właściwości klastogenne

Właściwości klastogenne to zdolność substancji chemicznych, czynników fizycznych lub biologicznych do powodowania uszkodzeń struktury chromosomów. Termin ten pochodzi od greckiego słowa „klastos” oznaczającego „złamany” i odnosi się do działania prowadzącego do pęknięć, delecji, translokacji lub innych aberracji chromosomowych.

Substancje o właściwościach klastogennych mogą bezpośrednio uszkadzać DNA lub zaburzać procesy replikacji i naprawy materiału genetycznego. Wśród najczęstszych czynników klastogennych wymienia się promieniowanie jonizujące, niektóre leki przeciwnowotworowe (np. bleomycyna, mitomycyna C), metale ciężkie oraz liczne związki chemiczne obecne w środowisku.

Badanie właściwości klastogennych jest istotnym elementem oceny genotoksyczności i potencjalnego działania karcynogennego substancji. W diagnostyce klinicznej i badaniach laboratoryjnych wykorzystuje się testy aberracji chromosomowych, test mikrojądrowy czy test wymiany chromatyd siostrzanych. Narażenie na czynniki klastogenne może zwiększać ryzyko rozwoju nowotworów, zaburzeń reprodukcyjnych oraz chorób dziedzicznych.

Powiązane wpisy

Leksykon substancji czynnych
Tazaroten – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie

Przedkliniczne badania toksykologiczne tazarotenu obejmowały różne gatunki zwierząt, w tym myszy, szczury, świnie karłowate oraz małpy cynomolgus, z zastosowaniem dawek do 1,0 mg/kg/dzień i okresami ekspozycji przekraczającymi rok. Najczęstszym działaniem niepożądanym było odwracalne podrażnienie skóry, szczególnie nasilone u szczurów, które wykazywały również ogólnoustrojowe objawy typowe dla retynoidów. W badaniach na małpach dawka 0,25 mg/kg/dzień przez rok nie wywołała istotnych działań niepożądanych, natomiast wyższe dawki indukowały objawy zatrucia retynoidami. Badania reprodukcyjne wykazały teratogenne i embriotoksyczne działanie tazarotenu po podaniu doustnym u królików i szczurów, a miejscowe stosowanie u ciężarnych szczurów skutkowało zmniejszeniem masy płodu oraz redukcją skostnienia szkieletu. Tazaroten i jego aktywny metabolit przenikają przez barierę łożyskową i są wydzielane do mleka, jednak nie wpływały na płodność samców i samic szczurów. Długoterminowe badania karcynogenności nie wykazały zwiększonego ryzyka nowotworów przy dawkach do 0,125 mg/kg, choć największa dawka odpowiadała AUC0-24h na poziomie 0,7 wartości obserwowanej u pacjentów z łuszczycą stosujących tazaroten na 20% powierzchni ciała.
aberracja chromosomalna, bariera łożyskowa, działanie embriotoksyczne, działanie teratogenne, fotokarcynogenność, karcynogeneza, łuszczyca, metabolit, objawy ogólnoustrojowe, podrażnienie skóry, potencjał mutagenny, potencjał rakotwórczy, promieniowanie ultrafioletowe, przekrwienie spojówek, retynoid, tazaroten, test mikrojądrowy, toksyczność podostra, toksyczność przewlekła, tolerancja miejscowa, uszkodzenie rogówki, właściwości klastogenne
Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Amlator 10 mg + 5 mg

Produkt leczniczy Amlator zawiera atorwastatynę oraz amlodypinę, których bezpieczeństwo stosowania oceniono w badaniach przedklinicznych. Atorwastatyna nie wykazywała właściwości mutagennych ani klastogennych w zestawie 4 testów in vitro oraz jednej próbie in vivo. W badaniach na zwierzętach nie stwierdzono działania rakotwórczego u szczurów, natomiast u myszy poddanych dawkom odpowiadającym 6-11-krotnemu zwiększeniu AUC₀₋₂₄ względem dawek maksymalnych u ludzi zaobserwowano gruczolaka i raka wątrobowokomórkowego. W zakresie toksyczności rozwojowej, atorwastatyna nie wpływała na płodność ani nie wykazywała działania teratogennego u szczurów, królików i psów, jednak dawki toksyczne dla samic powodowały szkodliwe efekty u płodów, w tym opóźniony rozwój potomstwa i zmniejszoną przeżywalność poporodową. Potwierdzono przenikanie atorwastatyny przez barierę łożyskową oraz obecność substancji w mleku szczurów, choć brak jest jednoznacznych danych dotyczących wydzielania do mleka ludzkiego.
aberracja chromosomowa, amlodypina, atorwastatyna, AUC, badanie in vitro, badanie in vivo, bariera łożyskowa, dojrzała spermatyda, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, gęstość nasienia, gruczolak wątrobokomórkowy, hormon folikulotropowy, inhibitor reduktazy HMG-CoA, komórka Sertoliego, opóźnienie porodu, rak wątrobowokomórkowy, rakotwórczość, testosteron, właściwości klastogenne, właściwości mutagenne
Leksykon substancji czynnych
Mitoksantron – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie

W badaniach przedklinicznych mitoksantron, substancja czynna produktu Mitoxantron Sandoz (koncentrat do infuzji 2 mg/ml), wykazał toksyczność głównie wobec układu krwiotwórczego, manifestującą się mielosupresją. Dodatkowo obserwowano toksyczne działanie na serce, nerki, przewód pokarmowy oraz jądra, gdzie stwierdzono zanik kanalików nasiennych i zmniejszenie liczby plemników. Badania genotoksyczności potwierdziły mutagenne i klastogenne właściwości mitoksantronu zarówno in vitro, jak i in vivo u szczurów. W testach kancerogenności wykazano działanie rakotwórcze u szczurów i samców myszy, co wskazuje na potencjalne ryzyko nowotworowe przy długotrwałej ekspozycji.
badania in vitro, badania in vivo, badania przedkliniczne, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, kardiotoksyczność, koncentrat do sporządzania, mielosupresja, mitoksantron, nefrotoksyczność, organogeneza, potencjał kancerogenny, potencjał mutagenny, przewód pokarmowy, roztwór do infuzji, toksyczność narządowa, toksyczność reprodukcyjna, układ krwiotwórczy, właściwości klastogenne, zanik kanalików nasiennych
Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Amlator 20 mg + 10 mg

Preparat Amlator, zawierający atorwastatynę i amlodypinę, wykazuje akceptowalny profil bezpieczeństwa w badaniach przedklinicznych. Atorwastatyna nie wykazała mutagenności ani klastogenności w testach in vitro i in vivo, a także nie wykazała działania rakotwórczego u szczurów. U myszy podawano dawki odpowiadające 6-11-krotnemu zwiększeniu AUC₀₋₂₄ względem dawek terapeutycznych u ludzi, co skutkowało występowaniem gruczolaka i raka wątrobowokomórkowego, jednak efekty te należy interpretować w kontekście wysokich dawek. Wpływ na płodność nie został stwierdzony u szczurów, królików i psów, natomiast przy dawkach toksycznych dla matek obserwowano szkodliwe działanie na płody oraz zmniejszoną przeżywalność potomstwa. Atorwastatyna przenika przez łożysko u szczurów, a jej stężenie w osoczu jest porównywalne do stężenia w mleku, choć brak jest danych dotyczących wydzielania do mleka ludzkiego.
amlodypina, atorwastatyna, bezylan, działanie kancerogenne, działanie teratogenne, genotoksyczność, gruczolak wątrobokomórkowy, hormon folikulotropowy, inhibitor reduktazy HMG-CoA, komórka Sertoliego, mutageneza, mutagenność, przenikanie przez łożysko, rak wątrobowokomórkowy, rakotwórczość, spermatyda, testosteron, właściwości klastogenne, właściwości mutagenne
Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – AuroGastro 10 mg

Dane przedkliniczne dotyczące hioscyny butylobromku, substancji czynnej leku AuroGastro, wskazują na korzystny profil bezpieczeństwa. W badaniach toksyczności ostrej i przewlekłej, w tym 39-tygodniowym badaniu na psach, ustalono poziom NOAEL na 30 mg/kg masy ciała, bez obserwacji działań niepożądanych. W toksyczności przewlekłej na szczurach, przy dawkach do 1000 mg/kg przez ponad 26 tygodni, nie stwierdzono właściwości nowotworowych. Ocena genotoksyczności obejmowała test Amesa, test mutacji genów in vitro na linii V79, test aberracji chromosomowych na ludzkich limfocytach oraz test mikrojądrowy in vivo na szpiku kostnym szczura, w których hioscyna butylobromek nie wykazała działania mutagennego ani klastogennego.
aberracja chromosomowa, badanie pourodzeniowe, badanie prenatalne, badanie toksykologiczne, działanie genotoksyczne, działanie teratogenne, embriotoksyczność, hioscyna butylobromek, mutacja genów, potencjał genotoksyczny, potencjał mutagenny, potencjał rakotwórczy, poziom NOAEL, profil bezpieczeństwa leku, test Amesa, test mikrojądrowy szpiku kostnego, toksyczność ostra, toksyczność przewlekła, toksyczność reprodukcyjna, wada rozwojowa, właściwości klastogenne, właściwości mutagenne, wpływ na płodność
Leksykon substancji czynnych
Kozłek lekarski – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie

Przedkliniczne badania toksyczności kozłka lekarskiego (Valeriana officinalis L.) wykazały niską toksyczność ostrą i przewlekłą wyciągów z korzenia tej rośliny. W badaniach na gryzoniach LD50 etanolowego wyciągu dootrzewnowego wyniosła 3,3 g/kg masy ciała, a dla waleranonu przekraczała 3 g/kg. Kwas walerenowy wykazywał dawkozależne efekty neurotoksyczne, od zmniejszenia ruchliwości przy 50 mg/kg do ciężkich drgawek i śmierci przy 400 mg/kg. Podawanie wyciągów etanolowych i olejków eterycznych przez 4-8 tygodni w dawkach do 600 mg/kg nie powodowało istotnych zmian w parametrach hematologicznych, biochemicznych, masie ciała ani narządów. Testy genotoksyczności, w tym testy Amesa z różnymi stężeniami etanolu, nie wykazały działania mutagennego, choć pojedyncze badania sugerowały możliwy wpływ klastogenny, którego znaczenie kliniczne pozostaje niejasne. Walepotriaty i ich metabolity ulegają szybkiemu metabolizmowi i nie wykazują aktywności mutagennej in vitro. Brak jest systematycznych danych dotyczących toksyczności reprodukcyjnej i kancerogenności, choć pojedyncze badania na ciężarnych szczurach nie wykazały teratogenności przy dawkach do 24 mg/kg.
ataksja, badanie kancerogenności, ciśnienie tętnicze, dawka, drgawki, działanie alkilujące, działanie rakotwórcze, genotoksyczność, kozłek lekarski, kwas glukuronowy, kwas walerenowy, LD50, miąższ wątrobowy, midazolam, olejek eteryczny, parametry hematologiczne, parametry krwi, podanie dootrzewnowe, potencjał mutagenny, skurcz spastyczny, teratogenność, test Amesa, tiopental, toksyczność ostra, toksyczność przewlekła, toksyczność reprodukcyjna, uszkodzenie oksydacyjne wątroby, walepotriaty, waleranon, właściwości klastogenne, wyciąg alkoholowy, wyciąg etanolowy, wyciąg z korzenia kozłka lekarskiego, zmiany histopatologiczne, zmniejszenie ruchliwości spontanicznej, znieczulenie
Leksykon substancji czynnych
Erybulina – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie

Erybulina, substancja czynna leku Eribulin EVER Pharma, wykazuje potencjał genotoksyczny potwierdzony pozytywnym wynikiem w teście na komórkach chłoniaka myszy oraz działaniem klastogennym w teście mikrojąderkowym na szczurach. W teście Amesa nie stwierdzono mutagenności in vitro. Brak jest jednak danych dotyczących potencjału rakotwórczego erybuliny, co stanowi istotną lukę w ocenie bezpieczeństwa długoterminowego stosowania. W badaniach toksyczności wielokrotnego podawania u szczurów i psów zaobserwowano toksyczne działanie na jądra, objawiające się zmniejszeniem liczby komórek nabłonka plemnikotwórczego, hipospermią i aspermią, co sugeruje ryzyko obniżenia płodności u mężczyzn poddanych terapii erybuliną.
działanie mutagenne, działanie teratogenne, erybulina, genotoksyczność, hipospermia, komórki chłoniaka, mezylan erybuliny, nabłonek plemnikotwórczy, potencjał mutagenny, potencjał rakotwórczy, resorpcja płodu, rozwój embrionalno-płodowy, terapia erybuliną, test Amesa, test mikrojąderkowy, test mutacji bakteryjnych, toksyczne oddziaływanie, toksyczność, toksyczność rozrodcza, uszkodzenia chromosomowe, wady wrodzone, właściwości embriotoksyczne, właściwości klastogenne
Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Daptomycin Fosun Pharma 350 mg

Dane przedkliniczne dotyczące daptomycyny wskazują na możliwe działania niepożądane głównie na mięśnie szkieletowe oraz nerwy obwodowe. W badaniach na szczurach i psach obserwowano łagodne zmiany degeneracyjno-regeneracyjne w mięśniach szkieletowych, dotyczące około 0,05% włókien mięśniowych, z towarzyszącym wzrostem aktywności kinazy kreatynowej (CPK) przy wyższych dawkach. Zmiany te były całkowicie odwracalne w ciągu 1-3 miesięcy po zakończeniu terapii. Najniższe dawki wywołujące miopatię (LOEL) były 0,8-2,3 razy wyższe niż terapeutyczne stężenie u ludzi (6 mg/kg mc. przy 30-minutowej infuzji dożylnej). Występowanie miopatii było zależne od częstotliwości podawania, z mniejszym uszkodzeniem przy dawkowaniu raz na dobę. Nie stwierdzono uszkodzeń mięśni gładkich ani sercowych. Badania mechanistyczne sugerują, że daptomycyna działa toksycznie na błony komórkowe mięśni spontanicznie kurczących się, jednak nie zidentyfikowano specyficznego celu molekularnego, a obserwowane uszkodzenia mitochondriów nie korelowały z zaburzeniami kurczliwości mięśni.
bariera łożyskowa, daptomycyna, degeneracja aksonów, farmakokinetyka, genotoksyczność, infuzja dożylna, kinaza kreatynowa, mięsień sercowy, miopatia, miopatia mięśni szkieletowych, nerwy obwodowe, potencjał karcynogenny, rabdomioliza, stężenie maksymalne w osoczu, uszkodzenie mitochondriów, uszkodzenie nerwów obwodowych, właściwości klastogenne, właściwości mutagenne, zmiany degeneracyjno-regeneracyjne
Leksykon substancji czynnych
Fotemustyna – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie

Fotemustyna, substancja czynna leku Mustophoran, wykazuje istotne działania toksyczne w badaniach przedklinicznych, zwłaszcza na narząd wzroku, gdzie u szczurów stwierdzono atrofię siatkówki, a u małp odwarstwienie siatkówki przy stężeniach w osoczu zbliżonych do tych u ludzi stosujących dawki terapeutyczne dożylne. Ponadto, fotemustyna wykazuje silne właściwości genotoksyczne, potwierdzone mutagennością w testach na Salmonella typhimurium i Escherichia coli, klastogennością w teście mikrojądrowym u myszy oraz w hodowlach limfocytów ludzkich in vitro, a także działanie transformujące na komórkach embrionalnych chomika syryjskiego i linii BALB/3T3. Ze względu na te właściwości, standardowe badania reprodukcyjne nie zostały przeprowadzone, jednak na podstawie danych dotyczących innych nitrozomoczników zaleca się unikanie stosowania fotemustyny u kobiet w ciąży, zwłaszcza w pierwszym trymestrze, oraz u kobiet w wieku rozrodczym, chyba że korzyści terapeutyczne przewyższają ryzyko dla płodu.
atrofia jąder, atrofia siatkówki, azoospermia, działanie embriotoksyczne, działanie teratogenne, fotemustyna, genotoksyczność, mutacja wsteczna, odwarstwienie siatkówki, pochodna nitrozomocznika, test mikrojądrowy, transformacja komórkowa, właściwości klastogenne, właściwości mutagenne, zaburzenia płodności
Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Fingolimod Adamed 0,5 mg

Przedkliniczne badania bezpieczeństwa fingolimodu wykazały toksyczne działanie na układ limfatyczny (limfopenia, zanik tkanki limfoidalnej), płuca (przyrost masy, hipertrofia mięśni gładkich), serce (ujemny efekt chronotropowy, wzrost ciśnienia krwi, zmiany okołonaczyniowe, zwyrodnienie mięśnia sercowego) oraz naczynia krwionośne (waskulopatia u szczurów przy dawkach ≥0,15 mg/kg, co odpowiada około 4-krotności ekspozycji u ludzi po dawce terapeutycznej 0,5 mg/dobę). Badania rakotwórczości wykazały brak działania u szczurów przy dawkach do 2,5 mg/kg (50-krotność ekspozycji u ludzi), natomiast u myszy zaobserwowano wzrost częstości chłoniaków złośliwych przy dawkach ≥0,25 mg/kg (6-krotność ekspozycji u ludzi). Fingolimod nie wykazywał działania mutagennego ani klastogennego. Wpływ na płodność był nieistotny nawet przy dawkach do 10 mg/kg (150-krotność ekspozycji u ludzi).
badanie genotoksyczności, bariera łożyskowa, chłoniak złośliwy, działanie mutagenne, działanie teratogenne, działanie toksyczne, efekt chronotropowy, ekspozycja lekowa, ekspozycja układowa, hemocyjanina, hipertrofia mięśni gładkich, limfopenia, mineralna gęstość kości, potencjał rakotwórczy, przetrwały pień tętniczy, śmiertelność zarodka, ubytek przegrody komorowej, wada wrodzona trzewna, waskulopatia, właściwości klastogenne, zaburzenie neurobehawioralne, zwyrodnienie mięśnia sercowego