Właściwości farmakodynamiczne
Encorton 20 mg

Właściwości farmakodynamiczne leku Encorton

Prednizon, substancja czynna leku Encorton, jest syntetycznym glikokortykosteroidem zaliczanym do grupy farmakoterapeutycznej glikokortykosteroidów (kod ATC: H02 AB 07). Jest to związek nieaktywny, a jego działanie terapeutyczne wynika z powstającego w wątrobie metabolitu – prednizolonu, który charakteryzuje się silnym działaniem przeciwzapalnym. W praktyce klinicznej przyjmuje się, że 5 mg prednizonu wykazuje działanie przeciwzapalne równoważne 4 mg metyloprednizolonu lub triamcinolonu, 0,75 mg deksametazonu, 0,6 mg betametazonu i 20 mg hydrokortyzonu. Aktywność mineralokortykosteroidowa prednizolonu stanowi około 60% aktywności hydrokortyzonu.¹

Mechanizm działania przeciwzapalnego

Prednizolon hamuje rozwój objawów zapalenia, nie wpływając na jego przyczynę. Jego działanie przeciwzapalne obejmuje kilka mechanizmów:²

• Hamowanie gromadzenia się makrofagów, leukocytów i innych komórek w rejonie ogniska zapalnego
• Hamowanie fagocytozy
• Hamowanie uwalniania enzymów lizosomalnych
• Hamowanie syntezy i uwalniania chemicznych mediatorów zapalenia
• Zmniejszenie rozszerzalności i przepuszczalności naczyń włosowatych
• Zmniejszenie przylegania leukocytów do śródbłonka naczyń włosowatych, co prowadzi do zahamowania migracji leukocytów i tworzenia obrzęków
• Nasilenie syntezy lipomoduliny, inhibitora fosfolipazy A2 uwalniającej kwas arachidonowy z błony fosfolipidowej, przy jednoczesnym hamowaniu jego syntezy

Działanie immunosupresyjne

Mechanizmy działania immunosupresyjnego prednizolonu nie są całkowicie poznane, ale lek może zapobiegać lub hamować komórkowe reakcje immunologiczne oraz specyficzne mechanizmy związane z odpowiedzią immunologiczną. Działanie immunosupresyjne obejmuje:³

• Zmniejszenie liczby limfocytów T, monocytów i granulocytów kwasochłonnych
• Redukcję przyłączania się immunoglobulin do receptorów na powierzchni komórek
• Hamowanie syntezy lub uwalniania interleukin poprzez zmniejszenie blastogenezy limfocytów T
• Zmniejszenie nasilenia wczesnej odpowiedzi immunologicznej
• Hamowanie przenikania kompleksów immunologicznych przez błony podstawne
• Zmniejszenie stężenia składników dopełniacza i immunoglobulin

Wpływ na równowagę wodno-elektrolitową

Prednizolon, działając na cewkę dalszą nefronu, wywiera istotny wpływ na gospodarkę wodno-elektrolitową organizmu. Podstawowe efekty w tym zakresie to:⁴

• Nasilenie wchłaniania zwrotnego sodu
• Zwiększenie wydalania potasu i jonów wodorowych
• Zwiększenie retencji wody
• Podobny wpływ na transport kationów w innych komórkach wydzielniczych

W mniejszym stopniu prednizolon wpływa na wydalanie wody i elektrolitów przez jelito grube oraz gruczoły potowe i ślinowe. Należy zaznaczyć, że w przypadku prednizonu działanie to nie stanowi podstawy do określenia wskazań terapeutycznych.⁵

Wpływ na oś podwzgórze-przysadka-nadnercza

Prednizolon hamuje oś podwzgórze-przysadka-nadnercza w mechanizmie ujemnego sprzężenia zwrotnego. Efekt ten polega na hamowaniu wydzielania ACTH przez przysadkę, co prowadzi do zmniejszenia wytwarzania kortykosteroidów i androgenów w korze nadnerczy. Rozwój wtórnej niewydolności kory nadnerczy i czas powrotu jej funkcji zależą od kilku czynników:⁶

• Przede wszystkim od okresu leczenia
• W mniejszym stopniu od dawki, pory i częstości podawania leku
• Od okresu półtrwania preparatu

Ryzyko rozwoju niewydolności nadnerczy w zależności od schematu leczenia:

Wpływ na metabolizm białek

Prednizolon wywiera istotny wpływ na metabolizm białek, powodując:⁷

• Nasilenie katabolizmu białek
• Indukcję enzymów biorących udział w metabolizmie aminokwasów
• Hamowanie syntezy białek w tkance limfoidalnej, łącznej, mięśniowej i skórze
• Nasilenie degradacji białek w wymienionych tkankach

Po długotrwałym stosowaniu prednizolonu może dojść do zaniku tkanek, szczególnie limfoidalnej, łącznej, mięśniowej i skórnej, co stanowi istotne powikłanie terapii.⁸

Wpływ na metabolizm węglowodanów

Prednizolon zwiększa dostępność glukozy w organizmie poprzez kilka mechanizmów:⁹

• Indukcję enzymów glukoneogenezy w wątrobie
• Pobudzanie katabolizmu białek, co zwiększa ilość aminokwasów dla procesów glukoneogenezy
• Zmniejszenie zużycia glukozy w tkankach obwodowych

Te mechanizmy prowadzą do szeregu konsekwencji metabolicznych:

• Zwiększonego gromadzenia glikogenu w wątrobie
• Zwiększenia stężenia glukozy we krwi
• Zwiększenia oporności na insulinę

Wpływ na metabolizm lipidów

Prednizolon nasila lipolizę i uwalnianie kwasów tłuszczowych z tkanki tłuszczowej, co prowadzi do zwiększenia stężenia kwasów tłuszczowych w osoczu. Po długotrwałym leczeniu może dojść do nieprawidłowego rozmieszczenia tkanki tłuszczowej, co objawia się charakterystycznym redystrybucyjnym typem otyłości (otyłość centralna, twarz księżycowata, bawoli kark).¹⁰

Wpływ na metabolizm kostny

Prednizolon wywiera wielokierunkowy niekorzystny wpływ na metabolizm kostny:¹¹

• Zaburza tworzenie kości
• Nasila resorpcję kostną
• Zmniejsza stężenie wapnia w osoczu, co prowadzi do:
• Wtórnej nadczynności przytarczyc
• Stymulacji osteoklastów
• Zahamowania osteoblastów

Te działania, wraz ze zmniejszeniem ilości białkowych składników kości (wtórnie do katabolizmu białek), mogą prowadzić do poważnych konsekwencji klinicznych:

• Zahamowania wzrostu kości u dzieci i młodzieży
• Rozwoju osteoporozy w każdym wieku

Interakcje z katecholaminami

Prednizolon nasila działanie zarówno endogennych, jak i egzogennych amin katecholowych, co może mieć znaczenie kliniczne w kontekście interakcji z lekami adrenergicznymi oraz u pacjentów z chorobami układu sercowo-naczyniowego.¹²