proces wydzielniczy

Proces wydzielniczy to mechanizm biologiczny, podczas którego komórki, tkanki lub narządy organizmu produkują i uwalniają określone substancje. Może obejmować zarówno wydzielanie zewnętrzne (egzokrynne), gdzie substancje są uwalniane na zewnątrz organizmu lub do światła przewodu pokarmowego, jak i wewnętrzne (endokrynne), gdy wydzieliny trafiają bezpośrednio do krwioobiegu.

W organizmie człowieka występuje wiele gruczołów wydzielniczych, m.in. ślinianki, trzustka, wątroba, gruczoły potowe, łojowe, a także gruczoły dokrewne (tarczyca, przysadka mózgowa, nadnercza). Proces wydzielniczy może przebiegać na drodze merokrynowej (bez uszkodzenia komórki), apokrynowej (z częściowym uszkodzeniem) lub holokrynowej (z całkowitym rozpadem komórki).

Zaburzenia procesów wydzielniczych mogą prowadzić do różnorodnych stanów patologicznych, takich jak niedoczynność lub nadczynność gruczołów, choroby autoimmunologiczne dotyczące tkanek wydzielniczych czy zaburzenia wchłaniania. Diagnostyka zaburzeń wydzielania obejmuje badania biochemiczne, obrazowe oraz testy czynnościowe oceniające wydolność poszczególnych gruczołów.

Powiązane wpisy

Leksykon substancji czynnych
Sennozyd B – Właściwości farmakodynamiczne

Sennozyd B, będący pochodną 1,8-dihydroksyantracenu i klasyfikowany jako kontaktowy lek przeczyszczający (kod ATC: A06AB06), charakteryzuje się brakiem absorpcji w górnym odcinku przewodu pokarmowego. Substancja ta jest transportowana do jelita grubego, gdzie pod wpływem bakterii jelitowych ulega przekształceniu do aktywnego metabolitu – antronu reiny. Mechanizm działania sennozydu B opiera się na stymulacji motoryki jelita grubego poprzez zwiększenie skurczów propulsacyjnych i hamowanie skurczów stacjonarnych, co przyspiesza pasaż jelitowy i zmniejsza resorpcję płynów. Dodatkowo, sennozyd B wpływa na procesy wydzielnicze w jelicie grubym, hamując absorpcję wody i elektrolitów (Na⁺, Cl⁻) oraz stymulując wydzielanie wody, jonów chlorkowych i śluzu, co prowadzi do zmiękczenia stolca i ułatwienia defekacji.
8 dihydroksyantracenu, antron reiny, bakterie jelitowe, beta-O-glikozyd, działanie prokinetyczne, efekt antyabsorpcyjny, efekt przeczyszczający, efekt sekrecyjny, kontaktowy lek przeczyszczający, metaboliczna aktywacja, pasaż jelitowy, perystaltyka jelita grubego, pochodna 1, proces wydzielniczy, reinantron, ścisłe połączenie międzykomórkowe, sennozyd B, skurcz propulsacyjny, wydzielanie śluzu
Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Laxantia Tea 17 mg glikozydów hydroksyantracenowych w przeliczeniu na sennozyd B/saszetkę

Lek Laxantia Tea zawiera 572 mg liścia senesu oraz 100 mg owocu senesu w każdej saszetce, co odpowiada 16-18 mg glikozydów hydroksyantracenowych przeliczonych na sennozyd B. Substancje czynne, głównie β-O-glikozydy (sennozydy), nie ulegają absorpcji w jelicie cienkim, a ich aktywne metabolity powstają w jelicie grubym pod wpływem flory bakteryjnej, przede wszystkim reinantron, który wywołuje efekt przeczyszczający. Laxantia Tea należy do grupy środków przeczyszczających kontaktowych (kod ATC: A06AB) i działa poprzez stymulację perystaltyki jelita grubego oraz zwiększenie wydzielania śluzu i jonów chlorkowych, co prowadzi do przyspieszonego pasażu jelitowego i zmiękczenia stolca.
8 dihydroksyantracenu, glikozyd hydroksyantracenowy, jon chlorkowy, komórka nabłonkowa jelita, liść senesu, motoryka jelit, owoc senesu, pasaż jelitowy, perystaltyka jelita grubego, pochodne 1, proces wydzielniczy, reinantron, resorpcja płynów, sennozyd B, skurcz propulsacyjny, skurcz stacjonarny, środek przeczyszczający kontaktowy, wydzielanie śluzu, β-O-glikozyd
Leksykon substancji czynnych
Glikozydy hydroksyantracenowe – Właściwości farmakodynamiczne

Glikozydy hydroksyantracenowe, główne substancje czynne preparatu Red Senes Tea, pochodzą z liścia senesu (Sennae foliolum) i występują w dawce 17-23 mg na saszetkę (800 mg surowca) w przeliczeniu na sennozyd B. Należą do grupy kontaktowych leków przeczyszczających (kod ATC: A06AB), których mechanizm działania opiera się na bezpośrednim kontakcie z błoną śluzową jelita grubego. Po podaniu nie ulegają wchłanianiu w jelicie cienkim, a w jelicie grubym są metabolizowane przez florę bakteryjną do aktywnych metabolitów, głównie reinantronu. Działanie przeczyszczające wynika z dwóch mechanizmów: stymulacji perystaltyki propulsacyjnej i hamowania skurczów segmentowych, co przyspiesza pasaż jelitowy i zmniejsza absorpcję wody oraz elektrolitów, oraz zwiększenia wydzielania śluzu i jonów chlorkowych, co zmiękcza masy kałowe i ułatwia ich wydalanie.
8 dihydroksyantracenu, błona śluzowa jelita grubego, działanie przeczyszczające, efekt terapeutyczny, flora bakteryjna jelita, glikozyd hydroksyantracenowy, komórka kubkowa, kontaktowy lek przeczyszczający, liść senesu, pasaż treści jelitowej, perystaltyka jelita grubego, pochodna 1, proces wydzielniczy, reinantron, Sennae foliolum, sennozyd, sennozyd B, skurcz propulsacyjny, skurcz stacjonarny, ß-O-glikozyd, wydzielanie jonów chlorkowych, zaparcie
Leksykon substancji czynnych
Sennozydy – Właściwości farmakodynamiczne

Sennozydy, będące β-O-glikozydami pochodnymi 1,8-dihydroksyantracenu (kod ATC: A06AB06), wykazują działanie przeczyszczające poprzez aktywację w jelicie grubym, gdzie bakterie jelitowe przekształcają je do aktywnych metabolitów – reinoantronów. Mechanizm działania obejmuje hamowanie pompy Na⁺/K⁺ oraz kanałów chlorkowych w błonie śluzowej okrężnicy, co przyspiesza pasaż jelitowy i zmniejsza resorpcję płynów, a także bezpośrednie pobudzenie perystaltyki jelita grubego przez reinoantrony. Dodatkowo sennozydy stymulują wydzielanie śluzu i chlorków, zwiększając sekrecję płynów do światła jelita, co potęguje efekt przeczyszczający. Preparat Senes Apteo Med wykazuje także efekt zmniejszenia sekrecji płynu przez ścianę jelit, co uzupełnia mechanizm działania.
8 dihydroksyantracenu, bakteria jelitowa, błona śluzowa okrężnicy, defekacja, działanie przeczyszczające, kanał chlorkowy, lek przeczyszczający, metabolizm substancji czynnej, motoryka jelita, pasaż jelitowy, perystaltyka, perystaltyka jelita grubego, pochodna 1, pompa Na⁺/K⁺, proces wydzielniczy, reinoantron, resorpcja płynów, ściana jelita, sennozydy wapniowe, splot nerwowy, wydzielanie śluzu, β-O-glikozyd
Leksykon substancji czynnych
Liście mięty pieprzowej – Właściwości farmakodynamiczne

Liście mięty pieprzowej (Menthae piperita L.) w postaci nalewki (Menthae piperitae tinctura) 1:20 w etanolu 90% (V/V), stanowiącej 26,5 ml w 100 ml Kropli żołądkowych Amara, wykazują wielokierunkowe działanie farmakodynamiczne na układ trawienny. Olejki eteryczne zawarte w nalewce drażnią zakończenia nerwowe kubków smakowych, co inicjuje reakcje neurofizjologiczne prowadzące do stymulacji wydzielania śliny, soku żołądkowego oraz śluzu, wspomagając trawienie i ochronę błony śluzowej przewodu pokarmowego. Ponadto, mięta pieprzowa wywołuje efekt spazmolityczny poprzez rozkurcz mięśniówki gładkiej przewodu pokarmowego, co redukuje dolegliwości spastyczne i skurczowe.
błona śluzowa przewodu pokarmowego, błona śluzowa żołądka, działanie karminatywne, działanie rozkurczowe, działanie spazmolityczne, fermentacja bakteryjna, korzeń goryczki, kubek smakowy, liść bobrka, liść mięty pieprzowej, mięśniówka gładka, nalewka z kozłka, nalewka z mięty pieprzowej, olejek eteryczny, ośrodkowy układ nerwowy, perystaltyka jelit, proces wydzielniczy, sok żołądkowy, substancja goryczowa, układ trawienny, właściwość organoleptyczna, wyciąg z dziurawca, zwieracz odźwiernika
Leksykon substancji czynnych
Kruszyna – Właściwości farmakodynamiczne

Kora kruszyny (Rhamnus frangula L.) zawiera glukofranguliny i franguliny – β-O-glikozydy pochodnych 1,8-dihydroksyantracenu, które nie ulegają trawieniu w górnym odcinku przewodu pokarmowego i są metabolizowane przez bakterie jelitowe do aktywnego emodyno-9-antronu w jelicie grubym. Mechanizm działania przeczyszczającego opiera się na stymulacji perystaltyki jelita grubego poprzez hamowanie pompy Na⁺/K⁺ i kanałów Cl⁻ w błonie śluzowej oraz na modulacji procesów wydzielniczych – zahamowaniu absorpcji wody i elektrolitów oraz zwiększeniu przepuszczalności ścisłych połączeń międzykomórkowych, co prowadzi do zwiększenia objętości płynu w świetle jelita i ułatwia pasaż mas kałowych. Efekt przeczyszczający pojawia się zwykle po 8-12 godzinach od podania, co wynika z konieczności transportu leku do okrężnicy i jego bakteryjnej aktywacji. Preparaty złożone, np. Radirex PLUS, mogą wykazywać szybsze działanie (6-8 godzin) dzięki synergii z innymi surowcami przeczyszczającymi.
8 dihydroksyantracenu, aloina, bakteria jelitowa, błona śluzowa jelita grubego, działanie przeczyszczające, działanie rozkurczające, działanie wiatropędne, efekt przeczyszczający, emodyno-9-antron, frangulina, glikozyd antranoidowy, glukofrangulina, glukofrangulina A, lek przeczyszczający kontaktowy, metabolit aktywny, pasaż mas kałowych, perystaltyka jelita grubego, pochodna 1, pochodna antracenowa, pompa Na⁺/K⁺, proces wydzielniczy, prostaglandyna, przepuszczalność błony komórkowej, ścisłe połączenia międzykomórkowe, środek przeczyszczający, transport leku, wyciąg z kory kruszyny, związek antranoidowy
Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Alax 10,0-15,0 mg związków antranoidowych w przeliczeniu na aloinę/tabletkę

Alax jest lekiem przeczyszczającym kontaktowym, zawierającym w jednej tabletce 35 mg wysuszonego, sproszkowanego soku z liści aloesu (Aloe capensis) z 18% zawartością związków antranoidowych (35 mg, w przeliczeniu na aloinę) oraz 42 mg wyciągu suchego z kory kruszyny (Frangulae corticis extractum siccum) z 15% zawartością związków antranoidowych (42 mg, w przeliczeniu na aloinę). Całkowita zawartość związków antranoidowych w tabletce wynosi 10-15 mg w przeliczeniu na aloinę. Substancje te, będące β-0-glikozydami, nie ulegają rozkładowi w górnym odcinku przewodu pokarmowego i są aktywowane dopiero w jelicie grubym przez florę bakteryjną do metabolitów, głównie antron-9-emodyny, co warunkuje opóźniony efekt przeczyszczający (8-12 godzin po podaniu).
8 dihydroksyantracenu, aktywny metabolit, Alax, antron-9-emodyna, błona śluzowa jelita grubego, defekacja, flora bakteryjna jelita grubego, glukofrangulina i frangulina, kanał chlorkowy, lek przeczyszczający kontaktowy, motoryka jelita grubego, pasaż treści jelitowej, pochodna 1, pompa sodowo-potasowa, proces wydzielniczy, prostaglandyna, sok z liści aloesu, światło jelita, wyciąg z kory kruszyny, wydzielanie chlorków, wydzielanie śluzu, związek antranoidowy
Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Normosan 22,02-29,79 mg antrapochodnych w przeliczeniu na glukofrangulinę A/1,4 g

Produkt leczniczy Normosan jest lekiem przeczyszczającym kontaktowym z grupy A06AB, zawierającym pochodne 1,8-dihydroksyantracenowe z kory kruszyny (Rhamnus frangula L.) oraz listków senesu (Cassia senna L. lub Cassia angustifolia Vahl). Substancje czynne, takie jak glukofranguliny i franguliny oraz sennozydy, nie ulegają hydrolizie ani wchłanianiu w górnym odcinku przewodu pokarmowego, a ich aktywne metabolity (emodyno-9-antron i antron reiny) powstają w wyniku biotransformacji przez mikroflorę jelita grubego. Mechanizm działania Normosanu obejmuje stymulację perystaltyki jelita grubego oraz modulację procesów wydzielniczych, w tym hamowanie absorpcji wody i elektrolitów (Na⁺, Cl⁻) oraz zwiększenie przepuszczalności ścisłych połączeń międzykomórkowych, co prowadzi do zwiększenia objętości płynu w świetle jelita i ułatwia pasaż stolca. Preparat zawiera 22,02-29,79 mg antrapochodnych (w przeliczeniu na glukofrangulinę A) na 1,4 g produktu.
8-dihydroksyantracenowa, antron reiny, bakterie jelita grubego, biotransformacja, dolegliwość brzuszna, działanie wiatropędne, efekt antyabsorpcyjny, efekt przeczyszczający, emodyno-9-antron, frangulina, glukofrangulina, glukofrangulina A, kora kruszyny, lek przeczyszczający, listek senesu, mikroflora jelitowa, mikroflora okrężnicy, motoryka przewodu pokarmowego, nabłonek okrężnicy, pasaż stolca, perystaltyka jelita grubego, pochodna 1, proces wydzielniczy, ścisłe połączenie międzykomórkowe, sennozyd, światło jelita grubego, wchłanianie wody i elektrolitów, wiązanie β-O-glikozydowe, wydzielanie wody i elektrolitów
Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Senes fix 25-30 mg glikozydów hydroksyantracenowych w przeliczeniu sennozyd B/g

Senes fix to lek przeczyszczający kontaktowy z grupy A06AB06, zawierający 25-30 mg glikozydów hydroksyantracenowych (sennozydów) w przeliczeniu na sennozyd B w 1 g suszonych liści senesu (Sennae foliolum). Substancje czynne pochodzą z gatunków Cassia senna L. oraz Cassia angustifolia Vahl. Sennozydy nie są absorbowane w górnym odcinku przewodu pokarmowego, lecz ulegają bakteryjnej konwersji w jelicie grubym do aktywnego metabolitu – antronu reiny, który wywołuje efekt przeczyszczający. Mechanizm działania obejmuje pobudzenie perystaltyki jelita grubego oraz modulację procesów wydzielniczych, w tym hamowanie absorpcji wody i elektrolitów (Na⁺, Cl⁻) oraz stymulację ich wydzielania do światła jelita, co zwiększa objętość płynu w świetle jelita i przyspiesza pasaż treści jelitowej.
8 dihydroksyantracenu, antron reiny, bakterie jelitowe, Cassia angustifolia, Cassia senna, efekt antyabsorpcyjny, efekt przeczyszczający, efekt stymulujący wydzielanie, glikozyd hydroksyantracenowy, jelito grube, lek przeczyszczający, lek przeczyszczający kontaktowy, listek senesu, nabłonek okrężnicy, pasaż treści pokarmowej, perystaltyka jelita grubego, pochodna 1, proces wydzielniczy, senes aleksandryjski, sennozyd, sennozyd B, wchłanianie wody i elektrolitów, β-O-glikozyd