pękanie nici DNA
Pękanie nici DNA to proces, w którym dochodzi do przerwania ciągłości helisy kwasu deoksyrybonukleinowego. Może obejmować pojedynczą nić (Single Strand Break, SSB) lub obie nici jednocześnie (Double Strand Break, DSB). Ten drugi rodzaj uszkodzenia jest szczególnie niebezpieczny dla komórki, gdyż może prowadzić do poważnych aberracji chromosomowych, mutacji lub śmierci komórki.
Pęknięcia nici DNA mogą być spowodowane przez czynniki endogenne, takie jak reaktywne formy tlenu powstające podczas procesów metabolicznych, oraz czynniki egzogenne, w tym promieniowanie jonizujące, ultrafioletowe, czy działanie substancji chemicznych o właściwościach genotoksycznych. Komórki posiadają złożone mechanizmy naprawy uszkodzeń DNA, w tym naprawę przez wycinanie nukleotydów (NER), naprawę przez wycinanie zasad (BER), rekombinację homologiczną (HR) czy niehomologiczne łączenie końców (NHEJ).
Zaburzenia w procesach naprawy pęknięć nici DNA są związane z wieloma chorobami, w tym z nowotworami, chorobami neurodegeneracyjnymi oraz procesami starzenia. W diagnostyce i terapii medycznej wykorzystuje się wiedzę o mechanizmach pękania nici DNA m.in. w radioterapii nowotworów, gdzie celowo indukuje się uszkodzenia DNA w komórkach nowotworowych, czy w badaniach toksykologicznych nowych leków.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Convival Chrono 300 mg
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa sodu walproinianu, substancji czynnej leku Convival Chrono, wykazały brak mutagenności w testach bakteryjnych i in vitro na komórkach chłoniaka myszy oraz brak indukcji naprawy DNA w hepatocytach szczura. Wyniki badań in vivo były zależne od drogi podania: po podaniu doustnym nie stwierdzono aberracji chromosomowych ani cech dominujących letalnych, natomiast po podaniu dootrzewnowym zaobserwowano uszkodzenia DNA u gryzoni. W badaniach klinicznych u pacjentów z padaczką leczonych sodu walproinianem odnotowano zwiększoną wymianę chromatyd siostrzanych, jednak znaczenie kliniczne tych zmian pozostaje nieustalone. Badania rakotwórczości nie wykazały istotnego zagrożenia dla człowieka.
aberracja chromosomowa, badanie in vivo, badanie mutagenności, chłoniak myszy, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, genotoksyczność, hepatocyt szczura, naprawa DNA, niepłodność męska, nieprawidłowa spermatogeneza, padaczka, pękanie nici DNA, potencjał mutagenny, sód walproinianu, szpik kostny, test bakteryjny, układ słuchowy, uszkodzenie chromosomu, wada rozwojowa, wpływ transgeneracyjny, wymiana chromatyd siostrzanych, zaburzenie zachowania, zanik jąder, zmiana behawioralna, zmiana morfologiczna, zwyrodnienie jąder - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Depakine Chrono 300 200 mg + 87 mg
Dane przedkliniczne dotyczące walproinianu sodu, substancji czynnej preparatu Depakine Chrono, wskazują na zróżnicowany potencjał genotoksyczny zależny od modelu badawczego i drogi podania. W badaniach in vitro nie wykazano działania mutagennego ani indukcji naprawy DNA, natomiast in vivo po podaniu doustnym nie stwierdzono aberracji chromosomowych ani cech letalnych, co sugeruje niski potencjał genotoksyczny przy tej drodze podania. Jednakże dootrzewnowe podanie u gryzoni powodowało uszkodzenia DNA, a dane kliniczne dotyczące wymiany chromatyd siostrzanych u pacjentów z padaczką leczonych walproinianem są niejednoznaczne. Badania rakotwórczości nie wykazały istotnego ryzyka dla człowieka. Istotne jest natomiast działanie teratogenne u myszy, szczurów i królików, z wadami rozwojowymi wielu narządów oraz zaburzeniami behawioralnymi utrzymującymi się do trzeciego pokolenia, choć mechanizmy tych efektów pozostają nieznane.
aberracja chromosomowa, dominująca cecha letalna, dysfagia, działanie mutagenne, działanie teratogenne, ekspozycja płodowa, hepatocyt pierwotny, maksymalna tolerowana dawka, naprawa DNA, niepłodność męska, nieprawidłowa spermatogeneza, NOAEL, pękanie nici DNA, podanie dootrzewnowe, podanie doustne, potencjał genotoksyczny, potencjał rakotwórczy, szpik kostny, toksyczność wielokrotnej dawki, układ słuchowy, uszkodzenie chromosomu, wada rozwojowa, walproinian sodu, wymiana chromatyd siostrzanych, zaburzenie zachowania, zmiana histopatologiczna, zmiana morfologiczna, zwyrodnienie jąder - Leksykon substancji czynnych
Walproinian sodu – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Walproinian sodu wykazuje istotną toksyczność ostrą z LD50 w zakresie 1200-1600 mg/kg (doustnie) oraz 750-950 mg/kg (dożylnie) u różnych gatunków zwierząt. Przewlekłe podawanie prowadzi do zmian w układzie rozrodczym samców, w tym atrofię jąder i zaburzenia spermatogenezy, obserwowane u szczurów przy dawkach ≥250 mg/kg oraz u psów już od 90 mg/kg. W badaniach wielokrotnego podawania dawki 1250 mg/kg/dobę u szczurów i 150 mg/kg/dobę u psów wywoływały zwyrodnienia jąder i zmniejszenie ich masy. Wartości NOAEL dla zmian w jądrach wynosiły 270 mg/kg/dobę u szczurów i 90 mg/kg/dobę u psów, jednak margines bezpieczeństwa na podstawie AUC może być niewystarczający. Walproinian nie wykazywał jednoznacznego działania mutagennego in vitro, a wyniki badań in vivo były zależne od drogi podania – doustnie nie indukował aberracji chromosomowych, natomiast dootrzewnowo zwiększał uszkodzenia DNA u gryzoni. Dane dotyczące genotoksyczności u pacjentów z padaczką są niejednoznaczne, a kliniczne znaczenie tych obserwacji pozostaje nieokreślone.
aberracja chromosomowa, atrofia jąder, działanie genotoksyczne, działanie mutagenne, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, hepatocyty, LD50, miano wirusa, naprawa DNA, NOAEL, pękanie nici DNA, podanie dootrzewnowe, podanie doustne, podanie dożylne, powstawanie mikrojąder, replikacja wirusa HIV, szpik kostny, test Amesa, test na komórkach chłoniaka, toksyczność ostra, toksyczność przewlekła, uszkodzenie DNA, wada rozwojowa, walproinian sodu, wymiana chromatyd siostrzanych, zaburzenia afektywne dwubiegunowe, zaburzenia zachowania, zmiany behawioralne, zmiany morfologiczne - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Depakine Chronosphere 750 (500,06 mg + 217,75 mg)/sasz.
Badania genotoksyczności walproinianu wykazały brak działania mutagennego in vitro w testach na bakteriach, komórkach chłoniaka myszy oraz hepatocytach szczura. W badaniach in vivo efekty genotoksyczne zależały od drogi podania: po podaniu doustnym nie stwierdzono aberracji chromosomowych ani cech letalnych u gryzoni, natomiast podanie dootrzewnowe wiązało się z uszkodzeniami DNA i chromosomów. U pacjentów z padaczką leczonych walproinianem obserwowano zwiększoną wymianę chromatyd siostrzanych, jednak wyniki porównań z pacjentami nieleczonymi były niejednoznaczne, a kliniczne znaczenie tych zmian pozostaje nieustalone. Badania rakotwórczości nie wykazały istotnego ryzyka dla człowieka. Walproinian wykazuje działanie teratogenne u myszy, szczurów i królików, powodując wady rozwojowe wielu narządów oraz zaburzenia behawioralne u potomstwa nawet do trzeciego pokolenia, choć mechanizmy tych efektów i ich znaczenie kliniczne wymagają dalszych badań.
aberracje chromosomowe, działanie mutagenne, działanie niepożądane, działanie teratogenne, komórki chłoniaka myszy, margines bezpieczeństwa, naprawa DNA, narządy rozrodcze, niepłodność męska, pękanie nici DNA, pierwotne hepatocyty, poziom dawkowania, szpik kostny, układ słuchowy, uszkodzenie chromosomów, wady rozwojowe, wymiana chromatyd siostrzanych, zaburzenia zachowania, zanik jąder, zmiany behawioralne, zmiany histopatologiczne - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Depakine Chronosphere 500 (333,30 mg + 145,14 mg)/sasz.
Dane przedkliniczne dotyczące walproinianu sodu i kwasu walproinowego, składników leku Depakine Chronosphere, wskazują na zróżnicowany profil bezpieczeństwa. W testach in vitro nie stwierdzono działania mutagennego, natomiast badania in vivo wykazały zależność efektów genotoksycznych od drogi podania – po podaniu doustnym nie obserwowano aberracji chromosomowych, zaś po dootrzewnowym odnotowano uszkodzenia DNA u gryzoni. Kliniczne obserwacje sugerują zwiększoną wymianę chromatyd siostrzanych u pacjentów z padaczką leczonych walproinianem, jednak znaczenie tych zmian pozostaje niejasne. Badania rakotwórczości nie wykazały istotnego ryzyka dla człowieka. Istotne są natomiast dane dotyczące teratogenności – walproinian indukuje wady rozwojowe u myszy, szczurów i królików oraz powoduje zmiany behawioralne u potomstwa, a także morfologiczne i funkcjonalne zaburzenia układu słuchowego u zwierząt doświadczalnych.
aberracja chromosomowa, działanie mutagenne, działanie niepożądane, działanie teratogenne, genotoksyczność, hepatocyt, męski układ rozrodczy, naprawa DNA, niepłodność męska, padaczka, pękanie nici DNA, potencjał mutagenny, rakotwórczość, spermatogeneza, szpik kostny, układ słuchowy, wada rozwojowa, walproinian sodu, wymiana chromatyd siostrzanych, zanik jąder - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Absenor 300 mg
Przedkliniczne badania toksyczności sodu walproinianu wykazały, że dawki śmiertelne (LD50) przy podaniu doustnym mieszczą się w zakresie 1200-1600 mg/kg masy ciała, natomiast dożylnie są niższe i wynoszą 750-950 mg/kg. W badaniach toksyczności przewlekłej u szczurów i psów zaobserwowano atrofie jąder oraz zmiany w płucach i prostacie przy dawkach odpowiednio od 250 mg/kg i 90 mg/kg. Wielokrotne podawanie u dorosłych zwierząt (szczury 1250 mg/kg/dobę, psy 150 mg/kg/dobę) prowadziło do zwyrodnień jąder i zaburzeń spermatogenezy. U młodych szczurów zmniejszenie masy jąder występowało tylko przy dawkach toksycznych (≥240 mg/kg i.p./i.v.), natomiast dawki do 90 mg/kg nie wpływały na narządy rozrodcze. W badaniach płodności u szczurów dawki do 350 mg/kg/dobę nie wykazały wpływu na płodność samców, choć u ludzi odnotowano niepłodność męską jako działanie niepożądane.
aberracja chromosomowa, atrofia jąder, badanie toksyczności, dawka śmiertelna, działanie niepożądane, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, hepatocyt szczura, LD50, miano wirusa, mikrojądro, naprawa DNA, niepłodność męska, pękanie nici DNA, potencjał mutagenny, replikacja wirusa HIV, spermatogeneza, test Amesa, układ słuchowy, wada rozwojowa, walproinian sodu, wymiana chromatyd siostrzanych, zwyrodnienie nasieniowodu