ostra porfiria wątrobowa
Ostra porfiria wątrobowa (ang. acute hepatic porphyria, AHP) to grupa rzadkich chorób metabolicznych spowodowanych zaburzeniami syntezy hemu w wątrobie. Do tej grupy zalicza się ostrą przerywaną porfirię (AIP), porfirię odmienną (VP), dziedziczną koproporfirię (HCP) oraz bardzo rzadką porfirię z niedoboru dehydratazy ALA (ADP).
Choroba charakteryzuje się napadowymi, ostrymi atakami, które manifestują się przede wszystkim silnym bólem brzucha, wymiotami, zaparciami, tachykardią oraz objawami neurologicznymi (neuropatia obwodowa, zaburzenia psychiczne). Ataki mogą być wyzwalane przez leki (np. barbiturany, sulfonamidy), alkohol, głodzenie, infekcje lub zmiany hormonalne (np. cykl menstruacyjny).
Diagnostyka opiera się na oznaczeniu poziomu kwasu δ-aminolewulinowego (ALA) i porfobilinogenu (PBG) w moczu podczas ataku. Badania genetyczne potwierdzają rozpoznanie poprzez identyfikację mutacji w genach kodujących enzymy szlaku biosyntezy hemu: HMBS (w AIP), PPOX (w VP), CPOX (w HCP) lub ALAD (w ADP).
Leczenie ostrego napadu obejmuje podawanie glukozy, heminy (hemin arginianu), leczenie przeciwbólowe oraz eliminację czynników wyzwalających. Niedawno zarejestrowano giwozyran – lek oparty na technologii RNAi, który zmniejsza produkcję kwasu aminolewulinowego poprzez obniżenie aktywności syntazy ALA. W zapobieganiu napadom kluczowe jest unikanie czynników prowokujących oraz edukacja pacjenta.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Porfiria – Diagnostyka i diagnoza
Porfirie stanowią grupę rzadkich zaburzeń metabolicznych wynikających z defektów w biosyntezie hemu, których diagnostyka jest wyzwaniem ze względu na niespecyficzne objawy neurologiczne, psychiatryczne i bólowe. Kluczowe w rozpoznaniu są badania biochemiczne, w tym oznaczenie porfobilinogenu (PBG) w moczu (20-200 mg/L w ostrych atakach), kwasu delta-aminolewulinowego (ALA), całkowitych porfiryn w moczu, osoczu i erytrocytach oraz analiza aktywności enzymów i badania genetyczne. Diagnostyka różnicowa opiera się na charakterystycznych wzorcach wydalania i fluorescencji porfiryn, np. AIP cechuje znaczny wzrost PBG w moczu, VP – szczyt emisji fluorescencji osocza 624-627 nm, a HCP – dominacja koproporfiryn w kale z stosunkiem III:I >2,0. Badania genetyczne potwierdzają diagnozę i umożliwiają identyfikację nosicieli mutacji, co jest istotne dla profilaktyki rodzinnej.
badanie biochemiczne, biosynteza hemu, hemina dożylna, hipomagnezemia, hiponatremia, hydroksymetylobilan syntaza, koproporfiryna, kwas delta-aminolewulinowy, objawy kliniczne, ostra porfiria przerywana, ostra porfiria wątrobowa, porfiria, porfiria skórna późna, porfobilinogen, uroporfiryna, uszkodzenie neurologiczne - Leksykon chorób i schorzeń
Porfiria – Leczenie
Porfirie to grupa rzadkich zaburzeń genetycznych związanych z nieprawidłową syntezą hemu, obejmująca m.in. ostrą porfirię wątrobową (AHP), porfirię skórną późną (PCT), protoporfirię erytropoetyczną (EPP) oraz wrodzoną porfirię erytropoetyczną (CEP). Leczenie AHP koncentruje się na szybkim postępowaniu podczas ostrych ataków, obejmując dożylne podanie heminy (Panhematin, Normosang) w celu redukcji prekursorów ALA i PBG, dożylne wlewy 5% glukozy w 0,9% NaCl, leki przeciwbólowe (w tym opioidy), przeciwwymiotne oraz monitorowanie elektrolitów, zwłaszcza hiponatremii. W profilaktyce stosuje się givosiran (Givlaari) w dawce 2,5 mg/kg miesięcznie, który redukuje roczną częstość ataków o 97% i zmniejsza zapotrzebowanie na heminę o 96%. W ciężkich przypadkach rozważa się przeszczep wątroby. W leczeniu porfirii skórnych, zwłaszcza PCT, podstawą jest flebotomia terapeutyczna (usuwanie około 500 ml krwi co 2-3 tygodnie do obniżenia ferrytyny do dolnej granicy normy) oraz stosowanie niskich dawek chlorochiny (125 mg) lub hydroksychlorochiny (100 mg) dwa razy w tygodniu. Kluczowe jest unikanie ekspozycji na światło słoneczne, alkoholu oraz estrogenów, a także leczenie współistniejącego WZW typu C i monitorowanie poziomów hemoglobiny, ferrytyny i porfiryn w osoczu lub moczu.
afamelanotyd, beta-bloker, chelator żelaza, chlorochina, dysfagia, flebotomia terapeutyczna, funkcja wątroby, gabapentyna, givosiran, hemina dożylna, hiponatremia, hydroksychlorochina, lek przeciwdrgawkowy, lek przeciwmalaryczny, niedokrwistość hemolityczna, ostra porfiria wątrobowa, ostry atak porfirii, porfiria, porfiria skórna, porfiria skórna późna, protoporfyria erytropoetyczna, przeszczep krwiotwórczych komórek macierzystych, przeszczep szpiku kostnego, przeszczep wątroby, remisja biochemiczna, synteza hemu, tachykardia, tolwaptan, wrodzona porfiria erytropoetyczna - Leksykon chorób i schorzeń
Porfiria – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Porfiria to grupa chorób metabolicznych związanych z zaburzeniami biosyntezy hemu, których rokowanie uległo znaczącej poprawie w ostatnich dekadach dzięki wczesnej diagnostyce, świadomości choroby oraz terapii heminą. W ostrej porfirii wątrobowej (AHP) śmiertelność spadła z około 35% do znacznie niższych wartości, a deficyty motoryczne po atakach neuropatycznych ustępują zwykle całkowicie w ciągu 10-11 miesięcy. Ryzyko wystąpienia objawów i ataków koreluje z biochemicznymi markerami, takimi jak wydalanie porfobilinogenu (PBG) w moczu u dorosłych z AIP (p = 0,03) oraz koproporfiryną w moczu w porfirii mieszanej (VP), gdzie wartości powyżej 1000 nmol/dzień wiążą się ze zwiększonym ryzykiem objawów skórnych i ostrych ataków. Mutacje genetyczne, np. I12T w VP, wpływają na przebieg choroby, zmniejszając częstość nadwrażliwości na światło i ostrych ataków (8%). W populacjach z wariantami genu HMBS całkowita śmiertelność jest zbliżona do populacji ogólnej, choć w przeszłości obserwowano zwiększoną śmiertelność u kobiet 45-64 lat i mężczyzn 70-74 lat, co obecnie uległo normalizacji dzięki poradnictwu genetycznemu i profilaktyce.
alfa-fetoproteina, biosynteza hemu, cholangiocarcinoma, deficyt motoryczny, hydroksymetylobilan syntaza, koproporfiryna, marskość wątroby, nadciśnienie tętnicze, neuropatia, niewydolność nerek, ostra porfiria przerywana, ostra porfiria wątrobowa, porfiria, porfiria erytropoetyczna, porfiria mieszana, porfiria skórna późna, porfobilinogen, przewlekły zespół bólowy, rak endometrium, rak nerki, rak wątrobowokomórkowy, uroporfiryna - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Saridon 250 mg + 150 mg + 50 mg
Lek Saridon, zawierający paracetamol (250 mg), propyfenazon (150 mg) oraz kofeinę (50 mg), jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na składniki aktywne lub pomocnicze, w tym na pirazolony, fenylobutazon oraz kwas acetylosalicylowy. Nie powinien być stosowany u osób z wrodzonym niedoborem dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej, zespołem Gilberta, ciężką niewydolnością wątroby (Child-Pugh >9), ciężką niewydolnością nerek, chorobą alkoholową, ostrą porfirią wątrobową, zaburzeniami układu krwiotwórczego, u dzieci poniżej 12 roku życia oraz u kobiet w trzecim trymestrze ciąży. Ryzyko hepatotoksyczności paracetamolu oraz potencjalne działania niepożądane propyfenazonu i kofeiny stanowią podstawę tych przeciwwskazań.
astma oskrzelowa, choroba alkoholowa, choroba niedokrwienna serca, ciężka niewydolność nerek, ciężka niewydolność wątroby, ciśnienie śródgałkowe, dehydrogenaza glukozo-6-fosforanowa, fenylobutazon, hepatotoksyczność paracetamolu, interakcja lekowa, jaskra, kofeina, kwas acetylosalicylowy, lek przeciwarytmiczny, lek przeciwbólowy, lek przeciwgorączkowy, lek przeciwzakrzepowy, lek przeciwzapalny, nadciśnienie tętnicze, nadwrażliwość na składniki, niedokrwistość hemolityczna, ostra porfiria wątrobowa, paracetamol, pirazolon, propyfenazon, reakcja nadwrażliwości, zaburzenie rytmu serca, zaburzenie układu krwiotwórczego, zespół Gilberta, żółtaczka