zespół Sheehana
Zespół Sheehana, znany również jako niedoczynność przysadki poporodowa, to rzadkie, ale poważne powikłanie położnicze, które powstaje na skutek masywnego krwotoku w trakcie lub po porodzie. Prowadzi on do niedokrwienia i martwicy przysadki mózgowej, co skutkuje jej trwałym uszkodzeniem.
W wyniku uszkodzenia przysadki dochodzi do zaburzenia wydzielania hormonów, przede wszystkim prolaktyny, co objawia się brakiem laktacji po porodzie. Ponadto mogą występować objawy niedoczynności tarczycy, niewydolności kory nadnerczy oraz hipogonadyzmu. Klasyczna triada objawów obejmuje brak laktacji, brak miesiączki oraz zanik owłosienia łonowego i pachowego.
Diagnostyka zespołu Sheehana opiera się na obrazie klinicznym, wywiadzie położniczym wskazującym na przebyte krwawienie okołoporodowe oraz badaniach laboratoryjnych oceniających stężenie hormonów przysadkowych. Leczenie polega na dożywotniej substytucji hormonalnej, dostosowanej do indywidualnych potrzeb pacjentki i stopnia uszkodzenia przysadki.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Hydrocortisonum Jelfa 20 mg
Hydrokortyzon w dawce 20 mg (Hydrocortisonum Jelfa) jest glikokortykosteroidem stosowanym przede wszystkim w terapii substytucyjnej niewydolności kory nadnerczy, w tym choroby Addisona, wtórnej niewydolności kory nadnerczy w przebiegu niedoczynności przysadki (np. zespół Sheehana), a także po adrenalektomii w zespole Nelsona. Lek uzupełnia niedobory endogennego kortyzolu, co jest kluczowe dla utrzymania homeostazy i prawidłowego funkcjonowania organizmu. Wrodzony przerost nadnerczy (zespół nadnerczowo-płciowy) stanowi kolejne wskazanie, gdzie hydrokortyzon hamuje nadmierne wydzielanie ACTH, normalizując poziomy androgenów i łagodząc objawy wirylizacji oraz przedwczesnego dojrzewania. Preparat wykazuje również działanie przeciwzapalne i immunosupresyjne, co umożliwia jego zastosowanie w chorobach autoimmunologicznych, takich jak reumatoidalne zapalenie stawów, toczeń rumieniowaty układowy, zapalenia naczyń, choroby zapalne jelit oraz niektóre dermatozy.
ACTH, adrenalektomia, androgeny nadnerczowe, choroba Addisona, choroba autoimmunologiczna, choroba zapalna jelit, glikokortykosteroid, hormon adrenokortykotropowy, hydrokortyzon, niedoczynność przysadki, niewydolność kory nadnerczy, pierwotna niewydolność kory nadnerczy, przełom nadnerczowy, reumatoidalne zapalenie stawów, terapia substytucyjna, toczeń rumieniowaty układowy, wirylizacja, wrodzony przerost nadnerczy, wtórna niedoczynność kory nadnerczy, zapalenie naczyń, zespół nadnerczowo-płciowy, zespół Nelsona, zespół Sheehana - Leksykon chorób i schorzeń
Niedoczynność przysadki – Patofizjologia i mechanizm
Niedoczynność przysadki (hipopituitaryzm) to stan charakteryzujący się upośledzoną produkcją hormonów przysadkowych, najczęściej spowodowany uszkodzeniem przysadki mózgowej lub podwzgórza. Najczęstszą przyczyną (ok. 61% przypadków) są guzy przysadki, zwłaszcza gruczolaki, które poprzez ucisk i zwiększenie ciśnienia wewnątrzsiodłowego prowadzą do niedokrwienia i uszkodzenia tkanki przysadki oraz szypuły przysadki. Inne etiologie obejmują urazy głowy, apopleksję przysadki, zespół Sheehana, choroby zapalne, autoimmunologiczne zapalenie przysadki, choroby naciekowe (np. sarkoidoza, hemochromatoza), a także wady wrodzone i mutacje genetyczne w kluczowych genach rozwojowych (HESX1, PROP1, PIT1, SOX2/3, OTX2, DAX1, GH1, TBX19). Sekwencja utraty funkcji hormonalnej zwykle rozpoczyna się od niedoboru hormonu wzrostu (GH), następnie gonadotropin (LH/FSH), TSH, ACTH i prolaktyny, a objawy kliniczne pojawiają się po uszkodzeniu ponad 75-80% komórek przysadki.
anosmia, apopleksja przysadki, czaszkogardlak, dysplazja przegrodowo-wzrokowa, glikokortykosteroid, gruczolak przysadki, hemochromatoza, hipogonadyzm hipogonadotropowy, hipopituitaryzm, histiocytoza, hormon adrenokortykotropowy, inhibitor punktów kontrolnych, krwawienie podpajęczynówkowe, limfocytarne zapalenie przysadki, niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby, niedobór ACTH, niedobór gonadotropin, oś podwzgórzowo-przysadkowa, osteoporoza, panhipopituitaryzm, pierwotna niedoczynność przysadki, przełom nadnerczowy, sarkoidoza, zespół Kallmanna, zespół pustego siodła tureckiego, zespół Sheehana - Leksykon chorób i schorzeń
Przytarczyca (niedoczynność tarczycy) – Etiologia i przyczyny
Niedoczynność tarczycy to stan charakteryzujący się niedostateczną produkcją hormonów tarczycowych, prowadzący do spowolnienia funkcji metabolicznych organizmu. Stan ten dotyka około 3-4% populacji, z przewagą u kobiet i wzrostem ryzyka wraz z wiekiem. Pierwotna niedoczynność tarczycy stanowi około 95% przypadków i najczęściej wynika z choroby Hashimoto (autoimmunologiczne limfocytowe zapalenie tarczycy) lub niedoboru jodu. Inne przyczyny to nadmiar jodu, różne formy zapalenia tarczycy (np. poporodowe, podostre ziarniniakowe), interwencje medyczne takie jak terapia radioaktywnym jodem (80-90% pacjentów rozwija niedoczynność w ciągu 8-20 tygodni), tyreoidektomia oraz radioterapia okolic głowy i szyi. Leki takie jak lit, amiodaron, interferon alfa, inhibitory kinazy tyrozynowej i immunoterapeutyki również mogą indukować niedoczynność. Wrodzona niedoczynność tarczycy dotyczy 1 na 2000-4000 noworodków i wynika z agenezji, ektopii lub defektów enzymatycznych gruczołu. Centralna niedoczynność (wtórna i trzeciorzędowa) stanowi około 5% przypadków i jest związana z dysfunkcją przysadki lub podwzgórza.
choroba autoimmunologiczna, choroba de Quervaina, choroba Gravesa, choroba Hashimoto, ciche zapalenie tarczycy, hormon tarczycy, hormon tyreotropowy, hormon uwalniający tyreotropinę, limfocytowe zapalenie przysadki, nadmiar jodu, niedobór jodu, niedoczynność tarczycy, obrzęk śluzowaty, operacja tarczycy, podostre ziarniniakowe zapalenie tarczycy, poporodowe zapalenie tarczycy, radioterapia, terapia radioaktywnym jodem, TSH, tyreoidektomia, wole, wrodzona niedoczynność tarczycy, wtórna niedoczynność tarczycy, zaburzenie endokrynologiczne, zapalenie tarczycy, zespół Sheehana - Leksykon chorób i schorzeń
Guzy przysadki mózgowej – Etiologia i przyczyny
Guzy przysadki mózgowej stanowią około 10-15% wszystkich guzów wewnątrzczaszkowych, z mikrogruczolakami występującymi u 10-17% populacji, często bezobjawowo. Ich etiologia opiera się głównie na spontanicznych mutacjach genetycznych w komórkach przysadki, obejmujących m.in. geny AIP, GNAS, USP8, USP48 i BRAF, które zaburzają regulację wzrostu komórek i produkcję hormonów. Około 5% przypadków ma charakter dziedziczny, związany z zespołami genetycznymi takimi jak MEN1, MEN4, zespół McCune’a-Albrighta, zespół Carneya, FIPA oraz X-LAG. Guzy klasyfikuje się na mikro- (<10 mm) i makrogruczolaki (≥10 mm), a także na czynne hormonalnie (35%) i nieczynne (65%). Najczęstsze gruczolaki czynne to prolaktynoma (40-50%), somatotropinoma (20%), kortykotropinoma i tyreotropinoma. Guzy inwazyjne stanowią około 35%, a raki przysadki są rzadkie (0,1-0,2%).
akromegalia, białko G, czaszkogardlak, gen p53, gen RAS, gruczolak kortykotropowy, guz przysadki mózgowej, guz wewnątrzczaszkowy, hipopituitaryzm, limfocytarne zapalenie przysadki, makrogruczolak, MEN1, MEN4, mikrogruczolak, mutacja genetyczna, nadczynność tarczycy, niedoczynność tarczycy, prolaktynoma, rak przysadki, rodzinny izolowany gruczolak przysadki, somatotropinoma, zespół Carneya, zespół Cushinga, zespół dziedziczny, zespół McCune’a-Albrighta, zespół mnogiej gruczolakowatości wewnątrzwydzielniczej, zespół Sheehana - Leksykon chorób i schorzeń
Niedoczynność przysadki – Epidemiologia
Niedoczynność przysadki (hypopituitarism) jest rzadkim schorzeniem o częstości występowania około 45,5 przypadków na 100 000 osób i zapadalności 4,2 nowych przypadków na 100 000 rocznie, według badań przeprowadzonych w północno-zachodniej Hiszpanii. Główne etiologie obejmują guzy przysadki (61%), guzy pozaprzysadkowe (9%), przyczyny nienowotworowe (19-30%) oraz idiopatyczne (11%). Szczególną uwagę zwraca niedoczynność przysadki po urazach głowy, z częstością występowania od 15% do 90%, a średnio 27,5% w przewlekłym okresie, zależnie od ciężkości urazu (GCS ≤8: 35,3%, 9-12: 10,9%, ≥13: 16,8%). Po krwotoku podpajęczym z tętniaka częstość ta wynosi 31% po 3-6 miesiącach i 25% po ponad 6 miesiącach. Radioterapia głowy i szyi, zwłaszcza IMRT, wiąże się z niedoczynnością przysadki u 38% pacjentów po medianie 50 miesięcy obserwacji. W populacji pediatrycznej niedobór hormonu wzrostu występuje z częstością 1 na 3480 dzieci, a wrodzona niedoczynność przysadki dotyczy 1 na 4000-10 000 urodzeń.
akromegalia, guz przysadki, nadzór endokrynologiczny, niedobór hormonu wzrostu, niedobór wazopresyny, niedoczynność przysadki, radioterapia IMRT, radioterapia przysadki, substytucja hormonalna, uraz czaszkowo-mózgowy, wielohormonalna niedoczynność przysadki, wstrząs hipowolemiczny, zapadalność, zapalenie przysadki, zespół Sheehana - Leksykon chorób i schorzeń
Niedoczynność przysadki – Diagnostyka i diagnoza
Niedoczynność przysadki (hypopituitarism) charakteryzuje się obniżonym wydzielaniem jednego lub kilku hormonów przysadkowych, co wymaga kompleksowej diagnostyki obejmującej ocenę kliniczną, badania laboratoryjne i obrazowe. Podstawą diagnostyki są oznaczenia porannych stężeń hormonów przysadkowych i ich hormonów docelowych, takich jak ACTH i kortyzol, TSH i fT4, LH, FSH, testosteron u mężczyzn, estradiol u kobiet, prolaktyna, GH i IGF-1. Wartości kortyzolu ≤3 μg/dl (83 nmol/l) wskazują na niedobór wymagający pilnego leczenia, natomiast wartości 3-15 μg/dl wymagają testów stymulacyjnych, np. testu z Synacthenem, ITT czy testu z CRH. Diagnostyka moczówki prostej obejmuje pomiar osmolalności surowicy i moczu oraz test deprywacji wody. Testy dynamiczne są kluczowe w ocenie rezerwy hormonalnej, zwłaszcza w niedoborze GH i ACTH, a ich wykonanie wymaga specjalistycznego nadzoru.
apopleksja przysadki, centralna niedoczynność tarczycy, desmopresyna, gospodarka wodno-elektrolitowa, hipoglikemia, hormon adrenokortykotropowy, hormon folikulotropowy, hormon luteinizujący, hormon tyreotropowy, hormon uwalniający hormon wzrostu, hormon wzrostu, hypopituitarism, insulinopodobny czynnik wzrostu 1, kopeptyna, kortyzol, makrogruczolak przysadki, mikrogruczolak przysadki, moczówka prosta, niedobór gonadotropin, niedobór hormonu wzrostu, niedobór wazopresyny, niedoczynność przysadki, niewydolność nadnerczy, osmolalność surowicy, polidypsja, poliuria, prolaktyna, rezonans magnetyczny, siodło tureckie, skrzyżowanie nerwów wzrokowych, terapia hormonalna zastępcza, test deprywacji wody, test stymulacji ACTH, test stymulacyjny, test tolerancji insuliny, tomografia komputerowa, udar przysadki, wiek kostny, wolna tyroksyna, zespół Sheehana - Leksykon chorób i schorzeń
Niedoczynność przysadki – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Niedoczynność przysadki (hipopituitaryzm) to rzadkie zaburzenie endokrynologiczne charakteryzujące się niedoborem jednego lub więcej hormonów przysadkowych, takich jak GH, FSH, LH, TSH czy ACTH. Etiologia jest zróżnicowana i obejmuje guzy przysadki, urazy, infekcje, zespół Sheehana, zaburzenia autoimmunologiczne oraz genetyczne. Diagnostyka opiera się na oznaczeniu poziomów hormonów przysadkowych i narządów docelowych, testach dynamicznych oraz badaniach obrazowych (MRI, CT). Leczenie polega na terapii przyczynowej oraz indywidualnie dobranej terapii zastępczej hormonami, m.in. hydrokortyzonem (15-20 mg/dobę), lewotyroksyną (dawki od 25 do 100 μg/dobę), testosteronem, estrogenami, somatropiną oraz desmopresyną. Szczególną uwagę zwraca się na dostosowanie dawek glikokortykosteroidów w sytuacjach stresowych, aby zapobiec przełomowi nadnerczowemu.
choroba sercowo-naczyniowa, desmopresyna, edukacja pacjenta, endokrynolog, glikokortykosteroidy, guz przysadki, hipoglikemia, hormon adrenokortykotropowy, hormon folikulotropowy, hormon luteinizujący, hormon tyreotropowy, hormon wzrostu, lewotyroksyna, makrogruczolak, mikrogruczolak, moczówka prosta, neurochirurg, niedoczynność przysadki, niedostateczne leczenie, przełom nadnerczowy, przysadka mózgowa, radioterapia przysadki, rezonans magnetyczny, terapia zastępcza hormonalna, tomografia komputerowa, udar przysadki, wtórna niedoczynność tarczycy, zaburzenie depresyjne, zapalenie przysadki, zespół Sheehana - Leksykon chorób i schorzeń
Niedoczynność tarczycy – Etiologia i przyczyny
Niedoczynność tarczycy to stan charakteryzujący się niedostateczną produkcją hormonów tarczycy, głównie tyroksyny (T4) i trijodotyroniny (T3), co skutkuje spowolnieniem metabolizmu. Pierwotna niedoczynność, stanowiąca około 99% przypadków, najczęściej wynika z autoimmunologicznego zapalenia tarczycy Hashimoto, manifestującego się podwyższonym poziomem TSH i obniżonym stężeniem wolnej tyroksyny (fT4). Inne przyczyny to poporodowe, podostre i ciche zapalenie tarczycy, leczenie nadczynności tarczycy (jodem radioaktywnym, tyreoidektomia, leki przeciwtarczycowe), radioterapia, wrodzone dysgenezje tarczycy oraz niedobór jodu. Wtórna i trzeciorzędowa niedoczynność, stanowiące około 1% przypadków, wynikają z dysfunkcji przysadki lub podwzgórza, prowadząc do obniżenia TSH i TRH. Subkliniczna niedoczynność, z podwyższonym TSH i prawidłowym fT4, występuje u 3-8% populacji i może progresować do jawnej choroby, zwłaszcza przy obecności przeciwciał anty-TPO.
autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, choroba de Quervaina, choroba Gravesa-Basedowa, choroba Hashimoto, ciche zapalenie tarczycy, dysgenezja tarczycy, guz przysadki, hormon stymulujący tarczycę, hormon uwalniający tyreotropinę, leczenie jodem radioaktywnym, lek przeciwtarczycowy, limfocytowe zapalenie przysadki, nadczynność tarczycy, nadmiar jodu, niedobór jodu, niedoczynność tarczycy, pierwotna niedoczynność tarczycy, podostre ziarniniakowe zapalenie tarczycy, poporodowe zapalenie tarczycy, przeciwciało przeciwko peroksydazie tarczycowej, śpiączka obrzękowa, subkliniczna niedoczynność tarczycy, tyreoidektomia, wole guzkowe, wrodzona niedoczynność tarczycy, wtórna niedoczynność tarczycy, zapalenie tarczycy Hashimoto, zespół Sheehana - Leksykon chorób i schorzeń
Niedoczynność przysadki – Zapobieganie i profilaktyka
Niedoczynność przysadki (hypopituitarism) jest stanem charakteryzującym się niewystarczającą produkcją jednego lub więcej hormonów przysadki mózgowej, często wymagającym długoterminowego leczenia zastępczego. Profilaktyka obejmuje minimalizację ryzyka powikłań po radioterapii i neurochirurgii poprzez ograniczenie ekspozycji przysadki oraz stosowanie mikroskopowych technik operacyjnych. W kontekście położniczym, odpowiednia opieka i resuscytacja płynowa zmniejszają ryzyko zespołu Sheehana. Profilaktyka urazów głowy, w tym stosowanie pasów bezpieczeństwa, kasków oraz przestrzeganie przepisów drogowych, jest kluczowa w zapobieganiu urazowej niedoczynności przysadki. Modyfikacja czynników ryzyka krwotoku podpajęczynówkowego, takich jak palenie tytoniu i nadciśnienie tętnicze, również ma istotne znaczenie.
ćwiczenia z obciążeniem, czynnik ryzyka sercowo-naczyniowego, gęstość kości, hipogonadyzm, kortyzol, krwotok podpajęczynówkowy, nadciśnienie tętnicze, neurochirurg, niedobór hormonu wzrostu, niedoczynność przysadki, niewydolność nadnerczy, operacja neurochirurgiczna, oś hormonalna, osteoporoza, podwzgórze, przełom nadnerczowy, przysadka mózgowa, radioterapia, resuscytacja płynowa, ryzyko sercowo-naczyniowe, suplementacja hormonalna, terapia zastępcza hormonami, tyroksyna, uraz głowy, wapń i witamina D, zabieg neurochirurgiczny, zespół Sheehana - Leksykon chorób i schorzeń
Ciężka niedobór hormonu antydiuretycznego – Etiologia i przyczyny
Diabetes insipidus (DI) to rzadkie zaburzenie gospodarki wodno-elektrolitowej, charakteryzujące się poliurią i polidypsją, wynikające z dysfunkcji wazopresyny (AVP/ADH). Wyróżnia się cztery główne typy: ośrodkowy (AVP-D) – niedobór wazopresyny z przyczyn takich jak urazy głowy, nowotwory, choroby zapalne, autoimmunologiczne lub idiopatyczne (30-50% przypadków); nerkowy (AVP-R) – oporność nerek na AVP, często spowodowana lekami (np. lit), zaburzeniami elektrolitowymi (hiperkalcemia, hipokaliemia) lub mutacjami genów AVPR2 i AQP2; dipsogeniczny – dysfunkcja mechanizmu pragnienia; oraz ciążowy – związany z podwyższoną aktywnością wazopresynazy łożyskowej i stanami patologicznymi ciąży. Patofizjologia opiera się na zaburzeniu działania AVP na receptory V2 w kanalikach zbiorczych nerek, co prowadzi do upośledzonej reabsorpcji wody i wydalania dużych objętości rozcieńczonego moczu.
amyloidoza, choroby autoimmunologiczne, craniopharyngioma, gospodarka wodno-elektrolitowa, hiperkalcemia, hipokaliemia, histiocytoza z komórek Langerhansa, hormon antydiuretyczny, krwawienie podpajęczynówkowe, niedokrwistość sierpowata, osmolalność osocza, podwzgórze, polidypsja, poliuria, przewlekła choroba nerek, sarkoidoza, stan przedrzucawkowy, szpiczak mnogi, wazopresyna, wielomocz, wielotorbielowatość nerek, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zawał przysadki, zespół HELLP, zespół Sheehana, zespół Sjögrena, zespół Wolframa, ziarniniakowatość z zapaleniem naczyń, złamanie podstawy czaszki - Leksykon substancji czynnych
Hydrokortyzon – Wskazania do stosowania
Hydrokortyzon, jako glikokortykosteroid o działaniu przeciwzapalnym, przeciwświądowym i przeciwalergicznym, znajduje szerokie zastosowanie w terapii substytucyjnej niewydolności kory nadnerczy (np. choroba Addisona, zespół Sheehana, zespół Nelsona) oraz w stanach nagłych wymagających szybkiego podania glikokortykosteroidów, takich jak wstrząsy różnego pochodzenia (pourazowy, kardiogenny, anafilaktyczny), ciężkie stany spastyczne oskrzeli czy ostre reakcje alergiczne. Doustne preparaty (tabletki) stosuje się głównie w leczeniu substytucyjnym, natomiast pozajelitowe (iniekcje, infuzje) w stanach nagłych i profilaktycznie przed zabiegami operacyjnymi u pacjentów z niedomogą nadnerczy. Hydrokortyzon jest także wykorzystywany w leczeniu przewlekłych chorób alergicznych, dermatologicznych, endokrynologicznych, hematologicznych, nowotworowych, układu oddechowego i reumatycznych, jednak po dokładnej ocenie wskazań przez lekarza.
adrenalektomia, atopowe zapalenie skóry, choroba Addisona, choroba autoimmunologiczna, glikokortykosteroid, hemoroidy, lek przeciwgrzybiczny, liszaj płaski, liszaj rumieniowaty, łojotokowe zapalenie skóry, łuszczyca owłosionej skóry, neurodermatitis, niedoczynność przysadki, niewydolność kory nadnerczy, niewydolność nadnerczy, obrzęk naczynioruchowy, odczyn polekowy, pokrzywka, rumień wielopostaciowy, stan astmatyczny, stan spastyczny oskrzeli, stan wstrząsowy, substancja przeciwzapalna, świąd odbytu, świerzbiączka, szczelina odbytu, terapia substytucyjna, wstrząs anafilaktyczny, wstrząs kardiogenny, wstrząs pourazowy, wyprysk kontaktowy alergiczny, zakażenie bakteryjne, zakażenie grzybicze, zapalenie brzegów powiek, zapalenie przewodu słuchowego zewnętrznego, zapalenie rogówki, zapalenie spojówek, zapalenie tarczycy, zapalenie woreczka łzowego, zespół nadnerczowo-płciowy, zespół Nelsona, zespół Sheehana, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon chorób i schorzeń
Niedoczynność przysadki – Etiologia i przyczyny
Niedoczynność przysadki (hypopituitarism) to stan charakteryzujący się częściową lub całkowitą utratą funkcji przedniego płata przysadki, prowadzącą do niedoboru jednego lub wielu hormonów przysadkowych. Najczęstszą etiologią są guzy przysadki (około 61% przypadków), w tym gruczolaki wydzielnicze i niewydzielnicze, które uszkadzają przysadkę poprzez ucisk, zaburzenia unaczynienia, stan zapalny oraz uszkodzenie szlaków podwzgórzowo-przysadkowych. Inne przyczyny obejmują guzy okołosiodłowe, podwzgórza, torbiele Rathkego, przerzuty nowotworowe, zabiegi chirurgiczne i radioterapię (dawki 30-50 Gy zwiększają ryzyko niedoboru hormonu wzrostu do 50-100%), zaburzenia naczyniowe (udar przysadki, zespół Sheehana), choroby zapalne i autoimmunologiczne (np. limfocytarne zapalenie przysadki, zapalenie indukowane inhibitorami punktów kontrolnych), choroby infiltracyjne (hemochromatoza, sarkoidoza), urazy mózgu, infekcje (gruźlica, kiła, grzybice) oraz czynniki genetyczne (mutacje PIT1, PROP1, HESX1 i inne). Sekwencja utraty funkcji hormonalnej zwykle rozpoczyna się od GH, następnie LH/FSH, TSH, ACTH i prolaktyny, co ma znaczenie kliniczne w diagnostyce i terapii.
apopleksja przysadki, czaszkogardlak, dysplazja przegrodowo-wzrokowa, funkcja przysadki, glikokortykosteroid, gruczolak przysadki, gruźlica, guz przysadki, hemochromatoza, hipogonadyzm hipogonadotropowy, histiocytoza z komórek Langerhansa, hormon adrenokortykotropowy, hormon folikulotropowy, hormon luteinizujący, hormon przysadkowy, hormon tyreotropowy, hormon wzrostu, hypopituitarism, krwawienie mózgowe, krwotok podpajęczynówkowy, limfocytarne zapalenie przysadki, niedoczynność przysadki, pierwotna niedoczynność przysadki, prolaktyna, przedni płat przysadki, przerzut nowotworowy, radioterapia, sarkoidoza, szypuła przysadki, udar przysadki, urazowe uszkodzenie mózgu, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie przysadki, zespół Kallmanna, zespół pustego siodła, zespół Sheehana