kwas homogentyzynowy

Kwas homogentyzynowy (HGA) jest metabolitem pośrednim w procesie rozkładu aminokwasów aromatycznych, głównie tyrozyny i fenyloalaniny. W prawidłowym metabolizmie, HGA jest przekształcany przez enzym oksydazę kwasu homogentyzynowego (HGO) do kwasu maleiloacetooctowego, który następnie ulega dalszym przemianom.

Zaburzenia metabolizmu kwasu homogentyzynowego występują w alkaptonurii, rzadkiej chorobie genetycznej dziedziczonej autosomalnie recesywnie. Defekt genu kodującego oksydazę kwasu homogentyzynowego prowadzi do gromadzenia się HGA w organizmie, co skutkuje jego wydalaniem z moczem oraz odkładaniem się w tkankach łącznych jako ciemny pigment.

Klinicznie alkaptonuria charakteryzuje się triada objawów: ciemnieniem moczu na powietrzu, ochronozą (niebiesko-czarnym zabarwieniem tkanek, szczególnie chrząstek) oraz artropatią zwyrodnieniową stawów. Diagnoza opiera się na wykryciu podwyższonego poziomu kwasu homogentyzynowego w moczu, a leczenie jest głównie objawowe, choć badane są terapie z inhibitorami hydroksylazy tyrozynowej.

Powiązane wpisy

Leksykon chorób i schorzeń
Alkaptonuria – Leczenie

Alkaptonuria (AKU) to rzadka choroba metaboliczna dziedziczona autosomalnie recesywnie, spowodowana niedoborem enzymu homogentyzyno-1,2-dioksygenazy, prowadząca do akumulacji kwasu homogentyzynowego (HGA). Przełomem w terapii AKU jest nitizynon, inhibitor 4-hydroksyfenylopirogronianu dioksygenazy, który w dawce 2 mg/dobę redukuje stężenie HGA w osoczu i moczu o ponad 95%, a dawka 10 mg/dobę wykazuje jeszcze silniejsze działanie. Badania kliniczne, w tym 4-letnie, randomizowane badanie SONIA 2, potwierdziły nie tylko redukcję HGA, ale także spowolnienie progresji ochronozy i poprawę wskaźnika nasilenia AKU (AKUSSI). Terapia nitizynonem jest zatwierdzona przez EMA dla pacjentów powyżej 16 roku życia, jednak wymaga ścisłego monitorowania hipertyrozynemii i stosowania diety niskobiałkowej, aby ograniczyć działania niepożądane, takie jak keratopatia rogówkowa czy toksyczność neurologiczna. Dodatkowo, dieta ograniczająca spożycie tyrozyny i fenyloalaniny (np. do 0,8-0,9 g/kg masy ciała w zależności od stężenia tyrozyny w surowicy) oraz suplementacja aminokwasów wolnych od tych aminokwasów są stosowane w celu kontroli poziomu tyrozyny.
2-dioksygenaza, 4-hydroksyfenylopirogronian dioksygenaza, alkaptonuria, artropatia ochronotyczna, artroskopia, astygmatyzm, choroba metaboliczna, CRISPR/Cas9, dieta niskoproteinowa, fenyloalanina, homogentyzyno-1, kamica nerkowa, kamica prostaty, keratopatia rogówkowa, kwas askorbinowy, kwas homogentyzynowy, lek przeciwjaskrowy, N-acetylocysteina, niesteroidowy lek przeciwzapalny, nitizynon, ochronoza, suplementacja witaminy C, terapia genowa, terapia zajęciowa, wymiana stawu, zwapnienie, zwężenie aorty
Leksykon chorób i schorzeń
Alkaptonuria – Rokowania, prognozy i postęp choroby

Alkaptonuria (AKU) to autosomalnie recesywne zaburzenie metabolizmu tyrozyny, charakteryzujące się odkładaniem kwasu homogentyzynowego (HGA) i jego metabolitów, prowadzące do ochronozy, artropatii oraz innych powikłań, takich jak zwapnienia zastawek serca i kamica moczowa. Objawy kliniczne rozwijają się stopniowo, z nasileniem około czwartej dekady życia, choć w niektórych przypadkach, zwłaszcza u młodszych pacjentów (12 lat), obserwuje się wczesne oznaki ochronozy i artralgię bez destrukcji stawów. Pomimo poważnych objawów, alkaptonuria nie skraca oczekiwanej długości życia, jednak znacząco obniża jakość życia z powodu bólu stawów, zaburzeń snu, ograniczeń ruchomości i konieczności stosowania urządzeń wspomagających poruszanie się, w tym wózków inwalidzkich w zaawansowanych stadiach choroby.
2-dioksygenaza, alkaptonuria, artralgia, artropatia, ból stawów, destrukcja stawów, dieta niskoproteinowa, długość życia, dysfunkcja zastawki, dziedziczenie autosomalne recesywne, endoprotezoplastyka stawu, fizjoterapia, gen HGD, kamica moczowa, kwas homogentyzynowy, lek przeciwbólowy, monitorowanie choroby, nitizinon, ochronoza, poradnictwo genetyczne, powikłanie długoterminowe, urolitiaza, wózek inwalidzki, zaburzenia oddychania, zaburzenie metabolizmu tyrozyny
Leksykon chorób i schorzeń
Alkaptonuria – Objawy

Alkaptonuria (AKU) to autosomalnie recesywna choroba metaboliczna wynikająca z niedoboru enzymu homogentyzynowej 1,2-dioksygenazy (HGD), prowadząca do akumulacji kwasu homogentyzynowego (HGA) w tkankach i płynach ustrojowych. Charakterystyczne objawy obejmują ciemne zabarwienie moczu po ekspozycji na powietrze, ochronozę z odkładaniem ciemnego pigmentu w tkankach łącznych (chrząstka, skóra), oraz ochronotyczną artropatię manifestującą się bólem i sztywnością kręgosłupa oraz dużych stawów, zwykle po 30. roku życia. Dodatkowo obserwuje się powikłania kardiologiczne, takie jak zwapnienie i niedomykalność zastawek aortalnej i mitralnej, nieregularności rytmu serca (40% pacjentów) oraz niewydolność serca (10%). Do 50% pacjentów do 64. roku życia doświadcza kamieni nerkowych, co jest istotnym powikłaniem nerkowym. Postęp choroby prowadzi do ograniczenia ruchomości stawów, kifoskoliozy, mielopatii uciskowej oraz restrykcyjnej choroby płuc z powodu sztywności klatki piersiowej.
Diagnostyka i monitorowanie AKU obejmują badania obrazowe, takie jak RTG kręgosłupa (ocena degeneracji dysków i zwapnień), RTG klatki piersiowej (monitorowanie zastawek serca) oraz tomografię komputerową w celu wykrycia choroby wieńcowej. Wczesne rozpoznanie, często możliwe już na podstawie ciemnego moczu u niemowląt, pozwala na wdrożenie leczenia objawowego i profilaktykę powikłań. Choroba ma charakter progresywny, z nasileniem objawów od czwartej dekady życia, a mężczyźni wykazują wcześniejszy i cięższy przebieg. Występują także rzadkie, atypowe prezentacje, w tym wczesne objawy ochronozy u dzieci, powikłania neurologiczne oraz zwiększone ryzyko choroby Parkinsona (około 20-krotnie wyższe). Zarządzanie AKU wymaga interdyscyplinarnego podejścia, regularnej kontroli klinicznej i obrazowej oraz wsparcia w zakresie leczenia bólu i poprawy jakości życia pacjentów.
ankyloza, artropatia ochronotyczna, choroba metaboliczna, choroba Parkinsona, choroba wieńcowa, ciemny mocz, dziedziczenie autosomalne recesywne, homogentyzynowa dioksygenaza, kamica nerkowa, kamica pęcherza moczowego, kifoskolioza, krążek międzykręgowy, kwas homogentyzynowy, kyfoza, mielopatia uciskowa, niedomykalność zastawki, niepłodność, niewydolność nerek, niewydolność serca, ochronoza, płytka miażdżycowa, problem kardiologiczny, przebarwienie twardówki, restrykcyjna choroba płuc, stenoza, stenoza kręgosłupa, tomografia komputerowa, utlenianie, woskowina uszna, wrodzony błąd metabolizmu, wysięk stawowy, zaburzenie metabolizmu tyrozyny, zaburzenie rytmu serca, zapalenie stawów kręgosłupa, zastawka mitralna, zwyrodnienie krążka międzykręgowego
Leksykon chorób i schorzeń
Alkaptonuria – Diagnostyka i diagnoza

Alkaptonuria (AKU) jest rzadkim, autosomalnie recesywnym zaburzeniem metabolicznym wynikającym z niedoboru enzymu homogentyzyno 1,2-dioksygenazy (HGD), co prowadzi do akumulacji kwasu homogentyzynowego (HGA) w tkankach i płynach ustrojowych. Diagnostyka opiera się na wykryciu HGA w moczu, gdzie u zdrowych osób poziom wynosi 20-30 mg/dobę, a u chorych 1-8 g/dobę, z charakterystycznym ciemnieniem moczu po ekspozycji na powietrze. Złotym standardem jest pomiar HGA w 24-godzinnej zbiórce moczu metodami GC-MS lub LC-MS/MS. Diagnostyka molekularna polega na identyfikacji biallelicznych mutacji w genie HGD, co jest istotne dla potwierdzenia rozpoznania, poradnictwa genetycznego i diagnostyki prenatalnej. Klinicznie AKU manifestuje się ciemnym moczem, wczesną osteoartrozą, ochronozą (niebieskoczarne przebarwienia twardówki i chrząstek) oraz wywiadem rodzinnym. Choroba jest często diagnozowana dopiero w dorosłości, pomimo obecności biochemicznych objawów od urodzenia.
alkaptonuria, amniocenteza, amyloidoza wtórna, artropatia ochronotyczna, badanie histopatologiczne, degradacja tyrozyny, diagnostyka prenatalna, dobowa zbiórka moczu, homogentyzyno dioksygenaza, kwas homogentyzynowy, ochronoza, osteoartroza, polineuropatia, porfiria, powikłanie wielonarządowe, przebarwienie twardówki, stenoza aortalna, suplementacja witaminy C, tomografia komputerowa z bramkowaniem EKG, wrodzony błąd metabolizmu, złogi amyloidu, zwapnienie tętnicy wieńcowej
Leksykon chorób i schorzeń
Alkaptonuria – Etiologia i przyczyny

Alkaptonuria (AKU) to rzadkie, autosomalnie recesywne zaburzenie metaboliczne spowodowane mutacjami w genie HGD (3q21-q23), kodującym enzym homogentyzyno 1,2-dioksygenazę. Deficyt enzymu prowadzi do akumulacji kwasu homogentyzynowego (HGA) w organizmie, co skutkuje ochronozą – niebieskoczarnym przebarwieniem tkanek łącznych, zwłaszcza chrząstki i skóry, oraz artropatią ochronotyczną. Wykryto ponad 200 mutacji HGD, głównie missense, zlokalizowanych w eksonach 6, 8, 10 i 13, które wpływają na strukturę i funkcję enzymu. Wysokie stężenia HGA w moczu (kluczowy marker diagnostyczny) oraz odkładanie się pigmentu ochronotycznego prowadzą do uszkodzeń tkanek, zwapnień i zmian w układzie sercowo-naczyniowym, w tym zwapnienia zastawek serca. Częstość występowania AKU wynosi około 1:250 000–1 000 000, z wyższą zapadalnością w Słowacji i Dominikanie (1:19 000). Ochronoza może mieć także etiologię egzogenną, wywołaną przez leki (np. chinakryna) lub substancje chemiczne (fenol, hydrochinon).
alkaptonuria, aminotransferazy wątrobowe, artropatia ochronotyczna, degradacja tyrozyny, dziedziczenie autosomalne recesywne, fenyloalanina, gen HGD, homogentyzyno dioksygenaza, keratopatia rogówkowa, kwas homogentyzynowy, mutacja missense, nitisinon, ochronoza, pigment ochronotyczny, tkanka łączna, tyrozynemia, zaburzenie metaboliczne, zmętnienie rogówki
Leksykon chorób i schorzeń
Alkaptonuria – Epidemiologia

Alkaptonuria jest rzadką, autosomalnie recesywnie dziedziczoną chorobą metaboliczną tyrozyny, charakteryzującą się defektem enzymu homogentyzynianu 1,2-dioxygenazy (HGD), co prowadzi do akumulacji kwasu homogentyzynowego (HGA). Częstość występowania waha się od 1:100 000 do 1:1 000 000, z wyższą częstością w populacjach słowackiej i dominikańskiej (około 1:19 000). Diagnostyka opiera się na wykryciu podwyższonego stężenia HGA w moczu za pomocą chromatografii gazowej i spektrometrii masowej, a potwierdzenie genetyczne nie jest obligatoryjne. Średni wiek rozpoznania wynosi około 50 lat, co wskazuje na opóźnioną diagnozę, mimo obecności choroby od urodzenia. Monitorowanie pacjentów po 40. roku życia obejmuje badania echokardiograficzne, rentgenowskie kręgosłupa i klatki piersiowej oraz tomografię komputerową w celu wykrycia powikłań kardiologicznych, nerkowych i prostatycznych.
alkaptonuria, badania przesiewowe noworodków, badanie echokardiograficzne, centrum doskonałości, choroba rzadka, choroba wieńcowa, chorobowość, chromatografia gazowa spektrometria masowa, degeneracja dysku, dziedziczenie autosomalne recesywne, jakość życia pacjenta, kwas homogentyzynowy, metabolizm tyrozyny, nitizinon, ochronoza, opieka specjalistyczna, poradnictwo genetyczne, poszerzenie aorty, powikłania kardiologiczne, powikłania nerkowe, stenoza zastawki, test genetyczny, tomografia komputerowa, zastawka mitralna
Leksykon chorób i schorzeń
Alkaptonuria – Patofizjologia i mechanizm

Alkaptonuria (AKU) jest rzadkim, autosomalnie recesywnym zaburzeniem metabolicznym spowodowanym mutacjami w genie HGD, prowadzącym do defektu enzymu homogentyzynowej 1,2-dioksygenazy. Skutkuje to około 100-krotnym wzrostem poziomu kwasu homogentyzynowego (HGA) we krwi i jego nadmiernym wydalaniem z moczem, co manifestuje się charakterystycznym ciemno-brązowym zabarwieniem moczu. Akumulacja HGA i jego autooksydacja do kwasu benzochinonowego prowadzi do powstawania pigmentu ochronotycznego, który odkłada się w tkankach łącznych bogatych w kolagen, zwłaszcza w chrząstkach stawowych. Proces ten powoduje usztywnienie i kruchość tkanek, co skutkuje ochronozą i przedwczesną degeneracją stawów, głównie kręgosłupa, bioder i kolan. Patogeneza AKU obejmuje również stres oksydacyjny, przewlekły stan zapalny oraz wtórną amyloidozę typu AA, które wzajemnie się nasilają, przyczyniając się do progresji choroby i powikłań, takich jak osteoporoza, zwapnienia naczyń i zmiany na zastawkach serca.
alkaptonuria, amyloidoza wtórna, badanie densytometryczne, choroba Parkinsona, choroba wieńcowa, dziedziczenie autosomalne recesywne, gen HGD, gęstość mineralna kości, homogentyzynowa dioksygenaza, kwas homogentyzynowy, mutacja missense, niepełnosprawność, nitizinon, osteoartroza, osteoporoza, pigment ochronotyczny, przewlekły stan zapalny, stres oksydacyjny, układ sercowo-naczyniowy, włókna kolagenowe, zapalenie stawów, zmiany kostne
Leksykon chorób i schorzeń
Alkaptonuria – Zapobieganie i profilaktyka

Alkaptonuria to rzadkie, autosomalne recesywne zaburzenie metaboliczne wynikające z deficytu enzymu homogentyzyno-1,2-dioksygenazy, prowadzące do akumulacji kwasu homogentyzynowego (HGA). Diagnostyka obejmuje testy genetyczne i prenatalne, choć identyfikacja heterozygot jest ograniczona. Profilaktyka opiera się na wczesnym wdrożeniu terapii nityzynonem, inhibitorem 4-hydroksyfenylopirogronianu dioksygenazy, który w dawce już 0,22 mg/dobę redukuje wydalanie HGA z moczem o 90%, co może zapobiegać ochronozie i powikłaniom stawowym. Dawkowanie i wiek rozpoczęcia terapii powinny być indywidualizowane, a terapia wspierana jest przez kontrolowaną dietę niskobiałkową, ograniczającą fenyloalaninę i tyrozynę (poziom fenyloalaniny 3-15%), oraz suplementację witaminą C do 1 g/dobę, mającą działanie antyoksydacyjne i potencjalnie spowalniającą progresję choroby.
2-dioksygenaza, 4-hydroksyfenylopirogronian dioksygenaza, amniocenteza, choroba genetyczna, choroba serca, choroba sercowo-naczyniowa, diagnostyka prenatalna, dieta niskobiałkowa, fenyloalanina, genetyk kliniczny, homogentyzyno-1, kamica nerkowa, kwas askorbinowy, kwas homogentyzynowy, nosiciel heterozygotyczny, ochronoza, opieka kliniczna, poradnictwo genetyczne, witamina C, zaburzenie genetyczne, zaburzenie metaboliczne, zapalenie stawów
Leksykon chorób i schorzeń
Alkaptonuria – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka

Alkaptonuria (AKU) jest rzadką, autosomalnie recesywną chorobą metaboliczną spowodowaną mutacją w genie HGD, prowadzącą do deficytu dioksygenazy homogentyzynowej i akumulacji kwasu homogentyzynowego (HGA). Choroba objawia się m.in. ciemnieniem moczu, ochronozą, zmianami zwyrodnieniowymi stawów oraz powikłaniami sercowo-naczyniowymi. Diagnostyka i leczenie wymagają podejścia multidyscyplinarnego, angażującego m.in. genetyka, reumatologa, kardiologa, fizjoterapeutę oraz pielęgniarki. Kluczowe jest wczesne rozpoznanie i monitorowanie postępu choroby za pomocą badań obrazowych (RTG kręgosłupa, klatki piersiowej, TK) oraz oceny funkcji nerek i serca. Terapia obejmuje stosowanie nitizynonu, który w dawce około 0,22 mg/dobę redukuje wydalanie HGA z moczem o 90%, dietę niskobiałkową ograniczającą fenyloalaninę i tyrozynę, suplementację witaminą C do 1 g/dobę oraz fizjoterapię ukierunkowaną na utrzymanie mobilności i redukcję bólu stawów.
alkaptonuria, amniocenteza, badania prenatalne, biopsja kosmówki, chirurg ortopeda, choroba autosomalnie recesywna, choroba metaboliczna, choroba wieńcowa, ciemny mocz, dieta niskobiałkowa, endoproteza stawu biodrowego, fizjoterapia, gen HGD, interwencja farmakologiczna, kamienie nerkowe, kardiolog, kwas askorbinowy, kwas homogentyzynowy, nitizynon, NLPZ, ochronoza, powikłania sercowo-naczyniowe, reumatolog, terapia genowa, witamina C, wrodzony błąd metabolizmu, wymiana zastawki aortalnej