Właściwości farmakodynamiczne
Biofuroksym 250 mg

Właściwości farmakodynamiczne leku Biofuroksym

Biofuroksym, którego substancją czynną jest cefuroksym (w postaci soli sodowej), należy do grupy cefalosporyn drugiej generacji o szerokim spektrum działania przeciwbakteryjnego. Klasyfikowany jest w grupie farmakoterapeutycznej leków przeciwbakteryjnych do stosowania ogólnego, oznaczonej kodem ATC: J01DC02.¹

Mechanizm działania

Cefuroksym wykazuje działanie bakteriobójcze poprzez hamowanie syntezy bakteryjnej ściany komórkowej. Mechanizm ten polega na łączeniu się cefuroksymu z białkami wiążącymi penicyliny (PBP – penicillin binding proteins), co prowadzi do przerwania biosyntezy peptydoglikanu. W konsekwencji następuje liza i śmierć komórki bakteryjnej.²

Mechanizmy oporności

Oporność bakterii na cefuroksym może wynikać z różnych mechanizmów molekularnych, które mogą występować samodzielnie lub współistnieć. Do głównych mechanizmów oporności należą:

• Hydroliza enzymatyczna – działanie beta-laktamaz, w tym beta-laktamaz o rozszerzonym spektrum substratowym (ESBL) oraz enzymów AmpC, które mogą być indukowane lub podlegać trwałej derepresji u niektórych gatunków tlenowych bakterii Gram-ujemnych³
• Modyfikacja miejsca docelowego – zmniejszone powinowactwo białek wiążących penicyliny (PBP) do cefuroksymu, co uniemożliwia skuteczne połączenie leku z miejscem docelowym⁴
• Bariery przepuszczalności – nieprzepuszczalność błony zewnętrznej, która ogranicza dostęp cefuroksymu do białek wiążących penicyliny u bakterii Gram-ujemnych⁵
• Pompy efflux – bakteryjne pompy aktywnie usuwające lek z komórki, co zmniejsza jego stężenie wewnątrzkomórkowe i skuteczność działania⁶

Należy zauważyć, że bakterie, które uzyskały oporność na inne cefalosporyny do wstrzykiwań przeważnie będą oporne również na cefuroksym. Ponadto, w zależności od mechanizmu oporności, drobnoustroje oporne na penicyliny mogą wykazywać obniżoną wrażliwość lub całkowitą oporność na cefuroksym.⁷

Stężenia graniczne cefuroksymu sodowego

Europejska Komisja Testowania Wrażliwości Drobnoustrojów (EUCAST – European Committee on Antimicrobial Susceptibility Testing) określiła wartości graniczne minimalnych stężeń hamujących (MIC – minimum inhibitory concentration) dla cefuroksymu, które służą do interpretacji wyników badania wrażliwości bakterii.⁸

Warto podkreślić, że stężenia graniczne cefalosporyn dla rodziny Enterobacteriaceae uwzględniają wszystkie klinicznie istotne mechanizmy oporności, w tym te zależne od ESBL i plazmidowej AmpC. Przy zastosowaniu powyższych kryteriów, niektóre szczepy produkujące beta-laktamazy mogą być zaklasyfikowane jako wrażliwe lub średnio wrażliwe na cefalosporyny 3. i 4. generacji, pomimo obecności ESBL. Należy jednak zauważyć, że w wielu regionach zaleca się lub wymaga wykrywania i identyfikacji szczepów wytwarzających ESBL w celu optymalizacji terapii.⁹

Wrażliwość mikrobiologiczna

Należy wziąć pod uwagę, że częstość występowania oporności nabytej wśród różnych gatunków bakterii może się zmieniać w zależności od regionu geograficznego oraz czasu. Zaleca się korzystanie z lokalnych danych dotyczących oporności, szczególnie w przypadku leczenia ciężkich zakażeń. W sytuacjach, gdy lokalna częstość występowania oporności jest na tyle wysoka, że użyteczność cefuroksymu w leczeniu niektórych zakażeń jest wątpliwa, wskazane jest zasięgnięcie opinii specjalistów.¹⁰

Cefuroksym wykazuje skuteczne działanie in vitro wobec szerokiego spektrum drobnoustrojów, które można pogrupować następująco:¹¹

Gatunki zwykle wrażliwe

Bakterie tlenowe Gram-dodatnie:

• Staphylococcus aureus (wrażliwy na metycylinę) – jeden z głównych patogenów powodujących zakażenia skóry i tkanek miękkich, a także zakażenia układowe¹²
• Streptococcus pyogenes – paciorkowiec beta-hemolizujący grupy A, odpowiedzialny za anginy, płonicę i zakażenia skóry¹³
• Streptococcus agalactiae – paciorkowiec grupy B, istotny czynnik etiologiczny zakażeń u noworodków i kobiet ciężarnych¹⁴
• Streptococcus mitis (grupa viridans) – paciorkowce zieleniejące, które mogą być przyczyną zapalenia wsierdzia¹⁵

Bakterie tlenowe Gram-ujemne:

• Haemophilus influenzae – powodujący zakażenia dróg oddechowych, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i zapalenie ucha środkowego¹⁶
• Haemophilus parainfluenzae – patogen dróg oddechowych¹⁷
• Moraxella catarrhalis – częsty czynnik zakażeń dróg oddechowych, szczególnie zaostrzeń przewlekłej obturacyjnej choroby płuc¹⁸

Drobnoustroje, wśród których może wystąpić problem oporności nabytej

Bakterie tlenowe Gram-dodatnie:

• Streptococcus pneumoniae – pneumokok, odpowiedzialny za zapalenie płuc, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i zapalenie ucha środkowego¹⁹

Bakterie tlenowe Gram-ujemne:

• Citrobacter freundii – bakteria z rodziny Enterobacteriaceae, mogąca wywoływać zakażenia układu moczowego i zakażenia szpitalne²⁰
• Enterobacter cloacae i Enterobacter aerogenes – oportunistyczne patogeny szpitalne²¹
• Escherichia coli – najczęstszy czynnik etiologiczny zakażeń układu moczowego i zakażeń szpitalnych²²
• Klebsiella pneumoniae – patogen odpowiedzialny za zapalenie płuc, zakażenia układu moczowego i zakażenia szpitalne²³
• Proteus mirabilis i inne gatunki Proteus (inne niż P. vulgaris) – częste czynniki zakażeń układu moczowego²⁴
• Providencia spp. – patogeny oportunistyczne²⁵
• Salmonella spp. – bakterie odpowiedzialne za zakażenia przewodu pokarmowego²⁶

Bakterie beztlenowe Gram-dodatnie:

• Peptostreptococcus spp. – beztlenowe paciorkowce występujące w zakażeniach mieszanych²⁷
• Propionibacterium spp. – bakterie komensalne skóry, rzadko wywołujące zakażenia²⁸

Bakterie beztlenowe Gram-ujemne:

• Fusobacterium spp. – patogeny występujące w zakażeniach jamy ustnej i zakażeniach mieszanych²⁹
• Bacteroides spp. – ważne beztlenowce wywołujące zakażenia wewnątrzbrzuszne i zakażenia po zabiegach chirurgicznych³⁰

Drobnoustroje o oporności naturalnej

Cefuroksym nie wykazuje aktywności wobec następujących mikroorganizmów:³¹

Bakterie tlenowe Gram-dodatnie:

• Enterococcus faecalis i Enterococcus faecium – enterokoki posiadające naturalną oporność na cefalosporyny³²

Bakterie tlenowe Gram-ujemne:

• Acinetobacter spp. – patogen szpitalny o wysokiej oporności wielolekowej³³
• Morganella morganii – patogen oportunistyczny układu moczowego³⁴
• Proteus vulgaris – gatunek Proteusa naturalnie oporny na cefuroksym³⁵
• Pseudomonas aeruginosa – pałeczka ropy błękitnej, kluczowy patogen szpitalny o naturalnej oporności na wiele antybiotyków³⁶
• Serratia marcescens – patogen szpitalny często oporny na antybiotyki³⁷

Bakterie beztlenowe Gram-dodatnie:

• Clostridioides difficile – bakteria wywołująca rzekomobłoniaste zapalenie jelit, często związane z antybiotykoterapią³⁸

Bakterie beztlenowe Gram-ujemne:

• Bacteroides fragilis – główny gatunek Bacteroides powodujący zakażenia, wykazujący naturalną oporność na cefuroksym³⁹

Inne drobnoustroje:

• Chlamydia spp. – bakterie wewnątrzkomórkowe powodujące zakażenia dróg moczowo-płciowych i dróg oddechowych⁴⁰
• Mycoplasma spp. – bakterie pozbawione ściany komórkowej, naturalnie oporne na antybiotyki beta-laktamowe⁴¹
• Legionella spp. – czynnik etiologiczny legionellozy (choroby legionistów)⁴²

Szczególnie istotna z klinicznego punktu widzenia jest informacja, że wszystkie szczepy Staphylococcus aureus oporne na metycylinę (MRSA) wykazują oporność na cefuroksym.⁴³

Działanie synergistyczne

Badania in vitro wykazały, że cefuroksym sodowy stosowany w skojarzeniu z antybiotykami aminoglikozydowymi (takimi jak gentamycyna, amikacyna czy tobramycyna) wykazuje co najmniej działanie sumaryczne (suma działań obu antybiotyków), a w niektórych przypadkach udokumentowano efekt synergistyczny (wzmocnienie działania obu antybiotyków). Zjawisko to ma istotne znaczenie kliniczne w leczeniu ciężkich zakażeń o mieszanej etiologii lub wywołanych przez patogeny potencjalnie oporne.⁴⁴