homogentyzyno-1
Homogentyzyno-1 to skrócona nazwa kwasu homogentyzynowego (HGA), metabolitu powstającego w szlaku degradacji tyrozyny i fenyloalaniny. Związek ten odgrywa kluczową rolę w patogenezie alkaptonurii, rzadkiej choroby metabolicznej dziedziczonej autosomalnie recesywnie.
W alkaptonurii dochodzi do niedoboru lub braku aktywności enzymu oksydazy kwasu homogentyzynowego, co prowadzi do gromadzenia się kwasu homogentyzynowego w tkankach i wydalania go z moczem. Charakterystycznym objawem jest ciemnienie moczu po ekspozycji na powietrze oraz odkładanie się barwnika w tkance łącznej (ochronoza), prowadzące do przedwczesnych zmian zwyrodnieniowych stawów, zwapnień zastawek serca i aorty.
Diagnostyka alkaptonurii opiera się na oznaczaniu kwasu homogentyzynowego w moczu oraz badaniach genetycznych wykrywających mutacje w genie HGD kodującym oksydazę kwasu homogentyzynowego. Leczenie jest głównie objawowe, choć prowadzone są badania nad zastosowaniem nizynonu (inhibitora 4-hydroksylazy fenyloalaninowej), który może zmniejszać produkcję kwasu homogentyzynowego.
Powiązane wpisy
-
Leksykon chorób i schorzeń
Alkaptonuria (AKU) to rzadka choroba metaboliczna dziedziczona autosomalnie recesywnie, spowodowana niedoborem enzymu homogentyzyno-1,2-dioksygenazy, prowadząca do akumulacji kwasu homogentyzynowego (HGA). Przełomem w terapii AKU jest nitizynon, inhibitor 4-hydroksyfenylopirogronianu dioksygenazy, który w dawce 2 mg/dobę redukuje stężenie HGA w osoczu i moczu o ponad 95%, a dawka 10 mg/dobę wykazuje jeszcze silniejsze działanie. Badania kliniczne, w tym 4-letnie, randomizowane badanie SONIA 2, potwierdziły nie tylko redukcję HGA, ale także spowolnienie progresji ochronozy i poprawę wskaźnika nasilenia AKU (AKUSSI). Terapia nitizynonem jest zatwierdzona przez EMA dla pacjentów powyżej 16 roku życia, jednak wymaga ścisłego monitorowania hipertyrozynemii i stosowania diety niskobiałkowej, aby ograniczyć działania niepożądane, takie jak keratopatia rogówkowa czy toksyczność neurologiczna. Dodatkowo, dieta ograniczająca spożycie tyrozyny i fenyloalaniny (np. do 0,8-0,9 g/kg masy ciała w zależności od stężenia tyrozyny w surowicy) oraz suplementacja aminokwasów wolnych od tych aminokwasów są stosowane w celu kontroli poziomu tyrozyny.
2-dioksygenaza, 4-hydroksyfenylopirogronian dioksygenaza, alkaptonuria, artropatia ochronotyczna, artroskopia, astygmatyzm, choroba metaboliczna, CRISPR/Cas9, dieta niskoproteinowa, fenyloalanina, homogentyzyno-1, kamica nerkowa, kamica prostaty, keratopatia rogówkowa, kwas askorbinowy, kwas homogentyzynowy, lek przeciwjaskrowy, N-acetylocysteina, niesteroidowy lek przeciwzapalny, nitizynon, ochronoza, suplementacja witaminy C, terapia genowa, terapia zajęciowa, wymiana stawu, zwapnienie, zwężenie aorty -
Leksykon chorób i schorzeń
Alkaptonuria to rzadkie, autosomalne recesywne zaburzenie metaboliczne wynikające z deficytu enzymu homogentyzyno-1,2-dioksygenazy, prowadzące do akumulacji kwasu homogentyzynowego (HGA). Diagnostyka obejmuje testy genetyczne i prenatalne, choć identyfikacja heterozygot jest ograniczona. Profilaktyka opiera się na wczesnym wdrożeniu terapii nityzynonem, inhibitorem 4-hydroksyfenylopirogronianu dioksygenazy, który w dawce już 0,22 mg/dobę redukuje wydalanie HGA z moczem o 90%, co może zapobiegać ochronozie i powikłaniom stawowym. Dawkowanie i wiek rozpoczęcia terapii powinny być indywidualizowane, a terapia wspierana jest przez kontrolowaną dietę niskobiałkową, ograniczającą fenyloalaninę i tyrozynę (poziom fenyloalaniny 3-15%), oraz suplementację witaminą C do 1 g/dobę, mającą działanie antyoksydacyjne i potencjalnie spowalniającą progresję choroby.
2-dioksygenaza, 4-hydroksyfenylopirogronian dioksygenaza, amniocenteza, choroba genetyczna, choroba serca, choroba sercowo-naczyniowa, diagnostyka prenatalna, dieta niskobiałkowa, fenyloalanina, genetyk kliniczny, homogentyzyno-1, kamica nerkowa, kwas askorbinowy, kwas homogentyzynowy, nosiciel heterozygotyczny, ochronoza, opieka kliniczna, poradnictwo genetyczne, witamina C, zaburzenie genetyczne, zaburzenie metaboliczne, zapalenie stawów
