nadwrażliwość opóźniona
Nadwrażliwość opóźniona (typu IV) to reakcja immunologiczna mediowana przez limfocyty T, stanowiąca jeden z czterech typów reakcji nadwrażliwości według klasyfikacji Gella i Coombsa. W przeciwieństwie do innych typów nadwrażliwości, które zachodzą w ciągu minut lub godzin, reakcja opóźniona rozwija się po 24-72 godzinach od kontaktu z antygenem.
Mechanizm nadwrażliwości opóźnionej polega na rozpoznaniu antygenu przez limfocyty T pomocnicze (Th1) i cytotoksyczne, które uwalniają cytokiny prozapalne, aktywując makrofagi i inne komórki efektorowe. Klasycznym przykładem tej reakcji jest próba tuberkulinowa, gdzie po śródskórnym podaniu tuberkuliny u osób uczulonych pojawia się miejscowy naciek komórkowy i zgrubienie skóry po 48-72 godzinach.
Nadwrażliwość opóźniona jest podstawą wielu procesów patologicznych, w tym alergicznego kontaktowego zapalenia skóry (np. na nikiel, lateks), reakcji na leki, odrzucania przeszczepów oraz mechanizmów obronnych przeciwko patogenom wewnątrzkomórkowym (prątki gruźlicy, grzyby). Diagnostyka opiera się na testach skórnych, biopsji zmian i testach transformacji limfocytów, a leczenie obejmuje unikanie alergenów oraz stosowanie leków immunosupresyjnych i przeciwzapalnych.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – TOLAK
Produkt leczniczy Tolak, zawierający 40 mg/g fluorouracylu (5-FU) w postaci kremu, wymaga ostrożnego stosowania ze względu na ryzyko miejscowych działań niepożądanych, takich jak rumień, nadżerki skóry oraz reakcje zapalne, które pojawiają się zwykle w drugim tygodniu terapii. Produkt nie powinien być aplikowany na błony śluzowe, otwarte rany ani w okolice oczu, nosa i ust, aby uniknąć podrażnień i uszkodzeń. W trakcie leczenia należy unikać stosowania opatrunków okluzyjnych, które mogą nasilać reakcję zapalną. W przypadku utrzymujących się odczynów skórnych powyżej 4 tygodni lub znacznego dyskomfortu, wskazane jest leczenie objawowe, np. emolientami lub miejscowymi kortykosteroidami. Ponadto, pacjenci powinni unikać ekspozycji na promieniowanie UV, aby zapobiec reakcji nadwrażliwości na światło.
alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, apoptoza, brywudyna, butylohydroksytoluen, dehydrogenaza dihydropirymidynowa, emolient, epitelializacja, fluorouracyl, kontaktowe zapalenie skóry, kortykosteroid miejscowy, nadwrażliwość na światło, nadwrażliwość opóźniona, nadżerka skóry, niedobór DPD, opatrunek okluzyjny, promieniowanie UV, reakcja alergiczna, rumień, sorywudyna, test płatkowy, toksyczność ogólnoustrojowa, zaburzenia rogówki - Leksykon chorób i schorzeń
Wysypka po kontakcie z bluszczem trującym – Etiologia i przyczyny
Wysypka po kontakcie z bluszczem trującym jest wynikiem alergicznego kontaktowego zapalenia skóry typu IV nadwrażliwości, wywołanego przez urushiol – oleistą, lepka żywicę obecna we wszystkich częściach roślin bluszczu trującego, dębu trującego i sumaka jadowitego. Urushiol łatwo przenika przez skórę, wiążąc się z białkami, co aktywuje limfocyty T i wywołuje reakcję zapalną. Objawy pojawiają się zwykle 12-72 godzin po ekspozycji, a nawet 50 µg urushiolu (mniej niż ziarno soli) może wywołać reakcję u wrażliwych osób. Wrażliwość na urushiol dotyczy 85-90% populacji, a kliniczna reakcja występuje u 50-75% dorosłych. Ekspozycja może być bezpośrednia (kontakt z rośliną), pośrednia (skażone przedmioty, sierść zwierząt) lub przez inhalację dymu z palących się roślin, co może prowadzić do poważnych reakcji układowych, w tym uszkodzenia dróg oddechowych.
alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, antygen, bluszcz trujący, dąb trujący, dermatoza, ekspozycja wziewna, kontaktowe zapalenie skóry, limfocyt T, nadwrażliwość opóźniona, nadwrażliwość typu IV, nadwrażliwość typu opóźnionego, niewydolność nerek, odpowiedź immunologiczna, podrażnienie dróg oddechowych, reakcja alergiczna, reakcja systemowa, reakcja zapalna, reaktywność krzyżowa, sensytyzacja, sumak jadowity, układ odpornościowy, urushiol, wtórne zakażenie bakteryjne, wysypka - Leksykon leków
Działania niepożądane – TOLAK 40 mg/g
W badaniach klinicznych preparatu Tolak, zawierającego fluorouracyl (5-FU) w stężeniu 40 mg/g, u pacjentów z rogowaceniem słonecznym, najczęściej obserwowano miejscowe reakcje skórne o charakterze farmakologicznym, takie jak rumień, łuszczenie, obrzęk, strupy, nadżerki, pieczenie i świąd, występujące z częstością od 62% do 99%. Nasilenie tych objawów wahało się od łagodnych (17-37%) przez umiarkowane (22-44%) do ciężkich (6-38%), z maksymalnym nasileniem po około 4 tygodniach terapii i ustępowaniem w ciągu 2-4 tygodni po zakończeniu leczenia. Działania niepożądane o częstości poniżej 1% obejmowały m.in. bezsenność, dyskomfort w nosie, zapalenie gardła, nudności, obrzęk wokół oczu, liszajec zakaźny, wysypkę oraz pęcherzyki na wargach. W trakcie badań nie odnotowano przypadków alergicznego kontaktowego zapalenia skóry, jednak takie reakcje pojawiły się po wprowadzeniu leku do obrotu.
alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, alkohol cetylowy, alkohol stearylowy, bezsenność, butylohydroksytoluen, dyskomfort w nosie, działanie niepożądane, fluorouracyl, fotowrażliwość, liszajec zakaźny, łuszczenie skóry, łzawienie, metylu parahydroksybenzoesan, nadwrażliwość, nadwrażliwość opóźniona, nadżerka, nudności, obrzęk oka, olej arachidowy, oparzenie słoneczne, pieczenie skóry, podrażnienie oka, propylu parahydroksybenzoesan, reakcja fotowrażliwości, reakcja miejscowa, rogowacenie słoneczne, rumień, wysypka, zaburzenia skórne, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, zapalenie gardła - Leksykon chorób i schorzeń
Wysypka wielopostaciowa na światło – Zapobieganie i profilaktyka
Wysypka wielopostaciowa na światło (PMLE) jest najczęstszą idiopatyczną fotodermatozą, dotyczącą 10-20% populacji kaukaskiej, częściej u kobiet i osób o jasnej karnacji. Patogeneza opiera się na reakcji opóźnionej nadwrażliwości na promieniowanie UVA (głównie) i UVB, które modyfikują antygeny skórne, wywołując stan zapalny. Kluczowym elementem leczenia jest profilaktyka, gdyż nie istnieje trwałe wyleczenie. Zalecane jest unikanie ekspozycji na słońce w godzinach 10:00-16:00, stosowanie odzieży ochronnej z UPF 40-50, kapeluszy z szerokim rondem oraz okularów przeciwsłonecznych. Kremy z filtrem SPF 50+ o szerokim spektrum (UVA/UVB) i oznaczeniu 4-5 gwiazdek ochrony UVA należy aplikować 15-30 minut przed ekspozycją i powtarzać co 2 godziny. Fotohartowanie (wąskopasmowe UVB 311 nm, UVA/UVB, PUVA) przeprowadzane wczesną wiosną przez 4-6 tygodni zwiększa tolerancję skóry, jednak efekt jest tymczasowy i wymaga corocznego powtarzania.
astaksantyna, azatiopryna, beta-karoten, cyklosporyna, fotodermatoza, fotohartowanie, fototerapia, hydroksychlorochina, kalcypotriol, kortykosteroid, kwasy omega-3, lek immunomodulujący, likopen, nadwrażliwość opóźniona, niedobór witaminy D, nikotynamid, olej rybi, Polypodium leucotomos, prednizon, promieniowanie ultrafioletowe, psoralen, PUVA, stan zapalny, triamcynolon, UVB wąskopasmowe, witamina B3, współczynnik UPF, wysypka wielopostaciowa na światło