kontaktowy lek przeczyszczający
Kontaktowe leki przeczyszczające to grupa środków farmakologicznych, które działają bezpośrednio na błonę śluzową jelita grubego, stymulując jego perystaltykę. Mechanizm ich działania polega na drażnieniu zakończeń nerwowych w ścianie jelita, co prowadzi do wzmożenia ruchów robaczkowych i przyspieszenia pasażu treści jelitowej.
Do najczęściej stosowanych kontaktowych leków przeczyszczających należą pochodne antrachinonu (senes, aloes), bisakodyl, pikosulfat sodu oraz oleiste substancje, takie jak olej rycynowy. Efekt przeczyszczający pojawia się zwykle po 6-12 godzinach od podania, dlatego leki te są często przyjmowane wieczorem, aby uzyskać efekt następnego dnia rano.
Wskazania do stosowania kontaktowych leków przeczyszczających obejmują doraźne leczenie zaparć, przygotowanie do badań diagnostycznych przewodu pokarmowego oraz zabiegów operacyjnych. Długotrwałe stosowanie tych preparatów może prowadzić do uzależnienia, zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej oraz tzw. choroby melanozy okrężnicy, dlatego nie zaleca się ich przewlekłego przyjmowania.
W praktyce klinicznej kontaktowe leki przeczyszczające ustępują miejsca preparatom zwiększającym objętość stolca (pęczniejącym) oraz osmotycznym środkom przeczyszczającym, które charakteryzują się lepszym profilem bezpieczeństwa przy długotrwałym stosowaniu. Pacjentom z przewlekłymi zaparciami zaleca się w pierwszej kolejności modyfikację stylu życia, zwiększenie ilości błonnika w diecie oraz odpowiednie nawodnienie.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Oleum Ricini PhytoPharm –
Oleum Ricini PhytoPharm to kontaktowy lek przeczyszczający z grupy A06AB05, zawierający 100% tłoczony na zimno olej rycynowy (Ricini Oleum virginale) pozyskiwany z nasion Ricinus communis. Substancją aktywną jest kwas rycynolowy, który po doustnym podaniu ulega enzymatycznej hydrolizie w jelicie cienkim do gliceryny i kwasu rycynolowego. Następnie kwas rycynolowy jest zmydlany do mydeł sodowych i potasowych, które drażnią śluzówkę jelita, nasilając perystaltykę oraz zwiększając przepuszczalność ścian jelit dla wody i elektrolitów, jednocześnie ograniczając ich wchłanianie. Mechanizm ten prowadzi do przyspieszenia pasażu jelitowego i efektu przeczyszczającego.
- Leksykon substancji czynnych
Liść senesu – Właściwości farmakodynamiczne
Liść senesu (Sennae folium/foliolum) zawiera glikozydy hydroksyantracenowe, głównie sennozyd B, które są standaryzowane w preparatach takich jak Laxantia Tea (16-18 mg sennozydu B/saszetkę) oraz Red Senes Tea (17-23 mg sennozydu B/saszetkę). Mechanizm działania opiera się na biotransformacji sennozydów przez florę bakteryjną jelita grubego do aktywnego reinantronu, który stymuluje perystaltykę jelita grubego poprzez zwiększenie skurczów propulsacyjnych i hamowanie skurczów stacjonarnych, co przyspiesza pasaż jelitowy i zmniejsza resorpcję płynów. Dodatkowo, związki te zwiększają sekrecję jonów chlorkowych i śluzu, co prowadzi do zwiększonego wydzielania płynów do światła jelita i zmiękczenia stolca. Efekt przeczyszczający pojawia się po 8-12 godzinach od podania, co wynika z czasu przemieszczania się treści pokarmowej oraz procesów metabolicznych.
glikozyd hydroksyantracenowy, gospodarka elektrolitowa, kontaktowy lek przeczyszczający, Laxantia Tea, liść senesu, owoc senesu, pasaż jelitowy, perystaltyka jelita grubego, Red Senes Tea, reinantron, sennozyd, sennozyd B, skurcz propulsacyjny, skurcz stacjonarny, standaryzacja zawartości, zaburzenie elektrolitowe - Leksykon substancji czynnych
Glikozydy hydroksyantracenowe – Właściwości farmakodynamiczne
Glikozydy hydroksyantracenowe, główne substancje czynne preparatu Red Senes Tea, pochodzą z liścia senesu (Sennae foliolum) i występują w dawce 17-23 mg na saszetkę (800 mg surowca) w przeliczeniu na sennozyd B. Należą do grupy kontaktowych leków przeczyszczających (kod ATC: A06AB), których mechanizm działania opiera się na bezpośrednim kontakcie z błoną śluzową jelita grubego. Po podaniu nie ulegają wchłanianiu w jelicie cienkim, a w jelicie grubym są metabolizowane przez florę bakteryjną do aktywnych metabolitów, głównie reinantronu. Działanie przeczyszczające wynika z dwóch mechanizmów: stymulacji perystaltyki propulsacyjnej i hamowania skurczów segmentowych, co przyspiesza pasaż jelitowy i zmniejsza absorpcję wody oraz elektrolitów, oraz zwiększenia wydzielania śluzu i jonów chlorkowych, co zmiękcza masy kałowe i ułatwia ich wydalanie.
8 dihydroksyantracenu, błona śluzowa jelita grubego, działanie przeczyszczające, efekt terapeutyczny, flora bakteryjna jelita, glikozyd hydroksyantracenowy, komórka kubkowa, kontaktowy lek przeczyszczający, liść senesu, pasaż treści jelitowej, perystaltyka jelita grubego, pochodna 1, proces wydzielniczy, reinantron, Sennae foliolum, sennozyd, sennozyd B, skurcz propulsacyjny, skurcz stacjonarny, ß-O-glikozyd, wydzielanie jonów chlorkowych, zaparcie - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Red Senes Tea –
Red Senes Tea zawiera 800 mg liścia senesu (Sennae foliolum) w jednej saszetce, co odpowiada 17-23 mg glikozydów hydroksyantracenowych (sennozyd B). Produkt należy do grupy kontaktowych leków przeczyszczających (kod ATC: A06AB). Mechanizm działania opiera się na obecności pochodnych 1,8-dihydroksyantracenu, które po przekształceniu przez florę bakteryjną jelita grubego do aktywnego metabolitu reinantronu, stymulują motorykę jelita grubego oraz procesy sekrecyjne. Aktywne metabolity indukują skurcze propulsacyjne i hamują skurcze segmentacyjne, co przyspiesza pasaż jelitowy i zmniejsza resorpcję płynów, a także zwiększają wydzielanie śluzu i jonów chlorkowych, co prowadzi do uwodnienia i zmiękczenia stolca.
8 dihydroksyantracenu, działanie przeczyszczające, flora bakteryjna jelita grubego, glikozyd hydroksyantracenowy, kontaktowy lek przeczyszczający, liść senesu, motoryka jelita grubego, pasaż jelitowy, pochodna 1, proces sekrecyjny, reinantron, Sennae foliolum, sennozyd, sennozyd B, skurcz propulsacyjny, skurcz stacjonarny, ß-O-glikozyd, wydzielanie jonów chlorkowych, wydzielanie śluzu