zespół Cushinga jatrogenny

Zespół Cushinga jatrogenny to endokrynopatia wywołana długotrwałym stosowaniem wysokich dawek glikokortykosteroidów w celach terapeutycznych. Jest to najczęstsza przyczyna hiperkortyzolemii, stanowiąca około 70-80% wszystkich przypadków zespołu Cushinga.

Klinicznie manifestuje się charakterystycznym fenotypem obejmującym otyłość centralną, księżycowatą twarz, bawoli kark, rozstępy skórne, nadciśnienie tętnicze oraz zaburzenia metaboliczne. W odróżnieniu od endogennego zespołu Cushinga, postać jatrogenna rozwija się zazwyczaj szybciej i może być związana z silniejszą supresją osi podwzgórze-przysadka-nadnercza.

Diagnostyka polega głównie na dokładnym wywiadzie farmakologicznym. Leczenie obejmuje stopniowe zmniejszanie dawki steroidów (nigdy nie należy odstawiać ich gwałtownie), zamianę na preparaty o mniejszym działaniu ogólnoustrojowym lub zastosowanie alternatywnych metod terapeutycznych. Po odstawieniu steroidów konieczna jest ocena funkcji osi podwzgórze-przysadka-nadnercza oraz niekiedy suplementacja glikokortykosteroidów w sytuacjach stresowych.

Powiązane wpisy

Leksykon leków
Przedawkowanie – Nasometin Control 50 mcg/dawkę

Przedawkowanie mometazonu furoinianu w postaci aerozolu do nosa (Nasometin Control, 50 µg/dawkę) wiąże się przede wszystkim z ryzykiem supresji osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, co jest typowym efektem systemowym nadmiernego stosowania kortykosteroidów. Mimo to, ze względu na bardzo niską biodostępność ogólnoustrojową preparatu (<1%), prawdopodobieństwo wystąpienia poważnych działań niepożądanych, takich jak wtórna niewydolność kory nadnerczy, zespół Cushinga jatrogenny, zaburzenia gospodarki węglowodanowej czy elektrolitowej, jest minimalne. W przypadku przedawkowania zaleca się przede wszystkim obserwację kliniczną pacjenta pod kątem objawów supresji osi HPA oraz powrót do standardowego dawkowania 50 µg/dawkę zgodnie z zaleceniami terapeutycznymi.
aktywność mineralokortykoidowa, biodostępność ogólnoustrojowa, hiperglikemia, kortykosteroid miejscowy, kortykosteroid wziewny, mometazon furoinian, nadmiar kortykosteroidów, nietolerancja glukozy, niewydolność kory nadnerczy, obserwacja kliniczna, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, supresja osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, zaburzenie elektrolitowe, zaburzenie gospodarki węglowodanowej, zespół Cushinga jatrogenny
Leksykon leków
Przedawkowanie – Predasol 5 mg

Przedawkowanie prednizolonu, mimo braku opisanych przypadków ostrego zatrucia, może prowadzić do nasilenia działań niepożądanych charakterystycznych dla glikokortykosteroidów. Objawy dotyczą głównie układu endokrynologicznego (zespół Cushinga jatrogenny, supresja osi podwzgórze-przysadka-nadnercza), metabolizmu (hiperglikemia, dyslipidemia, katabolizm białek) oraz równowagi elektrolitowej (retencja sodu i wody, hipokaliemia, zasadowica metaboliczna). Dodatkowo mogą wystąpić powikłania ze strony układu sercowo-naczyniowego (nadciśnienie, zaburzenia rytmu), nerwowego (zaburzenia neuropsychiatryczne, psychoza steroidowa), pokarmowego (owrzodzenia, krwawienia, zapalenie trzustki), mięśniowo-szkieletowego (miopatia, osteoporoza) oraz immunosupresja zwiększająca ryzyko infekcji oportunistycznych. Nie istnieje specyficzne antidotum na przedawkowanie prednizolonu, dlatego leczenie ma charakter objawowy i podtrzymujący.
antidotum, dyslipidemia, glikokortykosteroid, gospodarka wapniowo-fosforanowa, hiperglikemia, hiperkortyzolemia, hipokaliemia, hirsutyzm, immunosupresja, infekcja oportunistyczna, katabolizm białek, miopatia, nadciśnienie tętnicze, negatywny bilans azotowy, nietolerancja glukozy, osłabienie mięśniowe, osteoporoza, ostra niedoczynność nadnerczy, ostra niewydolność nadnerczy, otyłość centralna, owrzodzenie, prednizolon, przedawkowanie prednizolonu, psychoza steroidowa, retencja sodu, supresja osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, twarz księżycowata, zaburzenia neuropsychiatryczne, zaburzenia rytmu serca, zapalenie trzustki, zasadowica metaboliczna, zespół Cushinga jatrogenny, zespół odstawienia glikokortykosteroidów, złamanie patologiczne
Leksykon leków
Przedawkowanie – Medoxa 1 mg

Przedawkowanie prednizonu, mimo braku opisów ostrych zatruć w literaturze, prowadzi do nasilenia działań niepożądanych typowych dla terapii glikokortykosteroidami. Kluczowe objawy obejmują zaburzenia hormonalne (jatrogenny zespół Cushinga, supresję osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, zaburzenia miesiączkowania, hirsutyzm), metaboliczne (hiperglikemię, insulinooporność, dyslipidemię, redystrybucję tkanki tłuszczowej) oraz elektrolitowe (retencję sodu i wody, hipokaliemię, alkalozę metaboliczną, hipernatremię). Działania te wynikają z nadmiernej stymulacji receptorów glikokortykosteroidowych i mineralokortykoidowych, co może prowadzić do powikłań sercowo-naczyniowych, zaburzeń psychicznych, osłabienia mięśniowego oraz zwiększonego ryzyka infekcji. Dawki prednizonu dostępne w preparacie Medoxa wahają się od 1 mg do 50 mg, co stwarza ryzyko przypadkowego przyjęcia dawek przekraczających terapeutyczne, zwłaszcza u pacjentów z grup podwyższonego ryzyka, takich jak osoby starsze, dzieci czy pacjenci z niewydolnością narządową lub schorzeniami metabolicznymi.
alkaloza metaboliczna, antidotum, dekontaminacja przewodu pokarmowego, dyslipidemia, działanie mineralokortykoidowe, glikokortykosteroid, hiperglikemia, hipernatremia, hipokaliemia, hirsutyzm, inhibitor pompy protonowej, metabolizm węglowodanów, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, oporność na insulinę, osłabienie mięśniowe, płukanie żołądka, powikłanie sercowo-naczyniowe, przedawkowanie prednizonu, psychoza, receptor glikokortykosteroidowy, redystrybucja tkanki tłuszczowej, retencja sodu, saturacja krwi tętniczej, supresja osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, węgiel aktywowany, zaburzenie elektrolitowe, zaburzenie hormonalne, zaburzenie metaboliczne, zaburzenie miesiączkowania, zaburzenie psychiczne, zaburzenie żołądkowo-jelitowe, zespół Cushinga jatrogenny
Leksykon leków
Przedawkowanie – Dexamethasone Zentiva 0,5 mg

Deksametazon Zentiva, dostępny w dawkach 0,5 mg, 1 mg oraz 4 mg, nie wykazuje ostrego toksycznego działania przy pojedynczym przedawkowaniu, jednak przewlekłe stosowanie dawek przekraczających zalecenia terapeutyczne prowadzi do nasilenia działań niepożądanych glikokortykosteroidów. Kluczowymi powikłaniami są zaburzenia endokrynologiczne (zespół Cushinga jatrogenny), metaboliczne (hiperglikemia, cukrzyca posteroidowa), elektrolitowe (hipokaliemia, retencja sodu i wody), immunosupresja, osteoporoza, zaburzenia psychiczne oraz powikłania sercowo-naczyniowe. Objawy te mogą się różnić w zależności od dawki, czasu ekspozycji oraz indywidualnej wrażliwości pacjenta, a szczególnie narażone są osoby z chorobami współistniejącymi, takimi jak cukrzyca, nadciśnienie tętnicze czy niewydolność serca.
antidotum, cukrzyca posteroidowa, deksametazon, glikokortykosteroid, gospodarka węglowodanowa, hiperglikemia, hipokaliemia, hirsutyzm, immunosupresja, kortyzol, miopatia posteroidowa, nadciśnienie tętnicze, niewydolność nadnerczy, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, osteoporoza, ostre zatrucie, otyłość centralna, owrzodzenie przewodu pokarmowego, płukanie żołądka, powikłanie sercowo-naczyniowe, przewlekłe przedawkowanie, psychoza posteroidowa, rozstęp skórny, twarz księżycowata, węgiel aktywowany, zaburzenie elektrolitowe, zaburzenie endokrynologiczne, zaburzenie metaboliczne, zaburzenie psychiczne, zastoinowa niewydolność serca, zespół Cushinga, zespół Cushinga jatrogenny
Leksykon leków
Przedawkowanie – Momecutan 1 mg/g

Przedawkowanie mometazonu furoinianu (Momecutan, 1 mg/g) stosowanego miejscowo może prowadzić do zahamowania osi przysadka-kora nadnerczy, skutkującego wtórną niewydolnością kory nadnerczy. Objawy kliniczne obejmują osłabienie, zmęczenie, hipotonię, hipoglikemię oraz zaburzenia elektrolitowe, takie jak hipokaliemia i zaburzenia gospodarki sodowej. Długotrwałe stosowanie na dużych powierzchniach skóry, zwłaszcza pod opatrunkiem okluzyjnym lub na uszkodzonej skórze, zwiększa ryzyko rozwoju zespołu Cushinga jatrogennego oraz atrofii skóry. W przypadku potwierdzonego zahamowania osi podwzgórze-przysadka-nadnercza zaleca się stopniowe odstawienie leku, zmniejszenie częstości aplikacji lub zastąpienie mometazonu kortykosteroidem o słabszym działaniu, aby umożliwić powolną normalizację funkcji hormonalnej.
atrofia skóry, gospodarka sodowa, hipoglikemia, hipokaliemia, hipotonia, kortykosteroid miejscowy, mometazon furoinian, nadciśnienie tętnicze, niewydolność nadnerczy, objaw dermatologiczny, opatrunek okluzyjny, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, oś przysadka-kora nadnerczy, otyłość centralna, rozstęp skórny, teleangiektazja, twarz księżycowata, wtórna niewydolność kory nadnerczy, zaburzenie elektrolitowe, zaburzenie endokrynologiczne, zespół Cushinga jatrogenny
Leksykon leków
Przedawkowanie – Esotkaleno 5 mg

Przedawkowanie prednizonu, substancji czynnej preparatu Esotkaleno, prowadzi do nasilenia typowych działań niepożądanych glikokortykosteroidów, obejmujących zaburzenia hormonalne (zespół Cushinga jatrogenny, supresja osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, zaburzenia miesiączkowania), metaboliczne (hiperglikemia, dyslipidemia, retencja sodu i wody, negatywny bilans azotowy), elektrolitowe (hipokaliemia, hipernatremia, zasadowica metaboliczna, hipokalcemia) oraz sercowo-naczyniowe (nadciśnienie tętnicze, tachykardia, zaburzenia rytmu serca). Objawy te są proporcjonalne do dawki prednizonu i mogą prowadzić do poważnych powikłań, takich jak ostra dekompensacja cukrzycy, zagrażające życiu zaburzenia rytmu serca czy przełom nadciśnieniowy. Dodatkowo, mogą wystąpić zaburzenia neuropsychiatryczne (pobudzenie psychoruchowe, psychoza steroidowa) oraz powikłania żołądkowo-jelitowe (owrzodzenia, krwawienia, perforacje przewodu pokarmowego).
bloker H2, dyslipidemia, działanie niepożądane glikokortykosteroidów, hiperglikemia, hipernatremia, hipokalcemia, hipokaliemia, hirsutyzm, inhibitor pompy protonowej, insulinoterapia, krwawienie z przewodu pokarmowego, nadciśnienie tętnicze, negatywny bilans azotowy, owrzodzenie żołądka, perforacja przewodu pokarmowego, przedawkowanie prednizonu, przełom nadciśnieniowy, psychoza steroidowa, retencja sodu, supresja osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, trądzik steroidowy, zaburzenie elektrolitowe, zaburzenie hormonalne, zaburzenie metaboliczne, zaburzenie miesiączkowania, zaburzenie rytmu serca, zasadowica metaboliczna, zatrucie prednizonem, zespół Cushinga jatrogenny
Leksykon leków
Przedawkowanie – Dexamethasone hameln 4 mg/ml

Przedawkowanie deksametazonu, zwłaszcza w formie przewlekłej, prowadzi do nasilenia typowych działań niepożądanych glikokortykosteroidów, takich jak zespół Cushinga jatrogenny (charakteryzujący się twarzą księżycowatą, otyłością centralną, rozstępami skórnymi i hirsutyzmem), zaburzenia metaboliczne (hiperglikemia, nietolerancja glukozy, glikozuria, polidypsja, poliuria), oraz zaburzenia elektrolitowe (retencja sodu, hipokaliemia manifestujące się obrzękami, nadciśnieniem tętniczym i osłabieniem mięśniowym). Dodatkowo obserwuje się nasilenie osteoporozy, miopatii posteroidowej oraz zwiększoną podatność na infekcje. W przypadku reakcji nadwrażliwości, takich jak wstrząs anafilaktyczny, stosuje się standardowy protokół leczenia anafilaksji, w tym podanie adrenaliny, sztuczne oddychanie pod dodatnim ciśnieniem oraz aminofilinę.
adrenalina, aminofilina, deksametazon fosforan, działanie glikokortykosteroidowe, działanie niepożądane kortykosteroidów, glikozuria, hiperglikemia, hipokaliemia, hirsutyzm, leczenie objawowe, miopatia posteroidowa, nadciśnienie tętnicze, nietolerancja glukozy, niewydolność oddechowa, obrzęk naczynioruchowy, osteoporoza, otyłość centralna, polidypsja, poliuria, przedawkowanie deksametazonu, reakcja anafilaktyczna, retencja sodu, rozstęp skórny, skurcz oskrzeli, stężenie glukozy we krwi, swoista odtrutka, sztuczne oddychanie, twarz księżycowata, zaburzenie endokrynologiczne, zaburzenie metaboliczne, zaburzenie równowagi elektrolitowej, zespół Cushinga jatrogenny
Leksykon leków
Przedawkowanie – Esotkaleno 50 mg

Przedawkowanie prednizonu, składnika leku Esotkaleno, stanowi poważne zagrożenie kliniczne, mimo braku opisanych przypadków ostrego zatrucia w literaturze. Nadmierne dawki prednizonu prowadzą do nasilonego działania glikokortykosteroidowego, skutkując zespołem Cushinga jatrogennym, supresją osi podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowej, hiperglikemią, hipokaliemią, retencją sodu i wody, nadciśnieniem tętniczym, zaburzeniami rytmu serca oraz objawami psychicznymi, takimi jak psychoza steroidowa. Wartości kliniczne obejmują m.in. hiperglikemię ostrą, hipokaliemię, hipernatremię oraz alkalozę metaboliczną, które mogą prowadzić do poważnych powikłań, zwłaszcza u pacjentów z cukrzycą, chorobami sercowo-naczyniowymi, wrzodową chorobą żołądka czy zaburzeniami psychicznymi.
ACTH, alkaloza metaboliczna, arytmia, choroba wrzodowa, dekompensacja metaboliczna, glikokortykosteroid, glukoneogeneza wątrobowa, hiperglikemia, hiperlipidemia, hipernatremia, hipokaliemia, katabolizm białek, krwawienie z przewodu pokarmowego, leczenie objawowe, nadciśnienie tętnicze, negatywny bilans azotowy, oś podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowa, perforacja wrzodu trawiennego, prednizon, psychoza steroidowa, równowaga elektrolitowa, supresja nadnerczy, tachykardia, zaburzenia elektrolitowe, zaburzenia hormonalne, zaburzenia metaboliczne, zaburzenia miesiączkowania, zaburzenia ogólnoustrojowe, zaburzenia rytmu serca, zastoinowa niewydolność serca, zespół Cushinga jatrogenny
Leksykon leków
Przedawkowanie – Lorinden C (0,2 mg + 30 mg)/g

Przedawkowanie maści Lorinden C, zawierającej flumetazonu piwalan (0,2 mg/g) oraz kliochinol (30 mg/g), może prowadzić do ogólnoustrojowej supresji osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, skutkującej zaburzeniami metabolicznymi i hormonalnymi. Szczególnie narażone są dzieci, u których zwiększona powierzchnia ciała w stosunku do masy oraz cieńsza skóra sprzyjają nadmiernej absorpcji steroidów, co może powodować zahamowanie wzrostu i rozwoju. Klinicznie przedawkowanie manifestuje się objawami takimi jak obrzęki, nadciśnienie tętnicze, hiperglikemia, cukromocz, immunosupresja oraz zespół Cushinga jatrogenny, a także wtórna niedoczynność kory nadnerczy w wyniku nagłego odstawienia leku.
choroba Cushinga, cukromocz, flumetazonu piwalan, glikokortykosteroid, glukoneogeneza wątrobowa, hiperglikemia, hiperkortyzolemia, immunosupresja kortykosteroidowa, kliochinol, kortykosteroid miejscowy, nadciśnienie tętnicze, obrzęk, retencja sodu i wody, supresja osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, supresja produkcji kortyzolu, wtórna niedoczynność kory nadnerczy, zahamowanie osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, zahamowanie wzrostu, zespół Cushinga jatrogenny, zmniejszenie odporności
Leksykon leków
Przedawkowanie – Predasol 50 mg

Przedawkowanie prednizolonu w formie preparatu Predasol (proszek i rozpuszczalnik do sporządzania roztworu do wstrzykiwań/infuzji) może prowadzić do nasilenia działań niepożądanych typowych dla glikokortykosteroidów systemowych, obejmujących zaburzenia osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, hiperglikemię, insulinooporność, hiperlipidemię, retencję sodu i wody, hipokaliemię oraz alkalozę metaboliczną. Objawy te mogą manifestować się jako zespół Cushinga jatrogenny, supresja endogennej produkcji kortyzolu, zaburzenia cyklu menstruacyjnego, nadciśnienie tętnicze, zwiększone ryzyko zakrzepowo-zatorowe, a także zaburzenia neuropsychiatryczne i immunosupresja. Preparat dostępny jest w dawkach 25 mg, 50 mg, 250 mg oraz 1000 mg, gdzie dawka 50 mg odpowiada 39,1 mg prednizolonu, co jest istotne przy ocenie ryzyka toksyczności i planowaniu terapii.
alkaloza metaboliczna, arytmia, choroba zakrzepowo-zatorowa, glikokortykosteroid systemowy, hiperglikemia, hiperlipidemia, hipokaliemia, immunosupresja, insulinooporność, martwica kości, miopatia steroidowa, nadciśnienie tętnicze, niewydolność kory nadnerczy, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, osteoporoza, owrzodzenie przewodu pokarmowego, perforacja, prednizolon, prednizolon sodu bursztynian, prednizolon wodorobursztynian, psychoza steroidowa, reaktywacja infekcji, retencja sodu, supresja kortyzolu, zaburzenie neuropsychiatryczne, zespół Cushinga jatrogenny
Leksykon leków
Działania niepożądane – Esotkaleno 25 mg

Prednizon w preparacie Esotkaleno wykazuje profil bezpieczeństwa silnie zależny od dawki i czasu trwania terapii. Przy dawkach substytucyjnych ryzyko działań niepożądanych jest niskie, natomiast dawki farmakologiczne, zwłaszcza w terapii długoterminowej, zwiększają częstość i nasilenie powikłań. Kluczowe działania niepożądane obejmują immunosupresję z maskowaniem objawów infekcji oraz ryzykiem reaktywacji zakażeń wirusowych, grzybiczych, bakteryjnych, pasożytniczych (w tym strongyloidozy) i oportunistycznych. W zakresie hematologicznym obserwuje się umiarkowaną leukocytozę, limfopenię, eozynopenię i policytemię. Endokrynologicznie mogą wystąpić niedoczynność kory nadnerczy (zwłaszcza po nagłym odstawieniu) oraz jatrogenny zespół Cushinga z charakterystycznymi objawami: twarzą księżycowatą, otyłością centralną i hiperwolemią. Prednizon wpływa również na gospodarkę wodno-elektrolitową, powodując zatrzymanie sodu (obrzęki), zwiększone wydalanie potasu (ryzyko zaburzeń rytmu serca), zaburzenia metabolizmu węglowodanów (zmniejszona tolerancja glukozy, cukrzyca posteroidowa) i lipidów (hipercholesterolemia, hipertriglicerydemia), a także zwiększenie masy ciała.
aseptyczna martwica kości, bradykardia, choroba wrzodowa, cukrzyca posteroidowa, eozynopenia, hipercholesterolemia, hipertriglicerydemia, hirsutyzm, jaskra, kandydoza, leukocytoza, limfopenia, maskowanie objawów infekcji, miażdżyca, miopatia posteroidowa, nadciśnienie śródczaszkowe, nadciśnienie tętnicze, niedoczynność kory nadnerczy, osteoporoza posteroidowa, owrzodzenie rogówki, policytemia, reakcja nadwrażliwości, rozstęp skórny, rzekomy guz mózgu, teleangiektazja, terapia substytucyjna, tłuszczakowatość nadtwardówkowa, trądzik steroidowy, twardzina układowa, twardzinowy przełom nerkowy, węgorczyca, zaburzenie gospodarki lipidowej, zaburzenie gospodarki węglowodanowej, zaburzenie psychotyczne, zaburzenie rytmu serca, zaćma, zakażenie grzybicze, zakażenie wirusowe, zanik skóry, zapalenie naczyń, zapalenie trzustki, zatrzymanie sodu, zespół Cushinga jatrogenny
Leksykon leków
Przedawkowanie – Celestone 4 mg/ml

Przedawkowanie betametazonu, substancji czynnej Celestone (4 mg/ml, roztwór do wstrzykiwań), może prowadzić do nasilenia działań niepożądanych glikokortykosteroidów, takich jak hiperglikemia, wzrost ciśnienia śródgałkowego czy ryzyko krwawień z przewodu pokarmowego. Szczególnie narażeni są pacjenci z cukrzycą, jaskrą oraz czynnym wrzodem trawiennym. Krótkotrwałe stosowanie nadmiernych dawek zwykle nie powoduje poważnych skutków, o ile nie występują wymienione schorzenia współistniejące lub nie stosuje się leków wchodzących w interakcje, takich jak glikozydy naparstnicy, pochodne kumaryny czy diuretyki powodujące hipokalemię. Długotrwałe przedawkowanie może skutkować rozwojem zespołu Cushinga, objawiającego się m.in. twarzą księżycowatą, otyłością centralną, rozstępami skórnymi, osteoporozą oraz zaburzeniami elektrolitowymi (hipokalemia, retencja sodu i wody).
betametazon, ciśnienie śródgałkowe, cukrzyca, glikokortykosteroidy, glikozydy naparstnicy, gospodarka węglowodanowa, hiperglikemia, hipokalemia, jaskra, nadciśnienie tętnicze, osteoporoza, ostry napad jaskry, otyłość centralna, perforacja przewodu pokarmowego, pochodne kumaryny, rozstępy skórne, twarz księżycowata, wrzód trawienny, zaburzenia rytmu serca, zespół Cushinga, zespół Cushinga jatrogenny
Leksykon leków
Przeciwwskazania – Metypred 16 mg

Metyloprednizolon w postaci tabletek (Metypred 4 mg i 16 mg) jest kortykosteroidem o działaniu przeciwzapalnym i immunosupresyjnym, którego stosowanie wymaga uwzględnienia licznych przeciwwskazań. Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na substancję czynną lub substancje pomocnicze, w tym laktozę jednowodną (70 mg w tabletce 4 mg i 131 mg w tabletce 16 mg), co jest istotne u pacjentów z nietolerancją laktozy. Lek jest przeciwwskazany u pacjentów z układowymi infekcjami grzybiczymi oraz w trakcie stosowania szczepionek żywych lub atenuowanych, ze względu na ryzyko nasilenia infekcji i rozwoju choroby zakaźnej. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z aktywnymi lub utajonymi infekcjami bakteryjnymi, wirusowymi lub pasożytniczymi, chorobą wrzodową, cukrzycą, osteoporozą, nadciśnieniem tętniczym, jaskrą oraz zaburzeniami psychicznymi w wywiadzie.
choroba wrzodowa, ciśnienie śródgałkowe, działanie diabetogenne, działanie immunosupresyjne, induktor enzymatyczny, inhibitor enzymatyczny, jaskra, kortykosteroid, laktoza jednowodna, lek przeciwzakrzepowy, metyloprednizolon, nadciśnienie tętnicze, nadwrażliwość na substancję czynną, niedobór laktazy, niesteroidowe leki przeciwzapalne, nietolerancja galaktozy, nietolerancja laktozy, niewydolność kory nadnerczy, osteoporoza, substancja pomocnicza, supresja osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, szczepionka żywa atenuowana, zaburzenia psychiczne, zaćma, zespół Cushinga jatrogenny, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy
Leksykon leków
Przeciwwskazania – Pabi-Dexamethason 500 mcg

Stosowanie deksametazonu w preparacie Pabi-Dexamethason (dawki 500 μg i 1 mg) jest przeciwwskazane u pacjentów z nadwrażliwością na substancję czynną lub składniki pomocnicze, w tym laktozę (82 mg w tabletce 500 μg i 92 mg w tabletce 1 mg). Bezwzględnym przeciwwskazaniem są także nieleczone układowe zakażenia oraz podawanie żywych szczepionek u pacjentów w dawkach immunosupresyjnych, ze względu na ryzyko zaostrzenia infekcji i niewystarczającą odpowiedź immunologiczną. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z czynną lub utajoną gruźlicą, cukrzycą, jaskrą, nadciśnieniem tętniczym, osteoporozą, chorobami przewodu pokarmowego, zaburzeniami psychicznymi, niewydolnością nerek lub wątroby oraz u grup szczególnych, takich jak dzieci, osoby starsze, kobiety w ciąży i karmiące, a także pacjenci z chorobami autoimmunologicznymi i zaburzeniami krzepnięcia.
choroba autoimmunologiczna, choroba wrzodowa, deksametazon, działanie immunosupresyjne, glikokortykosteroid, gruźlica utajona, hiperglikemia, hipokaliemia, infekcja oportunistyczna, jaskra, laktoza, lek przeciwzakrzepowy, miopatia posterydowa, nadciśnienie tętnicze, nadwrażliwość na deksametazon, nietolerancja glukozy, nietolerancja laktozy, niewydolność kory nadnerczy, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, objawy psychotyczne, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, osteoporoza, reaktywacja choroby, redystrybucja tkanki tłuszczowej, retencja sodu, zaburzenia krzepnięcia, zakażenie układowe, zespół Cushinga jatrogenny, zespół odstawienia glikokortykosteroidów
Leksykon leków
Przedawkowanie – Deksametazon Accord 4 mg/ml

Przedawkowanie deksametazonu, choć rzadkie, wiąże się z ryzykiem rozwoju zespołu Cushinga jatrogennego, supresji osi podwzgórze-przysadka-nadnercza oraz zaburzeń metabolicznych i elektrolitowych. Objawy obejmują m.in. hiperglikemię, hipokaliemię, retencję sodu i wody, a także charakterystyczne cechy kliniczne takie jak księżycowata twarz, otyłość centralna, rozstępy skórne, osłabienie mięśniowe, nadciśnienie tętnicze oraz zaburzenia rytmu serca. Warto podkreślić, że nie odnotowano przypadków ostrego zatrucia deksametazonem, co wskazuje na wysoki margines bezpieczeństwa przy krótkotrwałym stosowaniu dawek przekraczających zalecane.
adrenalina, alkaloza metaboliczna, aminofilina, deksametazon, długotrwałe stosowanie leku, hiperglikemia, hipokaliemia, kortykosteroid, księżycowata twarz, leczenie objawowe, lek antyhistaminowy, nietolerancja glukozy, niewydolność kory nadnerczy, obrzęk naczynioruchowy, osłabienie mięśniowe, otyłość centralna, płynoterapia, pokrzywka, reakcja anafilaktyczna, retencja sodu, rozstępy skórne, skurcz oskrzeli, supresja osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, zespół Cushinga jatrogenny
Leksykon leków
Przedawkowanie – Medoxa 30 mg

Prednizon, będący glikokortykosteroidem stosowanym w terapii chorób zapalnych i autoimmunologicznych, nie posiada specyficznego antidotum w przypadku przedawkowania. Objawy toksyczności mogą obejmować nasilenie działań niepożądanych, takich jak zespół Cushinga jatrogenny, supresja osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, hiperglikemia, zaburzenia gospodarki lipidowej, retencja sodu i wody, hipokaliemia, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia rytmu serca, a także zmiany psychiczne i żołądkowo-jelitowe. Szczególnie niebezpieczne są zaburzenia elektrolitowe, które mogą prowadzić do arytmii, oraz hiperglikemia u pacjentów z cukrzycą, wymagające pilnej interwencji medycznej. Ryzyko powikłań wzrasta u pacjentów z chorobami układu krążenia, immunokompromitowanych oraz przy jednoczesnym stosowaniu NLPZ.
antidotum, choroba autoimmunologiczna, cukrzyca, elektrolity w surowicy, funkcja wątroby, glikokortykosteroid, hiperglikemia, hipokaliemia, hirsutyzm, infekcja oportunistyczna, insulinoterapia, krwawienie z przewodu pokarmowego, leczenie objawowe, nadciśnienie tętnicze, negatywny bilans azotowy, NLPZ, obrzęk, ostre zatrucie, owrzodzenie przewodu pokarmowego, pacjent immunokompromitowany, parametry życiowe, prednizon, psychoza, retencja sodu, równowaga elektrolitowa, stężenie glukozy, supresja osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, zaburzenia gospodarki lipidowej, zaburzenia miesiączkowania, zaburzenia rytmu serca, zapalenie trzustki, zasadowica metaboliczna, zastoinowa niewydolność serca, zespół Cushinga jatrogenny
Leksykon leków
Przedawkowanie – Encorton 10 mg

Przedawkowanie prednizonu (Encorton) rzadko wywołuje ostre zatrucie, co odróżnia go od innych leków, jednak przewlekłe stosowanie w nadmiernych dawkach prowadzi do rozwoju zespołu Cushinga jatrogennego. Objawy kliniczne obejmują zaburzenia psychiczne (euforia, bezsenność, psychozy steroidowe), charakterystyczną redystrybucję tkanki tłuszczowej (twarz księżycowata, bawoli kark, otyłość centralna), retencję płynów i sodu manifestującą się obrzękami i nadciśnieniem tętniczym, hirsutyzm, nasilony trądzik, rozstępy skórne, osteoporozę oraz zwiększoną podatność na infekcje. Warto podkreślić, że dawki prednizonu przekraczające zalecane zwiększają ryzyko powikłań metabolicznych i immunosupresyjnych, a także uszkodzeń przewodu pokarmowego, w tym wrzodów żołądka i dwunastnicy.
bawoli kark, działanie immunosupresyjne, działanie mineralokortykoidowe, glikokortykosteroid, hiperkortyzolizm, hirsutyzm, kortykosteroid, krwawienie z przewodu pokarmowego, nadciśnienie wtórne, nadczynność kory nadnerczy, niewydolność nadnerczy, osteoporoza, otyłość centralna, owrzodzenie żołądka, prednizon, przełom nadnerczowy, psychoza steroidowa, retencja płynów, rozstęp skórny, stria, twarz księżycowata, wrzód trawienny, zespół Cushinga jatrogenny
Leksykon leków
Przedawkowanie – Dexamethasone Krka 4 mg/ml

Przedawkowanie deksametazonu fosforanu, stosowanego w postaci roztworu do wstrzykiwań Dexamethasone Krka (4 mg/ml lub 8 mg/2 ml), może prowadzić do poważnych zaburzeń endokrynologicznych, metabolicznych oraz elektrolitowych. Pomimo braku udokumentowanych przypadków ostrego zatrucia tym preparatem, należy zwrócić uwagę na ryzyko supresji osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, zespołu Cushinga jatrogennego, hiperglikemii, dyslipidemii, hipokaliemii oraz retencji sodu i wody. Objawy kliniczne obejmują m.in. twarz księżycowatą, osłabienie mięśniowe, nieregularne miesiączki, wielomocz, nadciśnienie tętnicze, a także zaburzenia psychiczne i immunosupresję.
arytmia, cukrzyca posteroidowa, deksametazon fosforan, dyslipidemia, glikozyd nasercowy, hiperglikemia, hipernatremia, hipokaliemia, immunosupresja, kortykosteroid, krwawienie z przewodu pokarmowego, nadciśnienie tętnicze, nietolerancja glukozy, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, osłabienie mięśniowe, ostra niewydolność nadnerczy, otyłość centralna, psychoza steroidowa, retencja sodu i wody, rozstęp skórny, twarz księżycowata, ujemny bilans azotowy, wielomocz, wrzód trawienny, zaburzenie gospodarki wapniowo-fosforanowej, zaburzenie miesiączkowania, zanik mięśni, zapalenie trzustki, zastoinowa niewydolność serca, zespół Cushinga jatrogenny
Leksykon leków
Przedawkowanie – Predasol 1000 mg

Przedawkowanie prednizolonu w formie leku Predasol, mimo braku udokumentowanych przypadków ostrego zatrucia, stanowi poważne zagrożenie kliniczne ze względu na nasilenie działań niepożądanych typowych dla glikokortykosteroidów. Objawy przedawkowania obejmują zespół Cushinga jatrogenny, zahamowanie osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, hiperglikemię, zaburzenia elektrolitowe (hipokaliemia, hipernatremia), kwasicę metaboliczną, nadciśnienie tętnicze, arytmie, zaburzenia psychiczne oraz ryzyko krwawień z przewodu pokarmowego. Mechanizmy patofizjologiczne wynikają z nadmiernego działania przeciwzapalnego, immunosupresyjnego oraz wpływu na gospodarkę wodno-elektrolitową i metaboliczną. Szczególnie narażone są grupy pacjentów z cukrzycą, chorobami układu krążenia, chorobą wrzodową, zaburzeniami psychicznymi, osteoporozą oraz immunosupresją.
arytmia, choroba wrzodowa, dawkowanie terapeutyczne, dekompensacja metaboliczna, działania niepożądane, działanie przeciwzapalne, glikokortykosteroid, glikokortykosteroid syntetyczny, glukoneogeneza wątrobowa, gospodarka wapniowo-fosforanowa, gospodarka wodno-elektrolitowa, hiperglikemia, hiperlipidemia, hipernatremia, hipokalcemia, hipokaliemia, homeostaza organizmu, immunosupresja, infekcja oportunistyczna, insulinooporność, intensywna terapia, katabolizm białek, krwawienie z przewodu pokarmowego, kwasica metaboliczna, miopatia steroidowa, nadciśnienie tętnicze, niewydolność krążenia, objawy psychotyczne, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, osteoporoza, perforacja, prednizolon, prednizolon sodu bursztynian, profil farmakologiczny, psychoza steroidowa, retencja płynów, równowaga elektrolitowa, równowaga kwasowo-zasadowa, supresja kortyzolu, ujemny bilans azotowy, zaburzenia endokrynologiczne, zaburzenia miesiączkowania, zaburzenia rytmu serca, zasadowica metaboliczna, zatrucie prednizolonem, zespół Cushinga jatrogenny, złamanie patologiczne
Leksykon leków
Przedawkowanie – Medoxa 20 mg

Prednizon, substancja czynna produktu leczniczego Medoxa, jest glikokortykosteroidem stosowanym w terapii wielu schorzeń, dostępny w dawkach od 1 mg do 50 mg w formie tabletek. Przedawkowanie prednizonu nie posiada specyficznego antidotum, a objawy toksyczności wynikają z nasilenia typowych działań niepożądanych, obejmujących zaburzenia hormonalne (np. zespół Cushinga jatrogenny, supresja osi podwzgórze-przysadka-nadnercza), metaboliczne (hiperglikemia, cukrzyca posteroidowa), elektrolitowe (hipokaliemia, retencja sodu i wody), psychiczne (psychoza sterydowa, stany maniakalne), pokarmowe (owrzodzenia, krwawienia), mięśniowo-szkieletowe (miopatia, osteoporoza), immunologiczne (supresja układu odpornościowego) oraz sercowo-naczyniowe (nadciśnienie, arytmie). Mechanizmy patofizjologiczne obejmują m.in. hamowanie wydzielania ACTH, antagonizm insuliny, zwiększoną reabsorpcję sodu w nerkach oraz wpływ na ośrodkowy układ nerwowy.
ACTH, cukrzyca posteroidowa, glikokortykosteroid, glukoneogeneza wątrobowa, gospodarka wapniowo-fosforanowa, hiperglikemia, hipernatremia, hipokaliemia, hirsutyzm, inhibitor pompy protonowej, miopatia posteroidowa, nadciśnienie tętnicze, nietolerancja glukozy, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, osteoporoza, owrzodzenie żołądka, prednizon, prostaglandyna, psychoza sterydowa, ryzyko zakrzepowo-zatorowe, stan maniakalny, zaburzenie elektrolitowe, zaburzenie miesiączkowania, zapalenie trzustki, zespół Cushinga jatrogenny
Leksykon leków
Przedawkowanie – Dexamethasone phosphate SF 4 mg/ml

Przedawkowanie deksametazonu fosforanu, szczególnie w formie przewlekłej, prowadzi do nasilenia działań niepożądanych typowych dla glikokortykosteroidów. Dawka 4,37 mg/ml (odpowiadająca 4 mg deksametazonu fosforanu) może wywołać zespół Cushinga jatrogenny, supresję osi podwzgórze-przysadka-nadnercza z ryzykiem ostrej niewydolności nadnerczy, zaburzenia metabolizmu węglowodanów (hiperglikemia, jatrogenna cukrzyca), dyslipidemię, a także poważne zaburzenia równowagi elektrolitowej, takie jak hipokaliemia, retencja sodu i wody, hipokalcemia oraz hipofosfatemia. Dodatkowo obserwuje się immunosupresję zwiększającą podatność na infekcje oraz zaburzenia neuropsychiatryczne, w tym psychozy i bezsenność.
ACTH, cukrzyca posteroidowa, deksametazon fosforan, deksametazon sodu fosforan, dyslipidemia, działanie niepożądane, glikokortykosteroid, glikol propylenowy, hiperglikemia, hiperkortyzolizm, hipertriglicerydemia, hipokalcemia, hipokaliemia, immunosupresja, infekcja oportunistyczna, nadciśnienie tętnicze, niedoczynność kory nadnerczy, niewydolność nadnerczy, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, osteoporoza posteroidowa, otyłość centralna, psychoza posteroidowa, retencja sodu, rozstępy skórne, twarz księżycowata, zaburzenia metaboliczne, zaburzenie elektrolitowe, zaburzenie hormonalne, zespół Cushinga jatrogenny
Leksykon leków
Przedawkowanie – Medoxa 2,5 mg

Przedawkowanie prednizonu, glikokortykosteroidu dostępnego w dawkach od 1 mg do 50 mg, stanowi poważne zagrożenie kliniczne, mimo że ostre zatrucia nie są szeroko udokumentowane. Objawy przedawkowania obejmują nasilone działania niepożądane typowe dla terapii prednizonem, takie jak zespół Cushinga jatrogennego, supresja osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, hiperglikemia prowadząca do stanu hiperglikemiczno-hiperosmolarnego, hipokaliemia z ryzykiem zaburzeń rytmu serca, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia neuropsychiatryczne (w tym ostre psychozy steroidowe), owrzodzenia i krwawienia z przewodu pokarmowego oraz miopatia steroidowa i osteoporoza. Dodatkowo obserwuje się znaczną immunosupresję, zwiększającą podatność na infekcje oportunistyczne.
arytmia, glikokortkosteroid, gospodarka elektrolitowa, gospodarka wodno-elektrolitowa, hiperglikemia, hiperlipidemia, hipernatremia, hipokaliemia, inhibitor pompy protonowej, krwawienie z przewodu pokarmowego, kwasica metaboliczna, miopatia steroidowa, nadciśnienie tętnicze, niewydolność krążenia, niewydolność nadnerczy, objawy cushingoidalne, osteoporoza, owrzodzenie przewodu pokarmowego, prednizon, psychoza steroidowa, równowaga kwasowo-zasadowa, stan hiperglikemiczno-hiperosmolarny, supresja osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, układ hormonalny, zaburzenia miesiączkowania, zaburzenia rytmu serca, zakażenie oportunistyczne, zapalenie trzustki, zespół Cushinga jatrogenny, złamanie patologiczne
Leksykon leków
Przedawkowanie – Ovixan 1 mg/g

Przedawkowanie mometazonu furoinianu zawartego w roztworze na skórę Ovixan (1 mg/g) może prowadzić do istotnych zaburzeń funkcjonowania osi podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowej (HPA), skutkując supresją endogennej produkcji kortyzolu i wtórną niewydolnością kory nadnerczy. Długotrwałe stosowanie na dużych powierzchniach skóry, zwłaszcza pod opatrunkami okluzyjnymi, zwiększa ryzyko rozwoju zespołu Cushinga jatrogennego, zaburzeń gospodarki węglowodanowej (hiperglikemia, cukrzyca steroidowa), elektrolitowych (hipokaliemia, zatrzymanie sodu i wody) oraz immunologicznych (zwiększona podatność na infekcje). Objawy przedawkowania obejmują m.in. osłabienie, zmęczenie, hipotonię, teleangiektazje, ścieńczenie skóry i trądzik posteroidowy. Szczególną ostrożność należy zachować u dzieci, pacjentów z uszkodzoną barierą skórną oraz z chorobami wątroby.
cukrzyca steroidowa, glikokortykosteroid, gospodarka wodno-elektrolitowa, hiperglikemia, hipokaliemia, kryzys nadnerczowy, księżycowata twarz, mometazonu furoinian, nietolerancja glukozy, opatrunek okluzyjny, oś podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowa, otyłość centralna, powikłania ogólnoustrojowe, reaktywacja infekcji, rozstępy skórne, supresja osi HPA, teleangiektazje, trądzik posteroidowy, układ endokrynologiczny, wtórna niewydolność kory nadnerczy, zatrzymanie sodu, zespół Cushinga jatrogenny