wtórna niedoczynność kory nadnerczy
Wtórna niedoczynność kory nadnerczy to zaburzenie endokrynologiczne charakteryzujące się niewystarczającym wydzielaniem hormonów kory nadnerczy (głównie kortyzolu) z powodu dysfunkcji osi podwzgórze-przysadka. W przeciwieństwie do pierwotnej niedoczynności, gdzie problem dotyczy bezpośrednio nadnerczy, w postaci wtórnej przyczyną jest niedobór hormonu adrenokortykotropowego (ACTH) wydzielanego przez przysadkę mózgową.
Etiologia obejmuje najczęściej długotrwałą terapię glikokortykosteroidami, guzy przysadki lub podwzgórza, zabiegi neurochirurgiczne, radioterapię okolicy przysadki, urazy głowy, a także choroby autoimmunologiczne zajmujące przysadkę. Charakterystyczne objawy to zmęczenie, osłabienie, zawroty głowy, hipotonia, hiponatremia oraz hipoglikemia, jednak bez hiperpigmentacji skóry typowej dla choroby Addisona.
Diagnostyka wtórnej niedoczynności kory nadnerczy obejmuje oznaczenie porannego kortyzolu, ACTH oraz wykonanie testu stymulacji z syntetycznym ACTH (test z synacthenem). Niski poziom kortyzolu z towarzyszącym niskim lub prawidłowym poziomem ACTH sugeruje wtórną niedoczynność. Leczenie polega na substytucji hormonalnej (hydrokortyzonu), z modyfikacją dawkowania w sytuacjach stresowych, jak infekcje czy zabiegi operacyjne.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Hydrocortisonum Jelfa 20 mg
Hydrokortyzon w dawce 20 mg (Hydrocortisonum Jelfa) jest glikokortykosteroidem stosowanym przede wszystkim w terapii substytucyjnej niewydolności kory nadnerczy, w tym choroby Addisona, wtórnej niewydolności kory nadnerczy w przebiegu niedoczynności przysadki (np. zespół Sheehana), a także po adrenalektomii w zespole Nelsona. Lek uzupełnia niedobory endogennego kortyzolu, co jest kluczowe dla utrzymania homeostazy i prawidłowego funkcjonowania organizmu. Wrodzony przerost nadnerczy (zespół nadnerczowo-płciowy) stanowi kolejne wskazanie, gdzie hydrokortyzon hamuje nadmierne wydzielanie ACTH, normalizując poziomy androgenów i łagodząc objawy wirylizacji oraz przedwczesnego dojrzewania. Preparat wykazuje również działanie przeciwzapalne i immunosupresyjne, co umożliwia jego zastosowanie w chorobach autoimmunologicznych, takich jak reumatoidalne zapalenie stawów, toczeń rumieniowaty układowy, zapalenia naczyń, choroby zapalne jelit oraz niektóre dermatozy.
ACTH, adrenalektomia, androgeny nadnerczowe, choroba Addisona, choroba autoimmunologiczna, choroba zapalna jelit, glikokortykosteroid, hormon adrenokortykotropowy, hydrokortyzon, niedoczynność przysadki, niewydolność kory nadnerczy, pierwotna niewydolność kory nadnerczy, przełom nadnerczowy, reumatoidalne zapalenie stawów, terapia substytucyjna, toczeń rumieniowaty układowy, wirylizacja, wrodzony przerost nadnerczy, wtórna niedoczynność kory nadnerczy, zapalenie naczyń, zespół nadnerczowo-płciowy, zespół Nelsona, zespół Sheehana - Leksykon leków
Przedawkowanie – Symflusal (50 mcg + 250 mcg)/dawkę
Przedawkowanie leku Symflusal, zawierającego salmeterol (50 µg/dawkę) i flutykazon propionian (250 lub 500 µg/dawkę), może skutkować poważnymi objawami ze strony układu sercowo-naczyniowego i nerwowego. Nadmierna stymulacja receptorów β2-adrenergicznych przez salmeterol manifestuje się zawrotami głowy, wzrostem ciśnienia skurczowego, drżeniami mięśniowymi, bólem głowy oraz tachykardią (>100 uderzeń/min), a także hipokaliemią, wymagającą monitorowania poziomu potasu i ewentualnej suplementacji. W przypadku konieczności przerwania terapii z powodu przedawkowania β2-agonisty, wskazane jest rozważenie leczenia kortykosteroidem zastępczym.
beta-2-agonista, beta-agonista, ból głowy, ciśnienie skurczowe, drżenie mięśniowe, flutykazon, hipokaliemia, kortykosteroid zastępczy, kortyzol, potas we krwi, proszek do inhalacji, receptor beta-adrenergiczny, rezerwa nadnerczowa, salmeterol, stymulacja receptorów adrenergicznych, tachykardia, wtórna niedoczynność kory nadnerczy, zahamowanie kory nadnerczy, zawroty głowy - Leksykon leków
Działania niepożądane – Encorton 20 mg
Prednizon, stosowany w dawkach przekraczających 5 mg/dobę, wiąże się z ryzykiem licznych działań niepożądanych, szczególnie przy długotrwałej terapii. Do najważniejszych powikłań endokrynologicznych należą wtórna niedoczynność kory nadnerczy i przysadki, zespół Cushinga, zahamowanie wzrostu u dzieci oraz zaburzenia cyklu miesiączkowego. Prednizon może również indukować zaburzenia metabolizmu węglowodanów, prowadząc do hiperglikemii, glukozurii oraz ujawnienia lub zaostrzenia cukrzycy. W zakresie układu nerwowego obserwuje się objawy psychiatryczne (schizofrenia, mania, majaczenie) u 15-50% pacjentów, zwłaszcza przy dawkach 40 mg/dobę, a także wzrost ciśnienia wewnątrzczaszkowego, drgawki i zawroty głowy. W okulistyce prednizon może powodować zaćmę podtorebkową tylną (2,5-60% pacjentów), jaskrę oraz wytrzeszcz. Ponadto, terapia zwiększa ryzyko zespołów zakrzepowo-zatorowych oraz poważnych powikłań przewodu pokarmowego, takich jak wrzody, perforacje i zapalenie trzustki.
aseptyczna martwica kości, bradykardia, ciśnienie wewnątrzczaszkowe, glikokortykosteroid, glukozuria, hiperglikemia, hirsutyzm, jaskra, kompresyjne złamanie kręgosłupa, kortykosteroid, majaczenie, mania, miopatia steroidowa, nieostre widzenie, osteoporoza, psychoza, reakcja anafilaktyczna, retencja płynów, retencja sodu, rozstępy skórne, schizofrenia, twardzina układowa, twardzinowy przełom nerkowy, ujemny bilans azotowy, wrzód trawienny, wrzodziejące zapalenie przełyku, wtórna niedoczynność kory nadnerczy, zaćma podtorebkowa tylna, zapalenie trzustki, zasadowica hipokaliemiczna, zastoinowa niewydolność krążenia, zespół Cushinga, zespół odstawienia glikokortykosteroidów, zespół zakrzepowo-zatorowy - Leksykon leków
Przedawkowanie – Ondemet 0,25 mg/ml
Przedawkowanie budezonidu w postaci zawiesiny do nebulizacji (Ondemet) w dawkach 0,25 mg/ml (0,5 mg/ampułka 2 ml) oraz 0,5 mg/ml (1 mg/ampułka 2 ml) rzadko prowadzi do ostrych, zagrażających życiu powikłań przy jednorazowym zastosowaniu większych dawek. Jednakże długotrwałe stosowanie dawek wielokrotnie przekraczających zalecane może wywołać istotne działania ogólnoustrojowe charakterystyczne dla glikokortykosteroidów, takie jak hiperkortyzolizm (zespół Cushinga), supresja osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, zaburzenia metaboliczne (hiperglikemia, cukrzyca steroidowa), osteoporoza, zaburzenia psychiczne, immunosupresja oraz zmiany dermatologiczne. Objawy te wymagają szczegółowej oceny klinicznej i monitorowania pacjenta pod kątem skutków nadmiernej ekspozycji na glikokortykosteroidy.
budezonid, cukrzyca steroidowa, gęstość mineralna kości, glikokortykosteroidy, hiperglikemia, hiperkortyzolizm, katabolizm białek, kortyzol, nadciśnienie tętnicze, nebulizacja, nietolerancja glukozy, niewydolność kory nadnerczy, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, osteoporoza, ostra niewydolność kory nadnerczy, ostre przedawkowanie, otyłość centralna, psychoza steroidowa, rozstępy skórne, twarz księżycowata, wtórna niedoczynność kory nadnerczy, zaburzenia gospodarki węglowodanowej, zaburzenia hormonalne, zespół Cushinga - Leksykon leków
Działania niepożądane – Cortineff 100 mcg
Fludrokortyzon (Cortineff) w dawce 100 μg, będący kortykosteroidem o dominującej aktywności mineralokortykotropowej, może wywoływać liczne działania niepożądane, szczególnie przy długotrwałej terapii. Najczęstsze objawy wynikają z zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej, takich jak retencja sodu i płynów, obrzęki, zastoinowa niewydolność krążenia, hipokaliemia z arytmiami i zasadowicą, zwiększone wydalanie wapnia oraz nadciśnienie tętnicze. Działania niepożądane związane z efektem glikokortykosteroidowym, takie jak zespół Cushinga, zahamowanie wzrostu u dzieci, wtórna niedoczynność kory nadnerczy, zaburzenia metaboliczne (hiperglikemia, ujawniona cukrzyca, zwiększone zapotrzebowanie na insulinę), a także zmiany neurologiczne, okulistyczne, żołądkowo-jelitowe, skórne i mięśniowo-szkieletowe, występują głównie przy długotrwałym stosowaniu lub łącznym podawaniu z innymi kortykosteroidami. Częstość tych działań jest nieznana, co podkreśla konieczność uważnego monitorowania pacjentów.
aktywność mineralokortykotropowa, arytmia, aseptyczna martwica głowy kości udowej, ciśnienie śródgałkowe, ciśnienie wewnątrzczaszkowe, cukrzyca, dyspepsja, działanie glikokortykosteroidowe, fludrokortyzon, guz mózgu rzekomy, hipotensja, hirsutyzm, jaskra, kandydoza, kompresyjne złamanie kręgosłupa, kortykosteroid, lek hipoglikemizujący, leukocytoza, martwicze zapalenie naczyń, maskowanie zakażenia, miopatia posteroidowa, nadciśnienie tętnicze, niedoczynność przysadki, nieregularne miesiączkowanie, niewydolność krążenia, osteoporoza, ostra niewydolność kory nadnerczy, parestezja, perforacja jelita, plamica, rozstęp skórny, rumień, ścieńczenie rogówki, ścieńczenie twardówki, tarcza zastoinowa, toczeń rumieniowaty, ujemny bilans białkowy, ujemny bilans wapniowy, wrzód trawienny, wrzodziejące zapalenie przełyku, wtórna niedoczynność kory nadnerczy, wybroczyna, wylew krwawy, wytrzeszcz, zaburzenie gospodarki wodno-elektrolitowej, zaburzenie osobowości, zaćma podtorebkowa tylna, zahamowanie wzrostu, zakrzepowe zapalenie żył, zapalenie nerwu, zapalenie trzustki, zasadowica hipokaliemiczna, zatrzymanie sodu, zespół Cushinga - Leksykon leków
Działania niepożądane – Encorton 5 mg
Prednizon, stosowany zarówno krótkotrwale, jak i długotrwale, może wywoływać szerokie spektrum działań niepożądanych, szczególnie istotnych przy dawkach powyżej 5 mg/dobę i długotrwałej terapii. Do najważniejszych należą zaburzenia endokrynologiczne, takie jak wtórna niedoczynność kory nadnerczy i przysadki, zespół Cushinga, zahamowanie wzrostu u dzieci, zaburzenia cyklu miesiączkowego oraz zaburzenia gospodarki węglowodanowej (hiperglikemia, glukozuria, ujawnienie cukrzycy). W zakresie układu nerwowego obserwuje się wzrost ciśnienia wewnątrzczaszkowego, drgawki, zawroty głowy i bóle głowy. Prednizon może także indukować zaburzenia psychiczne u 15-50% pacjentów, zwłaszcza przy dawkach 40 mg/dobę, manifestujące się objawami schizofrenii, manii lub majaczenia. W obrębie narządu wzroku występują zaćma podtorebkowa tylna (2,5-60% pacjentów), wzrost ciśnienia śródgałkowego i jaskra po leczeniu trwającym co najmniej rok.
alergiczne zapalenie skóry, aseptyczna martwica kości, bradykardia, cukrzyca utajona, drgawki, glukozuria, hiperglikemia, hipokaliemia, hirsutyzm, jaskra, katabolizm białek, kompresyjne złamanie kręgosłupa, kortykosteroid, miopatia steroidowa, nadciśnienie, obrzęk naczynioruchowy, osteoporoza, patologiczne złamanie kości, perforacja jelita, pokrzywka, reakcja anafilaktyczna, retencja płynów, retencja sodu, rozstępy skórne, rumień, schizofrenia, toczeń rumieniowaty, trądzik, twardzina układowa, twardzinowy przełom nerkowy, ujemny bilans azotowy, wrzód trawienny, wrzodziejące zapalenie przełyku, wtórna niedoczynność kory nadnerczy, wybroczyny, wytrzeszcz, wzrost ciśnienia wewnątrzczaszkowego, zaburzenie cyklu miesiączkowego, zaćma podtorebkowa tylna, zahamowanie wzrostu, zapalenie trzustki, zasadowica hipokaliemiczna, zastoinowa niewydolność krążenia, zespół Cushinga, zespół zakrzepowo-zatorowy