Działania niepożądane leku Esotkaleno

Bezpieczeństwo stosowania prednizonu w preparacie Esotkaleno determinowane jest zarówno dawkowaniem, jak i czasem trwania farmakoterapii. W przypadku terapii substytucyjnej, przy stosowaniu zalecanych dawek, ryzyko działań niepożądanych jest stosunkowo małe. Sytuacja zmienia się jednak przy zastosowaniu dawek farmakologicznych, szczególnie w terapii długoterminowej.¹

Częstotliwość występowania działań niepożądanych

Należy podkreślić, że w przypadku prednizonu częstość występowania poszczególnych działań niepożądanych jest trudna do precyzyjnego określenia ze względu na silną zależność od dawki oraz czasu trwania leczenia. Oznacza to, że ryzyko wystąpienia poszczególnych powikłań rośnie wraz ze zwiększeniem dawki i wydłużeniem okresu stosowania leku.²

Wpływ na układ odpornościowy i ryzyko zakażeń

Jednym z najistotniejszych klinicznie działań niepożądanych prednizonu jest jego wpływ na układ immunologiczny. Stosowanie Esotkaleno może prowadzić do maskowania objawów infekcji, co utrudnia wczesną diagnostykę. Ponadto lek może sprzyjać występowaniu nowych zakażeń lub nasilać i reaktywować infekcje utajone. Dotyczy to zakażeń:

• wirusowych – reaktywacja utajonych wirusów
• grzybiczych – zwiększona podatność na kandydozę i inne grzybice
• bakteryjnych – osłabiona odpowiedź na patogeny bakteryjne
• pasożytniczych – w tym aktywacja węgorczycy (strongyloidozy)
• oportunistycznych – występujących w warunkach immunosupresji

³

W zakresie odporności prednizon może wywoływać reakcje nadwrażliwości różnego stopnia – od łagodnych wysypek polekowych, po ciężkie reakcje anafilaktyczne, mogące zagrażać życiu pacjenta. Manifestują się one zaburzeniami rytmu serca, skurczem oskrzeli, wahaniami ciśnienia tętniczego (zarówno hipo- jak i hipertensją), zapaścią krążeniową, a w skrajnych przypadkach zatrzymaniem akcji serca. Należy również pamiętać o ogólnym zmniejszeniu odpowiedzi immunologicznej organizmu podczas terapii glikokortykosteroidami.⁴

Zaburzenia hematologiczne

W trakcie leczenia Esotkaleno mogą wystąpić zmiany w obrazie krwi obwodowej, takie jak umiarkowana leukocytoza (zwiększenie liczby białych krwinek), limfopenia (zmniejszenie liczby limfocytów), eozynopenia (zmniejszenie liczby eozynofili) oraz policytemia (zwiększenie liczby wszystkich elementów morfotycznych krwi).⁵

Zaburzenia endokrynologiczne

Do istotnych powikłań endokrynologicznych należą niedoczynność kory nadnerczy (szczególnie po nagłym odstawieniu leku po długotrwałej terapii) oraz jatrogenny zespół Cushinga, którego typowymi objawami są: twarz księżycowata, otyłość centralna (tułowiowa) i hiperwolemia.⁶

Zaburzenia metaboliczne i gospodarki wodno-elektrolitowej

Prednizon wpływa na gospodarkę wodno-elektrolitową organizmu, powodując:

• zatrzymanie sodu – manifestujące się obrzękami
• zwiększone wydalanie potasu – mogące prowadzić do zaburzeń rytmu serca
• zaburzenia gospodarki węglowodanowej – zmniejszona tolerancja glukozy, możliwość wystąpienia cukrzycy posteroidowej
• zaburzenia gospodarki lipidowej – hipercholesterolemia i hipertriglicerydemia
• zwiększenie masy ciała – związane zarówno z zatrzymaniem wody, jak i ze zwiększonym apetytem

⁷

Zaburzenia psychiczne

Terapia glikokortykosteroidami może powodować szereg zaburzeń psychicznych o różnym nasileniu. Należą do nich:

• zaburzenia nastroju – depresja, drażliwość, euforia, chwiejność emocjonalna
• zaburzenia napędu psychoruchowego – zwiększenie napędu, niepokój
• zaburzenia psychotyczne – psychozy, mania, omamy
• zaburzenia snu
• myśli samobójcze – wymagające szczególnej uwagi klinicznej

⁸

Zaburzenia układu nerwowego

W zakresie układu nerwowego prednizon może powodować rzekomy guz mózgu (idiopatyczne nadciśnienie śródczaszkowe), a także nasilać objawy istniejącej padaczki lub ujawniać objawy padaczki dotychczas utajonej, zwiększając tym samym skłonność do wystąpienia napadów drgawkowych.⁹

Zaburzenia narządu wzroku

Długotrwałe stosowanie prednizonu może prowadzić do poważnych powikłań okulistycznych:

• zaćma – szczególnie o charakterystycznej lokalizacji podtorebkowej w części tylnej
• jaskra – wymagająca monitorowania ciśnienia śródgałkowego
• nasilenie owrzodzenia rogówki
• nasilenie procesów zapalnych wywołanych przez patogeny infekcyjne (wirusy, bakterie, grzyby)
• nieostre widzenie

¹⁰

Zaburzenia układu sercowo-naczyniowego

Prednizon może wywoływać bradykardię (zwolnienie rytmu serca), szczególnie po zastosowaniu dużych dawek leku.¹¹

W zakresie układu naczyniowego możliwe jest wystąpienie:

• nadciśnienia tętniczego
• zwiększonego ryzyka miażdżycy
• zwiększonego ryzyka powikłań zakrzepowych
• zapalenia naczyń – mogącego wystąpić również jako objaw zespołu odstawiennego po długotrwałym leczeniu
• zwiększonej kruchości naczyń włosowatych

¹²

Zaburzenia przewodu pokarmowego

Istotnym ryzykiem podczas terapii glikokortykosteroidami jest rozwój choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy, która może prowadzić do poważnych powikłań w postaci krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego. Należy również zwrócić uwagę na możliwość wystąpienia zapalenia trzustki jako rzadszego, ale potencjalnie ciężkiego powikłania.¹³

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Przewlekłe stosowanie prednizonu prowadzi do charakterystycznych zmian skórnych:

• rozstępy skórne – o charakterystycznym czerwonym zabarwieniu
• zanik skóry – prowadzący do jej ścieńczenia i zwiększonej podatności na urazy
• teleangiektazje – poszerzenia drobnych naczyń krwionośnych widoczne na skórze
• skłonność do wybroczyn i siniaków
• hirsutyzm – nadmierne owłosienie
• trądzik steroidowy
• zapalenie skóry wokół ust – przypominające trądzik różowaty
• zaburzenia pigmentacji skóry

¹⁴

Zaburzenia układu mięśniowo-szkieletowego

Działania niepożądane w obrębie układu mięśniowo-szkieletowego należą do najpoważniejszych długoterminowych powikłań terapii glikokortykosteroidami:

• miopatia posteroidowa – manifestująca się zanikiem mięśni i osłabieniem siły mięśniowej
• osteoporoza posteroidowa – zależna od dawki, ale możliwa do wystąpienia nawet po krótkotrwałym podawaniu leku
• aseptyczna martwica kości – szczególnie często w obrębie głowy kości udowej
• powikłania w obrębie układu ścięgnistego – dyskomfort, zapalenie, a nawet zerwanie ścięgien
• tłuszczakowatość nadtwardówkowa
• opóźnienie wzrostu – istotne klinicznie powikłanie u dzieci

¹⁵

Istotną klinicznie obserwacją jest fakt, że po szybkim zmniejszeniu dawki po długotrwałym leczeniu mogą wystąpić dolegliwości takie jak bóle mięśni i bóle stawów, stanowiące element zespołu odstawienia glikokortykosteroidów.¹⁶

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

Wśród powikłań nefrologicznych należy wymienić twardzinowy przełom nerkowy, którego częstość różni się w poszczególnych podgrupach pacjentów. Największe ryzyko występuje u pacjentów z uogólnioną postacią twardziny układowej, podczas gdy ryzyko jest zdecydowanie mniejsze u pacjentów z ograniczoną postacią twardziny układowej (2%) i z młodzieńczą postacią twardziny układowej (1%).¹⁷

Zaburzenia układu rozrodczego

Glikokortykosteroidy mogą zaburzać wydzielanie hormonów płciowych, co prowadzi do klinicznych objawów takich jak brak miesiączki u kobiet, hirsutyzm (nadmierne owłosienie typu męskiego) oraz impotencja u mężczyzn.¹⁸

Inne zaburzenia

Dodatkowym powikłaniem terapii glikokortykosteroidami jest opóźnione gojenie się ran, co ma szczególne znaczenie w okresie okołooperacyjnym oraz u pacjentów z współistniejącymi chorobami (np. cukrzycą), które same mogą upośledzać procesy regeneracyjne.¹⁹

Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych Al. Jerozolimskie 181 C, 02-222 Warszawa, Tel.: +48 22 49 21 301, Faks: + 48 22 49 21 309, Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl. Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu.²⁰

Tabela działań niepożądanych leku Esotkaleno