Właściwości farmakodynamiczne
Olej rycynowy

Właściwości farmakodynamiczne oleju rycynowego

Olej rycynowy jest substancją aktywną, która należy do grupy kontaktowych leków przeczyszczających (kod ATC: A06AB05). Jest tradycyjnie stosowany jako środek przeczyszczający, który działa poprzez specyficzny mechanizm działania w obrębie przewodu pokarmowego.^{1 2}

Źródło i skład oleju rycynowego

Olej rycynowy otrzymywany jest z nasion Rącznika pospolitego (Ricinus communis). W preparatach leczniczych, takich jak Oleum Ricini Phytopharm, wykorzystuje się tłoczony na zimno olej rycynowy (Ricini Oleum virginale), który stanowi 100 g w 100 g produktu.³

Mechanizm działania

Efekt farmakologiczny oleju rycynowego jest uwarunkowany obecnością kwasu rycynolowego, który stanowi jego główny składnik aktywny. Mechanizm działania przeczyszczającego obejmuje kilka etapów:

1. Po podaniu doustnym, olej rycynowy przemieszcza się do jelita cienkiego, gdzie ulega rozpadowi do gliceryny i kwasu rycynolowego.
2. Proces ten zachodzi przy udziale żółci i soku trzustkowego, które są niezbędne do hydrolizy estru.
3. Uwolniony kwas rycynolowy ulega stopniowemu zmydlaniu, przekształcając się w mydła sodowe i potasowe.

⁴

Efekty fizjologiczne

Zarówno kwas rycynolowy, jak i powstałe z niego mydła wywierają wielokierunkowe działanie na funkcjonowanie przewodu pokarmowego:

• Działanie drażniące – kwas rycynolowy i jego pochodne mydła bezpośrednio oddziałują na śluzówkę jelit, wywołując efekt drażniący
• Wzmożona perystaltyka – następuje znaczące nasilenie motoryki jelita cienkiego
• Zaburzenie gospodarki wodno-elektrolitowej – zwiększa się przenikanie wody i elektrolitów przez ściany jelit
• Hamowanie absorpcji – jednocześnie ograniczone zostaje wchłanianie wody z przewodu pokarmowego

⁵

Czas działania

Charakterystyczną cechą oleju rycynowego jest jego stosunkowo szybki początek działania. Efekt przeczyszczający, manifestujący się wypróżnieniem, pojawia się w ciągu 2-6 godzin po podaniu doustnym substancji. Ten przewidywalny czas działania wynika z opisanego powyżej mechanizmu, obejmującego hydrolizę oleju, zmydlanie kwasu rycynolowego oraz jego bezpośrednie działanie na błonę śluzową i motorykę jelita.⁶

Postać farmaceutyczna

Olej rycynowy w preparatach leczniczych dostępny jest w postaci płynu doustnego. W przypadku preparatu Olej rycynowy zawartość substancji czynnej wynosi 1 g/g, natomiast w preparacie Oleum Ricini PhytoPharm zawartość substancji czynnej to 14,37 g/15 ml.^{7 8}