Właściwości farmakodynamiczne
Clarithromycin hameln 500 mg

Właściwości farmakodynamiczne klarytromycyny

Klarytromycyna jest antybiotykiem makrolidowym, sklasyfikowanym w grupie farmakoterapeutycznej: leki przeciwbakteryjne do stosowania ogólnego (kod ATC: J01FA09). Substancja ta występuje w preparacie Clarithromycin hameln w postaci laktobionianu klarytromycyny, jako proszek do sporządzania koncentratu roztworu do infuzji zawierający 500 mg substancji czynnej w każdej fiolce.¹

Mechanizm działania

Mechanizm działania przeciwbakteryjnego klarytromycyny polega na selektywnym wiązaniu się z podjednostką rybosomalną 50S wrażliwych bakterii. Takie połączenie skutecznie zapobiega translokacji aktywowanych aminokwasów, co prowadzi do zahamowania wewnątrzkomórkowej syntezy białek w komórkach bakteryjnych. W procesie metabolizmu substancji macierzystej powstaje 14-hydroksymetabolit klarytromycyny, który również wykazuje działanie przeciwbakteryjne. Metabolit ten jest generalnie mniej aktywny niż związek macierzysty wobec większości organizmów, w tym Mycobacterium spp. Wyjątek stanowi Haemophilus influenzae, wobec którego 14-hydroksymetabolit wykazuje aktywność dwukrotnie wyższą niż forma macierzysta.²

Mechanizmy oporności bakteryjnej

Nabyta oporność bakterii na klarytromycynę i inne makrolidy może rozwijać się poprzez kilka mechanizmów:

• Aktywne wypompowywanie leku – mechanizm aktywnej pompy usuwającej antybiotyk z komórki bakteryjnej³
• Modyfikacja miejsca docelowego – indukowalne lub konstytutywne wytwarzanie enzymu metylazy, który modyfikuje docelowe rybosomy⁴
• Enzymatyczna degradacja – hydroliza makrolidów przez esterazy⁵
• Mutacje chromosomalne – zmieniające białko rybosomalne 50S⁶

Istotną cechą oporności na makrolidy jest możliwość występowania oporności krzyżowej między klarytromycyną a innymi antybiotykami makrolidowymi oraz klindamycyną i linkomycyną. Szczepy Staphylococcus aureus oporne na metycylinę i oksacylinę (MRSA) oraz szczepy Streptococcus pneumoniae oporne na penicylinę charakteryzują się opornością na wszystkie dostępne antybiotyki β-laktamowe i makrolidowe, w tym klarytromycynę.⁷

Stężenia graniczne

Europejski Komitet Badania Wrażliwości Drobnoustrojów (EUCAST) ustalił wartości graniczne minimalnego stężenia hamującego (MIC) dla klarytromycyny, które pozwalają na określenie wrażliwości lub oporności bakterii na ten antybiotyk. Poniższa tabela przedstawia ustalone wartości.⁸

* W przypadku Haemophilus influenzae istnieją sprzeczne dowody kliniczne dotyczące skuteczności makrolidów, co wynika z wysokich wskaźników samoistnego wyleczenia. Do wykrywania szczepów z nabytą opornością stosuje się epidemiologiczną wartość graniczną (ECOFF) na poziomie 32 mg/l.⁹

Do określenia wrażliwości drobnoustrojów na klarytromycynę można wykorzystać badanie wrażliwości na erytromycynę, ponieważ profil wrażliwości i oporności na te antybiotyki jest zbliżony, zwłaszcza w przypadku Streptococcus pneumoniae i innych paciorkowców.¹⁰

Spektrum działania przeciwbakteryjnego

Należy zwrócić uwagę, że częstość występowania oporności bakterii na klarytromycynę może różnić się w zależności od regionu geograficznego i czasu. Z tego względu zaleca się korzystanie z aktualnych, lokalnych danych na temat oporności, szczególnie w przypadku leczenia ciężkich zakażeń. Poniższe informacje stanowią jedynie wskazówki dotyczące prawdopodobieństwa wrażliwości mikroorganizmów na klarytromycynę.¹¹

Drobnoustroje zwykle wrażliwe na klarytromycynę

Spektrum działania klarytromycyny obejmuje szereg bakterii Gram-dodatnich, Gram-ujemnych, bakterii beztlenowych oraz innych drobnoustrojów.¹²

Tlenowe bakterie Gram-dodatnie:

• Streptococcus agalactiae – paciorkowiec z grupy B, powodujący zakażenia inwazyjne, szczególnie u noworodków i kobiet w ciąży¹³
• Streptococcus pyogenes – paciorkowiec grupy A (beta-hemolityczny), odpowiedzialny za różne zakażenia, w tym anginę paciorkowcową i płonicę¹⁴
• Streptococcus viridans – grupa paciorkowców o różnej wirulencji, często związana z infekcjami stomatologicznymi i endokardytem¹⁵
• Streptococcus pneumoniae – główny czynnik etiologiczny pozaszpitalnego zapalenia płuc¹⁶
• Staphylococcus aureus (wrażliwe na metycylinę) – gronkowiec złocisty, powodujący różnorodne zakażenia skóry i tkanek miękkich¹⁷
• Listeria monocytogenes – patogen wywołujący poważne infekcje, szczególnie u osób z obniżoną odpornością¹⁸

Tlenowe bakterie Gram-ujemne:

• Bordetella pertussis – czynnik etiologiczny krztuśca¹⁹
• Haemophilus influenzae – powodujący zakażenia górnych i dolnych dróg oddechowych²⁰
• Haemophilus parainfluenzae – patogen dróg oddechowych²¹
• Helicobacter pylori – związany z chorobą wrzodową żołądka i dwunastnicy²²
• Campylobacter jejuni – częsty czynnik bakteryjnych zatruć pokarmowych²³
• Moraxella catarrhalis – powodująca infekcje górnych dróg oddechowych²⁴
• Neisseria gonorrhoeae – wywołująca rzeżączkę²⁵
• Legionella spp. – powodująca legionelozę, w tym chorobę legionistów²⁶

Bakterie beztlenowe:

• Clostridium perfringens – powodujący różne zakażenia, w tym zgorzel gazową²⁷
• Bacteroides fragilis – związany z zakażeniami w obrębie jamy brzusznej²⁸
• Peptococcus/Peptostreptococcus spp. – beztlenowe ziarniaki Gram-dodatnie, często izolowane z zakażeń mieszanych²⁹
• Propionibacterium acnes – związany z trądzikiem pospolitym i innymi zakażeniami skóry³⁰

Inne drobnoustroje:

• Mycoplasma pneumoniae – atypowy patogen dróg oddechowych, powodujący tzw. „atypowe” zapalenie płuc³¹
• Chlamydia trachomatis – wywołująca różne zakażenia, w tym nierzeżączkowe zapalenie cewki moczowej³²
• Chlamydia pneumoniae – patogen dróg oddechowych, powodujący atypowe zapalenie płuc³³
• Ureaplasma urealyticum – związana z zakażeniami układu moczowo-płciowego³⁴
• Mycobacterium spp. – różne gatunki prątków, w tym szczepy atypowe³⁵