kwas rycynolowy
Kwas rycynolowy (kwas 12-hydroksy-9-cis-oktadecenowy) jest głównym składnikiem oleju rycynowego, pozyskiwanego z nasion rącznika pospolitego (Ricinus communis). Stanowi on około 85-95% wszystkich kwasów tłuszczowych zawartych w tym oleju. Pod względem chemicznym jest to nienasycony kwas tłuszczowy zawierający 18 atomów węgla, z jednym wiązaniem podwójnym i grupą hydroksylową w pozycji C-12.
W medycynie kwas rycynolowy znany jest przede wszystkim ze swoich właściwości przeczyszczających. Po podaniu doustnym jest metabolizowany w jelicie cienkim do kwasu hydroksystearynowego, który działa drażniąco na ściany jelita grubego, zwiększając perystaltykę i sekrecję wody do światła jelita. Efekt przeczyszczający pojawia się zazwyczaj po 2-6 godzinach od podania.
Oprócz zastosowań leczniczych, kwas rycynolowy wykorzystywany jest również w przemyśle farmaceutycznym jako surowiec do produkcji maści, kremów i innych preparatów stosowanych miejscowo. Wykazuje właściwości przeciwzapalne i przeciwbakteryjne, co czyni go przydatnym składnikiem w leczeniu niektórych schorzeń skórnych. Należy jednak pamiętać, że nasiona rącznika zawierają wysoce toksyczną rycynę, która musi być całkowicie usunięta podczas procesu pozyskiwania oleju rycynowego.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Oleum Ricini PhytoPharm –
Oleum Ricini PhytoPharm to kontaktowy lek przeczyszczający z grupy A06AB05, zawierający 100% tłoczony na zimno olej rycynowy (Ricini Oleum virginale) pozyskiwany z nasion Ricinus communis. Substancją aktywną jest kwas rycynolowy, który po doustnym podaniu ulega enzymatycznej hydrolizie w jelicie cienkim do gliceryny i kwasu rycynolowego. Następnie kwas rycynolowy jest zmydlany do mydeł sodowych i potasowych, które drażnią śluzówkę jelita, nasilając perystaltykę oraz zwiększając przepuszczalność ścian jelit dla wody i elektrolitów, jednocześnie ograniczając ich wchłanianie. Mechanizm ten prowadzi do przyspieszenia pasażu jelitowego i efektu przeczyszczającego.
- Leksykon substancji czynnych
Olej rycynowy – Właściwości farmakokinetyczne
Olej rycynowy, pozyskiwany z nasion Ricinus communis, wykazuje specyficzny profil farmakokinetyczny, który warunkuje jego działanie przeczyszczające. Wchłanianie oleju jest odwrotnie proporcjonalne do dawki – przy małych dawkach około 4 g następuje całkowite wchłonięcie, natomiast przy większych dawkach znaczna część pozostaje niewchłonięta w świetle jelita, co jest kluczowe dla efektu przeczyszczającego. Metabolizm rozpoczyna się w jelicie cienkim, gdzie lipaza trzustkowa w obecności kwasów żółciowych hydrolizuje olej do gliceryny i nienasyconego kwasu rycynolowego. Kwas rycynolowy ulega zmydleniu do mydeł sodowych i potasowych, które wraz z samym kwasem drażnią błonę śluzową jelita, nasilając perystaltykę jelita grubego. Dalszy metabolizm prowadzi do powstania kwasów epoksydikarboksylowych (3,6-epoksyoktanodiowy, 3,6-epoksydekanodiowy, 3,6-epoksydodekanodiowy), które są eliminowane głównie przez nerki.
- Leksykon substancji czynnych
Olej rycynowy – Właściwości farmakodynamiczne
Olej rycynowy, klasyfikowany jako kontaktowy lek przeczyszczający (kod ATC: A06AB05), jest pozyskiwany z nasion Rącznika pospolitego (Ricinus communis) i stosowany doustnie w celu wywołania efektu przeczyszczającego. Jego głównym składnikiem aktywnym jest kwas rycynolowy, który po hydrolizie w jelicie cienkim (przy udziale żółci i soku trzustkowego) ulega zmydlaniu do mydeł sodowych i potasowych. Mechanizm działania obejmuje drażnienie śluzówki jelit, nasilanie perystaltyki jelita cienkiego, zaburzenie gospodarki wodno-elektrolitowej poprzez zwiększenie przenikania wody i elektrolitów oraz hamowanie absorpcji wody z przewodu pokarmowego. Efekt przeczyszczający pojawia się stosunkowo szybko, w ciągu 2-6 godzin po podaniu doustnym.
błona śluzowa, działanie drażniące, efekt przeczyszczający, gospodarka wodno-elektrolitowa, hydroliza estru, jelito cienkie, kwas rycynolowy, lek przeczyszczający, olej rycynowy tłoczony na zimno, perystaltyka, płyn doustny, przenikanie elektrolitów, przewód pokarmowy, rącznik pospolity, sok trzustkowy, środek przeczyszczający, żółć - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Olej rycynowy –
Olej rycynowy podany doustnie ulega enzymatycznej hydrolizie w jelicie cienkim, głównie pod wpływem lipazy trzustkowej i kwasów żółciowych, prowadząc do powstania gliceryny oraz nienasyconego kwasu rycynolowego. Kwas rycynolowy, wraz z jego solami sodowymi i potasowymi (mydłami), stanowi aktywne metabolity odpowiedzialne za działanie przeczyszczające. Mechanizm działania obejmuje drażnienie błony śluzowej jelita, co skutkuje nasileniem perystaltyki, zwłaszcza jelita grubego, oraz zwiększeniem przepuszczalności naczyń i sekrecji wody do światła jelita, co prowadzi do upłynnienia treści jelitowej.
błona śluzowa, degradacja enzymatyczna, działanie przeczyszczające, enzymy trawienne, gruczoły trawienne, jelito cienkie, jelito cienkie i grube, kwas rycynolowy, kwasy żółciowe, lipaza trzustkowa, olej rycynowy, pasaż treści pokarmowej, perystaltyka jelita grubego, przewód pokarmowy, upłynnienie treści jelitowej