Właściwości farmakodynamiczne
Clindamycin Mylan 300 mg

Właściwości farmakodynamiczne klindamycyny

Klindamycyna należy do grupy linkozamidów i jest klasyfikowana jako antybiotyk o działaniu przeciwbakteryjnym stosowanym ogólnie (kod ATC: J01FF01). Substancja ta charakteryzuje się szerokim spektrum działania, obejmującym liczne gatunki bakterii tlenowych i beztlenowych.¹

Mechanizm działania

Podstawowy mechanizm działania klindamycyny polega na hamowaniu syntezy białek bakteryjnych poprzez wiązanie się z podjednostką 50S rybosomów bakteryjnych. Przy standardowo stosowanych dawkach klinicznych, klindamycyna wykazuje głównie działanie bakteriostatyczne w warunkach in vitro.²

Zależności farmakokinetyczno-farmakodynamiczne (PK/PD)

Najistotniejszym parametrem określającym skuteczność klindamycyny jest czas, w którym stężenie antybiotyku w organizmie przekracza wartość minimalnego stężenia hamującego (MIC) dla danego patogenu. Parametr ten, oznaczany jako %T>MIC, stanowi najbardziej wiarygodny prognostyk skuteczności terapeutycznej klindamycyny.^{MIC) jest najbardziej przewidywalnym prognostykiem skuteczności klindamycyny.”>3}

Mechanizmy oporności bakterii

Oporność bakterii na klindamycynę wynika najczęściej z dwóch głównych mechanizmów:⁴

• Modyfikacje miejsca docelowego – mutacje w miejscu wiązania antybiotyku w obrębie rRNA lub metylacja określonych nukleotydów w RNA 23S, które jest składnikiem podjednostki 50S rybosomu bakteryjnego.
• Aktywne wypompowywanie antybiotyku z wnętrza komórki bakteryjnej, co uniemożliwia osiągnięcie terapeutycznego stężenia wewnątrzkomórkowego.⁵

Istotne jest zjawisko indukowalnej oporności na klindamycynę, które może być wywołane przez antybiotyki makrolidowe u szczepów bakterii wykazujących oporność na te związki. Ponadto, między klindamycyną a linkomycyną występuje całkowita oporność krzyżowa, co oznacza, że bakterie oporne na jeden z tych antybiotyków są również oporne na drugi.⁶

Warto zaznaczyć, że częstość występowania oporności na klindamycynę jest wyższa w przypadku szczepów gronkowca opornego na metycylinę (MRSA) oraz szczepów pneumokoka wykazujących zmniejszoną wrażliwość na penicylinę.⁷

Stężenia graniczne

Europejski Komitet ds. Oznaczania Lekowrażliwości Drobnoustrojów (EUCAST) określił wartości graniczne stężeń klindamycyny, które pozwalają na rozróżnienie szczepów wrażliwych od szczepów opornych. Poniżej przedstawiono te wartości dla różnych grup mikroorganizmów:⁸

Spektrum działania przeciwbakteryjnego

Należy podkreślić, że rozpowszechnienie oporności nabytej może różnić się w zależności od regionu geograficznego i zmieniać w czasie dla poszczególnych gatunków bakterii. Dlatego kluczowe jest uwzględnienie lokalnych danych dotyczących oporności, zwłaszcza przy leczeniu ciężkich zakażeń. W przypadku wątpliwości co do skuteczności leku w konkretnej sytuacji klinicznej, wskazana jest konsultacja z ekspertami.⁹

Spektrum działania klindamycyny można podzielić na trzy główne kategorie mikroorganizmów:

Gatunki zazwyczaj wrażliwe

Wśród bakterii tlenowych Gram-dodatnich szczególną wrażliwość na klindamycynę wykazują:¹⁰

• Bacillus cereus – Gram-dodatnia laseczka występująca powszechnie w środowisku
• Corynebacterium diphtheriae – czynnik etiologiczny błonicy (dyfterytu)
• Gronkowiec metycylinowrażliwy (MSSA) – istotny patogen powodujący szereg zakażeń
• Streptococcus agalactiae – paciorkowiec grupy B, ważny patogen w zakażeniach okołoporodowych

Z bakterii tlenowych Gram-ujemnych wrażliwość wykazuje:¹¹

• Campylobacter – patogen powodujący zakażenia przewodu pokarmowego

Klindamycyna działa na szerokie spektrum bakterii beztlenowych, w tym:¹²

• Actinomyces – czynnik etiologiczny promienicy
• Capnocytophaga – patogen związany z zakażeniami w jamie ustnej i uogólnionymi
• Clostridium perfringens – beztlenowa laseczka odpowiedzialna za zgorzel gazową
• Eubacterium – składnik flory fizjologicznej przewodu pokarmowego
• Fusobacterium – związane z różnymi zakażeniami, w tym angina Vincenta
• Gardnerella vaginalis – patogen odpowiedzialny za bakteryjne zapalenie pochwy
• Porphyromonas – patogen związany z zakażeniami przyzębia
• Prevotella – patogen związany z zakażeniami jamy ustnej i dróg oddechowych
• Propionibacterium acnes – związany z trądzikiem pospolitym
• Veillonella – beztlenowe ziarniaki występujące w jamie ustnej i przewodzie pokarmowym

Klindamycyna wykazuje również aktywność wobec innych mikroorganizmów:¹³

• Chlamydia trachomatis – czynnik etiologiczny jaglicy i zakażeń przenoszonych drogą płciową
• Leptospira – spirocheta wywołująca leptospirozę
• Mycoplasma hominis – patogen związany z zakażeniami układu moczowo-płciowego
• Mycoplasma pneumoniae – czynnik etiologiczny atypowego zapalenia płuc

Gatunki nie zawsze wrażliwe (oporność nabyta >10%)

Wśród bakterii tlenowych Gram-dodatnich o zmiennej wrażliwości na klindamycynę znajdują się:^{10%) […] Bakterie tlenowe Gram-dodatnie […] Enterococcus faecium […] Erysipelothrix […] Gronkowiec metycylinooporny […] Streptococcus pneumoniae […] Streptococcus pyogenes […] Paciorkowce jamy ustnej”>14}

• Enterococcus faecium – enterokok często oporny na wiele antybiotyków
• Erysipelothrix – patogen odpowiedzialny za różycę
• Gronkowiec metycylinooporny (MRSA) – istotny patogen w zakażeniach szpitalnych
• Streptococcus pneumoniae – pneumokok, czynnik etiologiczny zapalenia płuc i innych zakażeń
• Streptococcus pyogenes – paciorkowiec grupy A, wywołujący m.in. anginę paciorkowcową
• Paciorkowce jamy ustnej – grupa paciorkowców związanych z zakażeniami jamy ustnej

Bakterie beztlenowe o zmiennej wrażliwości to:¹⁵

• Bacteroides – istotny patogen beztlenowy przewodu pokarmowego
• Clostridium (szczepy inne niż C. difficile i C. perfringens) – beztlenowe laseczki Gram-dodatnie
• Mobiluncus – patogen związany z bakteryjnym zapaleniem pochwy
• Peptococcus – beztlenowe ziarniaki Gram-dodatnie
• Peptostreptococcus – beztlenowe paciorkowce powszechnie występujące w zakażeniach mieszanych

Gatunki z natury oporne

Wśród bakterii tlenowych Gram-dodatnich naturalną oporność na klindamycynę wykazują:¹⁶

• Corynebacterium jeikeium – patogen związany z zakażeniami u pacjentów z osłabioną odpornością
• Enterococcus spp. (szczepy inne niż Enterococcus faecium) – patogeny oportunistyczne
• Listeria – czynnik etiologiczny listeriozy
• Nocardia asteroides – patogen wywołujący nokardiozy
• Rhodococcus equi – patogen oportunistyczny u pacjentów z niedoborami odporności

Bakterie tlenowe Gram-ujemne naturalmente oporne na klindamycynę to:¹⁷

• Pałeczki Gram-ujemne niefermentujące (Acinetobacter, Pseudomonas i inne) – istotne patogeny szpitalne
• Enterobakterie – rodzina bakterii obejmująca m.in. E. coli, Klebsiella, Salmonella
• Haemophilus – patogen układu oddechowego
• Legionella – czynnik etiologiczny legionellozy
• Branhamella catarrhalis (obecnie Moraxella catarrhalis) – patogen dróg oddechowych
• Neisseria – rodzaj obejmujący m.in. czynniki etiologiczne rzeżączki i zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych
• Pasteurella – patogen związany z zakażeniami po pogryzieniach przez zwierzęta

Wśród bakterii beztlenowych naturalną oporność wykazuje:¹⁸

• Clostridium difficile – patogen odpowiedzialny za rzekomobłoniaste zapalenie jelit

Inne mikroorganizmy naturalnie oporne to:¹⁹

• Mykobakterie – grupa obejmująca prątki gruźlicy i inne
• Ureaplasma urealyticum – patogen związany z zakażeniami układu moczowo-płciowego

Działanie przeciwpierwotniakowe

Poza działaniem przeciwbakteryjnym, klindamycyna wykazuje również aktywność przeciwpierwotniakową wobec Toxoplasma gondii, zarówno w warunkach in vitro, jak i in vivo. Ta właściwość może mieć znaczenie kliniczne w leczeniu toksoplazmozy.²⁰