modyfikacja miejsca docelowego
Modyfikacja miejsca docelowego (ang. target site modification) to jeden z mechanizmów oporności bakterii na antybiotyki, polegający na zmianie struktury lub konformacji miejsca wiązania leku w komórce bakteryjnej. Skutkiem takiej modyfikacji jest zmniejszenie powinowactwa antybiotyku do jego celu molekularnego.
Ten rodzaj oporności występuje wobec wielu klas antybiotyków, w tym β-laktamów, makrolidów, fluorochinolonów i aminoglikozydów. Modyfikacje mogą obejmować mutacje w genach kodujących białka PBP (penicillin-binding proteins), zmiany w strukturze rybosomów, mutacje w enzymach (np. gyraza DNA, topoizomeraza IV) czy modyfikacje lipidu II – prekursora peptydoglikanu.
Zmiany w miejscu docelowym są zazwyczaj wynikiem mutacji chromosomalnych, choć mogą być również nabywane drogą horyzontalnego transferu genów. W praktyce klinicznej szczególnie istotne są oporności typu MRSA (methicillin-resistant Staphylococcus aureus), gdzie pojawienie się zmienionego białka PBP2a skutkuje niewrażliwością na wszystkie antybiotyki β-laktamowe, z wyjątkiem najnowszych cefalosporyn.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Teicoplanin AptaPharma 400 mg
Teikoplanina jest antybiotykiem glikopeptydowym o szerokim spektrum działania przeciwko bakteriom Gram-dodatnim, zarówno tlenowym, jak i beztlenowym. Mechanizm jej działania polega na hamowaniu biosyntezy ściany komórkowej bakterii poprzez specyficzne wiązanie z resztami D-alanylo-D-alaninowymi, co blokuje syntezę peptydoglikanu. Oporność na teikoplaninę może wynikać z modyfikacji miejsca docelowego (np. u Enterococcus faecium, gdzie D-Ala-D-Ala zamieniane jest na D-Ala-D-mleczan) lub nadprodukcji prekursorów murein (szczególnie u gronkowców). Istotne jest również zjawisko oporności krzyżowej z wankomycyną, choć nie wszystkie szczepy oporne na wankomycynę wykazują oporność na teikoplaninę, co ma znaczenie terapeutyczne. Według wytycznych EUCAST (wersja 11.0, 01.01.2021) wartości graniczne MIC dla teikoplaniny wynoszą m.in. ≤ 2 mg/L dla Staphylococcus aureus i Enterococcus spp., a > 2 mg/L oznacza oporność.
antybiotyk glikopeptydowy, bakteria Gram-ujemna, bakterie Gram-dodatnie, beztlenowa bakteria Gram-dodatnia, biosynteza ściany komórkowej, Clostridium difficile, D-dehydrogenaza mleczanowa, Enterococcus, Enterococcus faecium, gronkowiec koagulazo-ujemny, minimalne stężenie hamujące, modyfikacja miejsca docelowego, MRSA, oporność krzyżowa, paciorkowiec grupy viridans, peptydoglikan, reszty D-alanylo-D-alaninowe, Staphylococcus aureus, Streptococcus pneumoniae, Streptococcus pyogenes, teikoplanina, wankomycyna, zakażenie bakteryjne - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Teicoplanin Altan 400 mg
Teikoplanina, antybiotyk glikopeptydowy (kod ATC: J01X A02), wykazuje bakteriobójcze działanie na bakterie Gram-dodatnie poprzez hamowanie syntezy peptydoglikanu ściany komórkowej, wiążąc się z resztami D-alanylo-D-alaninowymi. Oporność na teikoplaninę rozwija się głównie przez modyfikację miejsca docelowego (np. u Enterococcus faecium, gdzie D-Ala-D-Ala zastępowane jest przez D-Ala-D-mleczan) lub nadprodukcję prekursorów murein (szczególnie u gronkowców). Istnieje ryzyko oporności krzyżowej z wankomycyną, choć fenotyp Van-B enterokoków może pozostawać wrażliwy na teikoplaninę. EUCAST definiuje wartości graniczne MIC dla teikoplaniny: Staphylococcus aureus ≤2 mg/l (oporność >2 mg/l), gronkowce koagulazo-ujemne ≤4 mg/l (>4 mg/l), Enterococcus spp. ≤2 mg/l (>2 mg/l), Streptococcus grup A, B, C, G oraz S. pneumoniae ≤2 mg/l (>2 mg/l). Wartości MIC powinny być oznaczane zgodnie z normą ISO 20776, a szczególną uwagę zwraca się na szczepy S. aureus z MIC wankomycyny na poziomie 2 mg/l, co może wpływać na skuteczność terapii.
antybiotyk beta-laktamowy, antybiotyk glikopeptydowy, atypowe zapalenie płuc, bakteria Gram-dodatnia, bakteria Gram-ujemna, biosynteza ściany komórkowej, Clostridium difficile, D-dehydrogenaza mleczanowa, działanie bakteriobójcze, Enterococcus faecium, enterokoki oporne na wankomycynę, GISA, gronkowiec koagulazo-ujemny, minimalne stężenie hamujące, modyfikacja miejsca docelowego, MRSA, oporność krzyżowa, oporność na teikoplaninę, paciorkowiec zieleniący, peptydoglikan, prekursor mureiny, reszta D-alanylo-D-alaninowa, rzekomobłoniaste zapalenie jelit, spektrum przeciwbakteryjne, Staphylococcus aureus, Streptococcus pneumoniae, wankomycyna, zależność farmakokinetyczno-farmakodynamiczna, zespół wstrząsu toksycznego - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Polamoklav 875 mg + 125 mg
Polamoklav to preparat zawierający amoksycylinę (875 mg) i kwas klawulanowy (125 mg), należący do grupy połączeń penicylin z inhibitorami beta-laktamazy (kod ATC: J01CR02). Amoksycylina działa poprzez hamowanie białek wiążących penicylinę (PBP), co prowadzi do zahamowania syntezy peptydoglikanu i lizy bakterii. Kwas klawulanowy, będący inhibitorem beta-laktamaz, chroni amoksycylinę przed enzymatycznym rozkładem, choć sam nie wykazuje istotnego działania przeciwbakteryjnego. Skuteczność terapii zależy od czasu utrzymania stężenia amoksycyliny powyżej MIC (T>MIC). Oporność bakterii może wynikać z enzymatycznej inaktywacji przez beta-laktamazy niewrażliwe na kwas klawulanowy (klasy B, C, D) lub modyfikacji PBP, a także mechanizmów nieprzepuszczalności błony i pomp wyrzutowych. EUCAST określił wartości graniczne MIC dla różnych drobnoustrojów, np. Haemophilus influenzae i Moraxella catarrhalis ≤1 µg/ml, Staphylococcus aureus ≤2 µg/ml, Streptococcus pneumoniae ≤0,5 µg/ml, a Enterobacteriaceae >8 µg/ml wskazuje na oporność.
Acinetobacter, amoksycylina z kwasem klawulanowym, antybiotyk beta-laktamowy, Bacteroides fragilis, bakteria beztlenowa Gram-dodatnia, bakteria beztlenowa Gram-ujemna, beta-laktamaza bakteryjna, białko wiążące penicylinę, Chlamydophila pneumoniae, Enterobacteriaceae, Enterococcus faecalis, Enterococcus faecium, Escherichia coli, EUCAST, Fusobacterium nucleatum, Gardnerella vaginalis, gronkowiec koagulazo-ujemny, Haemophilus influenzae, inhibitor beta-laktamazy, Klebsiella pneumoniae, kwas klawulanowy, Legionella pneumophila, minimalne stężenie hamujące, modyfikacja miejsca docelowego, Moraxella catarrhalis, mycoplasma pneumoniae, paciorkowiec beta-hemolizujący, peptydoglikan bakteryjny, półsyntetyczna penicylina, Prevotella, Pseudomonas, Staphylococcus aureus, Stenotrophomonas maltophilia, Streptococcus agalactiae, Streptococcus pneumoniae - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Xorimax 500 500 mg
Xorimax 500 zawiera aksetyl cefuroksymu w dawce 601,44 mg, odpowiadającej 500 mg cefuroksymu, będącego cefalosporyną II generacji (kod ATC: J01DC02). Aksetyl cefuroksymu jest prolekiem, który w organizmie ulega hydrolizie do aktywnej formy – cefuroksymu. Mechanizm działania polega na hamowaniu syntezy ściany komórkowej bakterii poprzez wiązanie z białkami wiążącymi penicyliny (PBP), co prowadzi do przerwania biosyntezy peptydoglikanu i lizy komórki bakteryjnej. Oporność na cefuroksym może wynikać z produkcji beta-laktamaz (w tym ESBL i AmpC), modyfikacji PBP, zmniejszenia przepuszczalności błony zewnętrznej bakterii Gram-ujemnych oraz aktywnego usuwania leku z komórki. Wartości minimalnych stężeń hamujących (MIC) ustalone przez EUCAST dla Enterobacteriaceae wynoszą ≤8 mg/l dla szczepów wrażliwych i >8 mg/l dla opornych, natomiast dla Streptococcus pneumoniae odpowiednio ≤0,25 mg/l i >0,5 mg/l. Wrażliwość gronkowców ocenia się na podstawie wrażliwości na metycylinę, a dla niektórych cefalosporyn (ceftazydym, cefiksym, ceftybuten) brak jest ustalonych wartości granicznych.
aksetyl cefuroksymu, AmpC, antybiotyk beta-laktamowy, bakteria Gram-ujemna, beta-laktamaza, białko wiążące penicylinę, biosynteza peptydoglikanu, Borrelia burgdorferi, cefalosporyna II generacji, cefalosporyna III generacji, dysfagia, ESBL, EUCAST, gronkowiec koagulazo-ujemny, Haemophilus influenzae, Haemophilus parainfluenzae, hydroliza esterazowa, liza komórki bakteryjnej, minimalne stężenie hamujące, modyfikacja miejsca docelowego, Moraxella catarrhalis, oporność krzyżowa, przepuszczalność błony komórkowej, Staphylococcus aureus, Streptococcus agalactiae, Streptococcus pneumoniae, Streptococcus pyogenes, wrażliwość na metycylinę, zakażenie dróg moczowych, zapalenie pęcherza moczowego - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Clindamycin Mylan 300 mg
Klindamycyna, należąca do linkozamidów (kod ATC: J01FF01), jest antybiotykiem o szerokim spektrum działania przeciwbakteryjnego, obejmującym bakterie tlenowe i beztlenowe. Mechanizm jej działania polega na hamowaniu syntezy białek bakteryjnych poprzez wiązanie z podjednostką 50S rybosomu, co przy standardowych dawkach klinicznych skutkuje efektem bakteriostatycznym. Kluczowym parametrem farmakodynamicznym jest %T>MIC, czyli czas, w którym stężenie leku przekracza minimalne stężenie hamujące (MIC) dla danego patogenu. Oporność na klindamycynę najczęściej wynika z modyfikacji miejsca docelowego (mutacje lub metylacja rRNA 23S) lub aktywnego wypompowywania antybiotyku. Istotne jest zjawisko indukowalnej oporności wywołanej przez makrolidy oraz całkowita oporność krzyżowa z linkomycyną. EUCAST definiuje wartości graniczne MIC dla wrażliwości i oporności, np. dla Staphylococcus spp. wrażliwość przy ≤0,25 mg/l, oporność >0,5 mg/l, a dla beztlenowców Gram-dodatnich ≤4 mg/l i >4 mg/l odpowiednio. Występowanie oporności jest zmienne geograficznie i wymaga uwzględnienia lokalnych danych epidemiologicznych.
Actinomyces, angina paciorkowcowa, antybiotyk makrolidowy, antybiotyk przeciwbakteryjny, atypowe zapalenie płuc, Bacteroides, bakterie tlenowe i beztlenowe, bakteryjne zapalenie pochwy, beztlenowiec Gram-dodatni, błonica, Campylobacter, Chlamydia trachomatis, Clostridium difficile, Clostridium perfringens, Corynebacterium diphtheriae, działanie bakteriostatyczne, Enterococcus faecium, Gardnerella vaginalis, gronkowiec oporny na metycylinę, indukowalna oporność, jaglica, klindamycyna, lekowrażliwość drobnoustrojów, linkozamid, metylacja nukleotydów, minimalne stężenie hamujące, modyfikacja miejsca docelowego, MRSA, MSSA, mycoplasma pneumoniae, oporność bakterii, oporność krzyżowa, oporność nabyta, paciorkowiec grupy A, paciorkowiec zieleniący, podjednostka 50S rybosomu, promienica, Propionibacterium acnes, różyca, rzekomobłoniaste zapalenie jelit, spektrum przeciwbakteryjne, stężenie graniczne, Streptococcus agalactiae, Streptococcus pneumoniae, Streptococcus pyogenes, synteza białek bakteryjnych, toksoplazmoza, Toxoplasma gondii, trądzik pospolity, zakażenie okołoporodowe, zakażenie przewodu pokarmowego, zgorzel gazowa - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Augmentin ES (600 mg + 42,9 mg)/5 ml
Augmentin ES to preparat złożony z amoksycyliny trójwodnej oraz potasu klawulanianu, należący do grupy penicylin z inhibitorami beta-laktamazy (kod ATC: J01CR02). Amoksycylina działa poprzez hamowanie białek wiążących penicylinę (PBP), co prowadzi do zahamowania syntezy peptydoglikanu i lizy komórki bakteryjnej. Kwas klawulanowy pełni funkcję inhibitora beta-laktamaz, chroniąc amoksycylinę przed enzymatyczną degradacją, choć sam nie wykazuje istotnego działania przeciwbakteryjnego. Skuteczność amoksycyliny zależy od czasu utrzymania stężenia leku powyżej MIC (T>MIC). Oporność bakterii może wynikać z enzymatycznej inaktywacji przez beta-laktamazy niepodatne na klawulanian (klasy B, C, D) lub modyfikacji PBP, a także mechanizmów nieprzepuszczalności błony i pomp wyrzutowych, szczególnie u bakterii Gram-ujemnych.
amoksycylina trójwodna, antybiotyk beta-laktamowy, badanie wrażliwości, bakteria Gram-ujemna, beta-laktamaza, białko wiążące penicylinę, Chlamydophila pneumoniae, Chlamydophila psittaci, Coxiella burnetti, EUCAST, Europejski Komitet Oznaczania Lekowrażliwości, gronkowiec oporny na metycylinę, Haemophilus influenzae, Klebsiella pneumoniae, kwas klawulanowy, Legionella pneumophila, liza komórki, mechanizm oporności, mikrobiologia kliniczna, minimalne stężenie hamujące, modyfikacja miejsca docelowego, Moraxella catarrhalis, mycoplasma pneumoniae, nieprzepuszczalność błony komórkowej, paciorkowiec beta-hemolizujący, peptydoglikan bakteryjny, pompa wyrzutowa, potasu klawulanian, spektrum przeciwbakteryjne, Staphylococcus aureus, Streptococcus pneumoniae, Streptococcus pyogenes, wrażliwość na metycylinę - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Clindavag 100 mg
Klindamycyna, będąca antybiotykiem z grupy linkozamidów, działa bakteriostatycznie poprzez selektywne wiązanie się z podjednostką 50S rybosomu bakteryjnego, hamując syntezę białek i tym samym wzrost drobnoustrojów. W preparacie Clindavag substancja czynna występuje jako fosforan klindamycyny, który ulega szybkiej hydrolizie in vivo do aktywnej formy. Terapia miejscowa klindamycyną dopochwową jest stosowana w leczeniu bakteryjnych zakażeń pochwy, w tym waginozy bakteryjnej, z uwzględnieniem jej kodu ATC G01AA10. Skuteczność leczenia zależy od utrzymania stężenia leku powyżej minimalnego stężenia hamującego (MIC) dla patogenów takich jak Bacteroides spp., Gardnerella vaginalis, Mobiluncus spp., Mycoplasma hominis oraz Peptostreptococcus spp.
antybiotyk linkozamidowy, Bacteroides, bakteryjne zakażenie pochwy, działanie bakteriostatyczne, fosforan klindamycyny, Gardnerella vaginalis, hamowanie syntezy białek, klasyfikacja ATC, minimalne stężenie hamujące, Mobiluncus, modyfikacja miejsca docelowego, mutacja punktowa, Mycoplasma hominis, oporność bakteryjna, oporność krzyżowa, Peptostreptococcus, podjednostka 50S rybosomu, rybosom, translacja, waginoza bakteryjna