Właściwości farmakodynamiczne leku Polamoklav

Polamoklav to preparat zawierający połączenie amoksycyliny (875 mg) i kwasu klawulanowego (125 mg) w postaci tabletek powlekanych. Lek należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako „połączenia penicylin, w tym z inhibitorami beta-laktamazy” i jest oznaczony kodem ATC: J01CR02.¹

Mechanizm działania

Amoksycylina stanowi półsyntetyczną penicylinę należącą do antybiotyków beta-laktamowych. Jej mechanizm działania polega na hamowaniu jednego lub więcej enzymów, często określanych jako białka wiążące penicylinę (PBP – penicillin-binding proteins), które uczestniczą w szlaku biosyntezy bakteryjnego peptydoglikanu. Peptydoglikan jest integralnym składnikiem strukturalnym ściany komórki bakteryjnej, a zahamowanie jego syntezy prowadzi do osłabienia ściany komórkowej, co w konsekwencji powoduje lizę komórki i śmierć bakterii.²

Należy jednak zauważyć, że amoksycylina podlega rozkładowi przez beta-laktamazy wytwarzane przez bakterie oporne na jej działanie. W związku z tym zakres działania samej amoksycyliny nie obejmuje organizmów wytwarzających te enzymy.³

Kwas klawulanowy jest związkiem o strukturze podobnej do penicylin, należącym do beta-laktamów. Jego główna rola polega na unieczynnianiu niektórych beta-laktamaz, co zapobiega enzymatycznemu rozkładowi amoksycyliny. Sam kwas klawulanowy nie wykazuje klinicznie istotnego działania przeciwbakteryjnego.⁴

Zależności farmakokinetyczno-farmakodynamiczne

Głównym wyznacznikiem skuteczności amoksycyliny jest czas, przez który jej stężenie w organizmie utrzymuje się powyżej minimalnego stężenia hamującego (T>MIC).⁵

Mechanizmy oporności

Wyróżnia się dwa główne mechanizmy oporności bakterii na działanie amoksycyliny z kwasem klawulanowym:

• Enzymatyczna inaktywacja – unieczynnienie antybiotyku przez beta-laktamazy bakteryjne, które nie są hamowane przez kwas klawulanowy, w tym enzymy należące do klas B, C i D.⁶
• Modyfikacja miejsca docelowego – zmiana struktury białek wiążących penicylinę (PBP), co skutkuje zmniejszeniem powinowactwa leku przeciwbakteryjnego do miejsca docelowego.⁷

Dodatkowo, czynnikami przyczyniającymi się do wystąpienia oporności bakterii, szczególnie Gram-ujemnych, mogą być nieprzepuszczalność błony komórkowej lub mechanizmy pompy wyrzutowej.⁸

Wartości graniczne

Europejski Komitet ds. Oznaczania Lekowrażliwości (EUCAST – European Committee on Antimicrobial Susceptibility Testing) określił wartości graniczne MIC (minimalne stężenie hamujące) dla amoksycyliny z kwasem klawulanowym.⁹

Należy zaznaczyć, że częstość występowania oporności u określonych gatunków bakterii może się zmieniać w czasie oraz różnić w zależności od regionu geograficznego. Z tego względu istotne jest odniesienie się do lokalnych danych dotyczących lekowrażliwości, szczególnie podczas terapii ciężkich zakażeń. W przypadkach, gdy lokalna częstość występowania oporności powoduje wątpliwości co do skuteczności leku w określonych rodzajach zakażeń, zaleca się konsultację ze specjalistą.¹⁰

Wrażliwość mikroorganizmów na Polamoklav

Na podstawie danych dotyczących lekowrażliwości, drobnoustroje można podzielić na następujące kategorie:

Szczepy zwykle wrażliwe

Tlenowe bakterie Gram-dodatnie:

• Enterococcus faecalis – wrażliwy na połączenie amoksycyliny z kwasem klawulanowym¹¹
• Gardnerella vaginalis – drobnoustrój wykazujący wrażliwość na lek¹²
• Staphylococcus aureus (metycylino-wrażliwy) – skutecznie eliminowany przez Polamoklav¹³
• Gronkowce koagulazo-ujemne (metycylino-wrażliwe) – podatne na działanie leku¹⁴
• Streptococcus agalactiae – wrażliwy na działanie amoksycyliny z kwasem klawulanowym¹⁵
• Streptococcus pneumoniae – paciorkowiec zapalenia płuc wrażliwy na terapię¹⁶
• Streptococcus pyogenes i inne paciorkowce beta-hemolizujące – skutecznie eliminowane przez preparat¹⁷
• Grupa Streptococcus viridans – wykazuje wrażliwość na Polamoklav¹⁸

Tlenowe bakterie Gram-ujemne:

• Capnocytophaga spp. – wrażliwe na działanie leku¹⁹
• Eikenella corrodens – podatna na terapię preparatem²⁰
• Haemophilus influenzae – wrażliwy na działanie amoksycyliny z kwasem klawulanowym²¹
• Moraxella catarrhalis – skutecznie eliminowana przez lek²²
• Pasteurella multocida – wrażliwa na Polamoklav²³

Bakterie beztlenowe:

• Bacteroides fragilis – mimo beztlenowego charakteru, wrażliwy na działanie leku²⁴
• Fusobacterium nucleatum – podatny na terapię²⁵
• Prevotella spp. – wrażliwe na działanie Polamoklavy²⁶

Szczepy, w których może wystąpić problem oporności nabytej

Tlenowe bakterie Gram-dodatnie:

• Enterococcus faecium – gatunek, u którego występuje zwiększone ryzyko rozwoju oporności²⁷

Tlenowe bakterie Gram-ujemne:

• Escherichia coli – bakteria z rodziny Enterobacteriaceae, u której może rozwinąć się oporność²⁸
• Klebsiella oxytoca – drobnoustrój, u którego istnieje ryzyko powstania oporności²⁹
• Klebsiella pneumoniae – bakteria, u której może wystąpić problem oporności nabytej³⁰
• Proteus mirabilis – drobnoustrój z możliwością rozwoju oporności³¹
• Proteus vulgaris – gatunek, u którego może powstać oporność nabyta³²

Drobnoustroje z opornością naturalną

Tlenowe bakterie Gram-ujemne:

• Acinetobacter sp. – naturalnie oporne na działanie leku³³
• Citrobacter freundii – wykazuje naturalną oporność³⁴
• Enterobacter sp. – naturalnie oporne na Polamoklav³⁵
• Legionella pneumophila – wykazuje naturalną oporność na terapię³⁶
• Morganella morganii – drobnoustrój naturalnie oporny³⁷
• Providencia spp. – bakterie niepodatne na działanie leku³⁸
• Pseudomonas sp. – wykazuje naturalną oporność³⁹
• Serratia sp. – drobnoustrój niepodatny na działanie preparatu⁴⁰
• Stenotrophomonas maltophilia – bakteria naturalnie oporna na Polamoklav⁴¹

Inne drobnoustroje:

• Chlamydophila pneumoniae – wykazuje naturalną oporność⁴²
• Chlamydophila psittaci – niepodatna na działanie leku⁴³
• Coxiella burnetti – drobnoustrój naturalnie oporny⁴⁴
• Mycoplasma pneumoniae – wykazuje oporność naturalną⁴⁵

Dodatkowe informacje kliniczne

Należy zwrócić uwagę na ważne aspekty kliniczne związane ze stosowaniem Polamoklavy:

1. Wszystkie gronkowce oporne na metycylinę wykazują również oporność na amoksycylinę z kwasem klawulanowym.⁴⁶
2. W przypadku leczenia zakażeń wywołanych przez szczepy Streptococcus pneumoniae oporne na penicyliny, nie należy stosować tej postaci amoksycyliny z kwasem klawulanowym.⁴⁷
3. W niektórych krajach Unii Europejskiej zgłaszano występowanie zmniejszonej wrażliwości na amoksycylinę z kwasem klawulanowym u więcej niż 10% szczepów bakteryjnych.⁴⁸