gruczoły przytarczyczne
Gruczoły przytarczyczne (glandulae parathyroideae) to małe, owalne struktury endokrynne zlokalizowane na tylnej powierzchni gruczołu tarczowego. Typowo występują w liczbie czterech: dwie górne i dwie dolne przytarczyce. Ich główną funkcją jest regulacja gospodarki wapniowo-fosforanowej organizmu poprzez wydzielanie parathormonu (PTH).
Parathormon produkowany przez przytarczyce zwiększa stężenie wapnia we krwi poprzez trzy główne mechanizmy: stymulację resorpcji kostnej (uwalnianie wapnia z kości), zwiększenie wchłaniania wapnia w przewodzie pokarmowym (pośrednio poprzez stymulację produkcji aktywnej formy witaminy D) oraz nasilenie reabsorpcji wapnia w kanalikach nerkowych przy jednoczesnym zwiększeniu wydalania fosforanów.
Zaburzenia funkcji przytarczyc obejmują nadczynność (pierwotna, wtórna lub trzeciorzędowa nadczynność przytarczyc) oraz niedoczynność. Pierwotna nadczynność przytarczyc najczęściej związana jest z gruczolakiem przytarczyc i objawia się hiperkalcemią, hipofosfatemią oraz zwiększonym wydalaniem wapnia z moczem. Niedoczynność przytarczyc prowadzi do hipokalcemii, która może manifestować się tężyczką, parestezjami oraz objawami troficznymi (zmiany skórne, łamliwość paznokci, zaćma).
Diagnostyka chorób przytarczyc obejmuje badania laboratoryjne (oznaczenie stężenia wapnia, fosforu, PTH, witaminy D), obrazowe (USG, scyntygrafia, tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny) oraz w niektórych przypadkach badania genetyczne. Leczenie zależy od rodzaju zaburzenia i może obejmować farmakoterapię, suplementację wapnia i witaminy D lub interwencję chirurgiczną.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Hiperparatyreoza – Objawy
Hiperparatyreoza charakteryzuje się nadmiernym wydzielaniem parathormonu (PTH) przez gruczoły przytarczyczne, prowadzącym do zaburzeń gospodarki wapniowo-fosforanowej. Objawy są zróżnicowane i mogą obejmować zmęczenie (80-85% pacjentów), bóle kości i stawów, osteoporozę, kamicę nerkową (około 33% pacjentów), zaburzenia neuropsychiatryczne (depresja u 48%, problemy poznawcze u ponad 80%), dolegliwości żołądkowo-jelitowe (GERD u około 50%) oraz powikłania sercowo-naczyniowe, takie jak nadciśnienie tętnicze (75% pacjentów) i arytmie. Nasilenie objawów nie zawsze koreluje z poziomem wapnia we krwi, a choroba często wykrywana jest przypadkowo podczas rutynowych badań. Wyróżnia się trzy typy hiperparatyreozy: pierwotną (PHPT), wtórną (SHPT) i trzeciorzędową, z różnymi mechanizmami patofizjologicznymi i klinicznymi. PHPT najczęściej dotyka osoby powyżej 50. roku życia, szczególnie kobiety po menopauzie, i wiąże się z hiperkalcemią oraz ryzykiem powikłań kostnych, nerkowych i sercowo-naczyniowych. SHPT jest konsekwencją przewlekłej hipokalcemii, najczęściej w przebiegu przewlekłej choroby nerek, z bardzo wysokimi poziomami PTH (>1000 pg/ml) i niskim lub prawidłowym wapniem. Trzeciorzędowa hiperparatyreoza rozwija się po długotrwałej SHPT, prowadząc do autonomicznej nadprodukcji PTH i hiperkalcemii.
choroba refluksowa przełyku, choroba wieńcowa, choroba wrzodowa, dna moczanowa, fibromialgia, gęstość mineralna kości, gospodarka wapniowo-fosforanowa, gruczoły przytarczyczne, hiperkalcemia, hiperparatyreoza, kamica nerkowa, kardiomiopatia, mgła mózgowa, migotanie przedsionków, nadciśnienie tętnicze, nefrokalcynoza, niewydolność nerek, niewydolność serca, osteodystrofia nerkowa, osteomalacja, osteoporoza, parathormon, paratyroidektomia, pierwotna hiperparatyreoza, polimialgia reumatyczna, przełom hiperkalcemiczny, przerost lewej komory, przeszczep nerki, przewlekła choroba nerek, trzeciorzędowa hiperparatyreoza, wtórna hiperparatyreoza, zakażenie układu moczowego, zapalenie trzustki