości, popijając dużą ilością płynu, bez rozgryzania lub dzielenia.
białka transportowe OATP1B1 i BCRP, białko transportowe, ciężkie zaburzenia czynności nerek, ciężkie zaburzenia czynności wątroby, cyklosporyna, czynna choroba wątroby, inhibitor proteazy, lopinawir, miopatia, polimorfizm genetyczny, profilaktyka chorób sercowo-naczyniowych, rabdomioliza, różnice etniczne, rozuwastatyna i kwas acetylosalicylowy, rytonawir, skala Childa-Pugha, typranawir, zaburzenia czynności nerek