Działania niepożądane leku Encorton

Prednizon jako substancja czynna leku Encorton, podobnie jak inne kortykosteroidy, przy krótkotrwałym stosowaniu rzadko wywołuje działania niepożądane. Natomiast długotrwała terapia zwiększa znacząco ryzyko ich wystąpienia. Poniżej przedstawiono szczegółową charakterystykę działań niepożądanych prednizonu w zależności od układów i narządów.¹

Zaburzenia endokrynologiczne

Długotrwałe stosowanie prednizonu, szczególnie w dawkach przekraczających 5 mg na dobę, może prowadzić do wtórnej niedoczynności kory nadnerczy i przysadki. Ryzyko to wzrasta w sytuacjach stresowych, takich jak choroba, uraz czy zabieg operacyjny. Inne powikłania endokrynologiczne obejmują zespół Cushinga, zahamowanie wzrostu u dzieci oraz zaburzenia cyklu miesiączkowego. U pacjentów może wystąpić zmniejszona tolerancja węglowodanów, ujawnienie się cukrzycy lub zwiększone zapotrzebowanie na insulinę i doustne leki hipoglikemizujące u osób z jawną cukrzycą. Obserwuje się również hirsutyzm (nadmierne owłosienie typu męskiego).²

Zaburzenia metabolizmu i odżywiania

Podczas stosowania prednizonu może wystąpić ujemny bilans azotowy, hiperglikemia, glukozuria, wzrost masy ciała oraz zwiększone łaknienie. Te zaburzenia metaboliczne są istotne klinicznie, szczególnie przy długotrwałej terapii.³

Zaburzenia naczyniowe

Terapia prednizonem zwiększa ryzyko wystąpienia zespołów zakrzepowo-zatorowych. U pacjentów z predyspozycją do zakrzepicy należy zachować szczególną ostrożność podczas leczenia tym lekiem.⁴

Zaburzenia psychiczne

Objawy psychiatryczne pojawiają się najczęściej w ciągu pierwszych 2 tygodni leczenia prednizonem. Mogą to być objawy schizofrenii, manii lub majaczenia. Występują one u 15 do 50% pacjentów i są zależne od dawki – najczęściej u osób leczonych dawkami 40 mg prednizonu na dobę. Na wystąpienie tych objawów najbardziej narażone są kobiety oraz pacjenci z toczniem rumieniowatym.⁵

Zaburzenia układu nerwowego

W przebiegu leczenia prednizonem może dojść do wzrostu ciśnienia wewnątrzczaszkowego z tarczą zastoinową (guz mózgu rzekomy). Powikłanie to występuje najczęściej u dzieci, zwykle po zbyt szybkim zmniejszeniu dawki. Objawami są bóle głowy oraz niewyraźne lub podwójne widzenie. Inne neurologiczne działania niepożądane prednizonu to drgawki, zawroty głowy i bóle głowy.⁶

Zaburzenia oka

Terapia prednizonem może prowadzić do nieostrego widzenia oraz zaćmy podtorebkowej tylnej (występującej u 2,5 do 60% pacjentów, najczęściej u dzieci). Zaćma może cofnąć się po zaprzestaniu leczenia lub wymagać interwencji chirurgicznej. Inne powikłania okulistyczne to wzrost ciśnienia śródgałkowego, jaskra (zwykle po leczeniu trwającym co najmniej 1 rok) oraz wytrzeszcz.⁷

Zaburzenia żołądka i jelit

Do najpoważniejszych działań niepożądanych prednizonu w obrębie przewodu pokarmowego należy wrzód trawienny i jego następstwa, takie jak perforacje i krwawienia. Możliwe są również perforacje jelita grubego lub cienkiego, szczególnie u pacjentów ze stanem zapalnym w obrębie jelit. Inne powikłania obejmują zapalenie trzustki, wzdęcia, wrzodziejące zapalenie przełyku oraz zaburzenia trawienia.⁸

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Długotrwałe przyjmowanie prednizonu powoduje charakterystyczne rozstępy skórne, trądzik, zaburzone gojenie ran, wybroczyny i wylewy krwawe, rumień oraz nasilone pocenie. Mogą wystąpić również reakcje skórne o podłożu alergicznym, takie jak alergiczne zapalenie skóry, pokrzywka czy obrzęk naczynioruchowy.⁹

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe

W trakcie leczenia prednizonem może wystąpić twardzinowy przełom nerkowy, osłabienie mięśni oraz miopatia steroidowa (częściej u kobiet, zwykle rozpoczynająca się od mięśni obręczy biodrowej i rozszerzająca się na proksymalne mięśnie barku i ramienia, rzadko dotycząca mięśni oddechowych). Inne poważne działania niepożądane z tego obszaru to utrata masy mięśniowej, osteoporoza, kompresyjne złamania kręgosłupa, aseptyczna martwica głowy kości udowej i ramiennej oraz patologiczne złamania kości długich.¹⁰

Warto zaznaczyć, że występowanie twardzinowego przełomu nerkowego różni się w poszczególnych podgrupach pacjentów. Największe ryzyko występuje u pacjentów z uogólnioną postacią twardziny układowej, natomiast najmniejsze ryzyko dotyczy pacjentów z ograniczoną postacią twardziny układowej (2%) i z młodzieńczą postacią twardziny układowej (1%).¹¹

Zaburzenia serca

W trakcie terapii prednizonem może wystąpić bradykardia (zwolnienie rytmu serca).¹²

Inne działania niepożądane

Prednizon może wywołać również reakcje anafilaktyczne i nadwrażliwość, nudności, złe samopoczucie, zaburzenia snu, retencję sodu, retencję płynów, zastoinową niewydolność krążenia, utratę potasu, nadciśnienie oraz zasadowicę hipokaliemiczną.¹³

Postępowanie w przypadku działań niepożądanych

Istnieją określone strategie postępowania w przypadku wystąpienia działań niepożądanych prednizonu:

• Zaburzenia trawienne i podrażnienie przewodu pokarmowego można złagodzić przez podawanie leku w czasie posiłku. Należy jednak zaznaczyć, że skuteczność leków zobojętniających w zapobieganiu owrzodzeniom, krwawieniom z przewodu pokarmowego czy perforacji jelit w związku z zażywaniem kortykosteroidów nie została potwierdzona.¹⁴
• W przypadku wystąpienia miopatii steroidowej, jeśli nie można odstawić glikokortykosteroidu, zastąpienie go innym lekiem może złagodzić objawy.¹⁵
• Z uwagi na nasilanie katabolizmu białek, podczas długotrwałego leczenia może być wskazana większa podaż białka w pokarmie.¹⁶
• Ryzyko osteoporozy związane z długotrwałym stosowaniem glikokortykosteroidów można zmniejszyć podając wapń i witaminę D lub stosując odpowiednie ćwiczenia fizyczne, jeśli stan pacjenta na to pozwala.¹⁷
• W razie wystąpienia psychozy lub depresji należy, jeśli to możliwe, zmniejszyć dawkę lub odstawić lek. W razie potrzeby można stosować fenotiazynę lub związki litu. Przeciwwskazane są trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, ponieważ mogą nasilać zaburzenia psychiczne wywołane przez glikokortykosteroidy.¹⁸
• W celu zmniejszenia niektórych objawów zespołu odstawienia glikokortykosteroidów (bez zahamowania osi podwzgórze-przysadka-nadnercza) można podać kwas acetylosalicylowy lub inne niesteroidowe leki przeciwzapalne.¹⁹

Tabela działań niepożądanych

Zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa, tel.: +48 22 40-21-301, fax: +48 22 49-21-309, Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl²⁰

Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu.²¹