gen C9orf72
Gen C9orf72 (Chromosome 9 Open Reading Frame 72) to gen, którego ekspansja powtórzeń heksanukleotydowych GGGGCC jest najczęstszą znaną przyczyną genetyczną stwardnienia zanikowego bocznego (ALS) i otępienia czołowo-skroniowego (FTD). Mutacja ta odpowiada za około 40% przypadków rodzinnego ALS i 25% przypadków rodzinnego FTD.
Mechanizmy patogenne związane z ekspansją powtórzeń w genie C9orf72 obejmują: utratę funkcji normalnego białka C9orf72, toksyczność RNA zawierającego powtórzenia oraz nieprawidłową produkcję dipeptydów poprzez translację niezależną od AUG. Białko kodowane przez ten gen uczestniczy w procesach autofagii i regulacji transportu pęcherzykowego.
Diagnostyka molekularna ekspansji powtórzeń w genie C9orf72 stanowi istotny element oceny pacjentów z podejrzeniem dziedzicznych form ALS i FTD. Osoby z tą mutacją wykazują znaczną zmienność w obrazie klinicznym, wieku zachorowania i tempie progresji choroby, co sugeruje wpływ dodatkowych czynników modyfikujących przebieg choroby.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Demencja czołowo-skroniowa – Etiologia i przyczyny
Demencja czołowo-skroniowa (FTD) to grupa neurodegeneracyjnych zaburzeń charakteryzujących się postępującą atrofią płatów czołowych i skroniowych, prowadzącą do zmian w zachowaniu, osobowości oraz funkcjach językowych. Patologicznie FTD wiąże się z nieprawidłowym gromadzeniem białek tau (około 50% przypadków), TDP-43 (około 50%) oraz FUS (około 5%). W niektórych wariantach, np. chorobie Picka, obecne są ciała Picka zawierające patologiczne formy tau. Genetyka odgrywa istotną rolę – 30-40% pacjentów ma historię rodzinną, a 10-30% przypadków ma potwierdzoną przyczynę genetyczną, z dominującym autosomalnie dziedziczonym wzorcem. Kluczowe mutacje dotyczą genów C9orf72 (najczęstsza przyczyna rodzinnej FTD, powiązana także z ALS), MAPT (białko tau) oraz GRN (progranulina). Rzadziej występują mutacje w TBK1, TARDBP, VCP i CHMP2B. Współwystępowanie FTD i ALS wskazuje na wspólne mechanizmy patogenetyczne, szczególnie u pacjentów z mutacją C9orf72.
atrofia mózgu, behawioralny wariant FTD, białko FUS, białko tau, białko TDP-43, choroba Alzheimera, choroba autoimmunologiczna, choroba Lou Gehriga, choroba Picka, choroba tarczycy, czynnik genetyczny, demencja czołowo-skroniowa, dziedziczenie autosomalne dominujące, gen C9orf72, gen MAPT, mutacja genowa, neuroprzekaźnik, pierwotna postępująca afazja, płaty czołowe i skroniowe, progranulin, stan zapalny mózgu, stwardnienie zanikowe boczne, uraz głowy, zaburzenie neurodegeneracyjne - Leksykon chorób i schorzeń
Pierwotna postępująca afazja – Etiologia i przyczyny
Pierwotna postępująca afazja (PPA) to neurodegeneracyjny zespół charakteryzujący się postępującym upośledzeniem funkcji językowych, wynikającym z atrofii tkanki mózgowej w lewostronnych płatach czołowych, skroniowych i ciemieniowych. Etiologia PPA obejmuje trzy główne patologie: zwyrodnienie płatów czołowo-skroniowych z akumulacją białka tau (FTLD-tau) dominujące w wariancie niepłynnym/agramatycznym, zwyrodnienie z akumulacją białka TDP-43 (FTLD-TDP-43) typowe dla wariantu semantycznego oraz chorobę Alzheimera (AD) związana głównie z wariantem logopenicznym. Epidemiologicznie FTLD odpowiada za 60-70% przypadków, a AD za 30-40%. Warianty kliniczne PPA różnią się lokalizacją atrofii: przedni obszar skroniowy (svPPA), dolny zakręt czołowy i kora przedruchowa (nfvPPA) oraz lewy tylny górny i środkowy zakręt skroniowy oraz dolny płacik ciemieniowy (lvPPA). Wiek zachorowania to zazwyczaj 50-60 lat, a czynniki ryzyka obejmują zaburzenia uczenia się w dzieciństwie oraz historię rodzinną.
afazja poudarowa, atrofia, badanie neuroobrazowe, choroba Alzheimera, dysleksja rozwojowa, gen C9orf72, gen progranulinowy, neurodegeneracja, neurozapalenie, otępienie czołowo-skroniowe, pierwotna postępująca afazja, płat ciemieniowy, płat czołowy, płat skroniowy, wariant logopeniczny, wariant niepłynny/agramatyczny, wariant semantyczny, zanik tkanki mózgowej, zwyrodnienie płatów czołowo-skroniowych