oś przysadka-kora nadnerczy

Oś przysadka-kora nadnerczy (oś HPA, ang. hypothalamic-pituitary-adrenal axis) to skomplikowany układ neuroendokrynny, który pełni kluczową rolę w odpowiedzi organizmu na stres oraz w regulacji wielu procesów fizjologicznych. Składa się z podwzgórza, przysadki mózgowej i kory nadnerczy, które współdziałają na zasadzie ujemnego sprzężenia zwrotnego.

Podwzgórze wydziela kortykoliberynę (CRH), która stymuluje przysadkę do produkcji hormonu adrenokortykotropowego (ACTH). ACTH z kolei pobudza korę nadnerczy do wydzielania glikokortykosteroidów, głównie kortyzolu. Kortyzol wpływa na metabolizm węglowodanów, białek i tłuszczów, działa przeciwzapalnie oraz immunosupresyjnie, a także odgrywa rolę w utrzymaniu homeostazy organizmu.

Zaburzenia osi przysadka-kora nadnerczy mogą prowadzić do poważnych stanów klinicznych, takich jak choroba Cushinga (nadmierna sekrecja kortyzolu), choroba Addisona (niedobór kortyzolu) czy zespół wypalenia nadnerczy. Dysfunkcja tej osi jest również wiązana z zaburzeniami psychicznymi, takimi jak depresja czy zespół stresu pourazowego (PTSD).

Ocena funkcjonowania osi przysadka-kora nadnerczy jest kluczowa w diagnostyce zaburzeń endokrynologicznych. Stosuje się w tym celu różne testy, w tym test supresji deksametazonem, test stymulacji ACTH oraz pomiary poziomu kortyzolu w surowicy, ślinie lub moczu.

Powiązane wpisy

Leksykon leków
Przedawkowanie – Momecutan 1 mg/g

Przedawkowanie mometazonu furoinianu (Momecutan, 1 mg/g) stosowanego miejscowo może prowadzić do zahamowania osi przysadka-kora nadnerczy, skutkującego wtórną niewydolnością kory nadnerczy. Objawy kliniczne obejmują osłabienie, zmęczenie, hipotonię, hipoglikemię oraz zaburzenia elektrolitowe, takie jak hipokaliemia i zaburzenia gospodarki sodowej. Długotrwałe stosowanie na dużych powierzchniach skóry, zwłaszcza pod opatrunkiem okluzyjnym lub na uszkodzonej skórze, zwiększa ryzyko rozwoju zespołu Cushinga jatrogennego oraz atrofii skóry. W przypadku potwierdzonego zahamowania osi podwzgórze-przysadka-nadnercza zaleca się stopniowe odstawienie leku, zmniejszenie częstości aplikacji lub zastąpienie mometazonu kortykosteroidem o słabszym działaniu, aby umożliwić powolną normalizację funkcji hormonalnej.
atrofia skóry, gospodarka sodowa, hipoglikemia, hipokaliemia, hipotonia, kortykosteroid miejscowy, mometazon furoinian, nadciśnienie tętnicze, niewydolność nadnerczy, objaw dermatologiczny, opatrunek okluzyjny, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, oś przysadka-kora nadnerczy, otyłość centralna, rozstęp skórny, teleangiektazja, twarz księżycowata, wtórna niewydolność kory nadnerczy, zaburzenie elektrolitowe, zaburzenie endokrynologiczne, zespół Cushinga jatrogenny
Leksykon leków
Przedawkowanie – Momecutan Fettcreme 1 mg/g

Momecutan Fettcreme zawiera mometazonu furoinian w stężeniu 1 mg/g i pomimo niewielkiej zawartości kortykosteroidu w opakowaniu, przedawkowanie może prowadzić do poważnych skutków, zwłaszcza przy długotrwałym stosowaniu. Głównym zagrożeniem jest supresja osi podwzgórze-przysadka-kora nadnerczy, skutkująca wtórną niewydolnością kory nadnerczy, która jest zwykle odwracalna po odpowiednim leczeniu. Objawy przedawkowania obejmują zahamowanie osi hormonalnej, zaburzenia elektrolitowe (szczególnie potasu i sodu), objawy cushingoidalne oraz potencjalne skutki toksyczności po przypadkowym połknięciu, które jednak są zazwyczaj minimalne ze względu na niską dawkę substancji czynnej.
działanie kortykosteroidów, elektrolity, kortykosteroid, mometazonu furoinian, niewydolność kory nadnerczy, objawy cushingoidalne, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, oś przysadka-kora nadnerczy, suplementacja hormonalna, supresja osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, toksyczność ogólnoustrojowa, zaburzenia elektrolitowe, zespół Cushinga

oś przysadka-kora nadnerczy

Powiązane wpisy

Przedawkowanie – Momecutan 1 mg/g

Przedawkowanie – Momecutan Fettcreme 1 mg/g