zespół CREST
Zespół CREST to wariant twardziny układowej, który charakteryzuje się występowaniem zespołu pięciu głównych objawów: zwapnień w tkankach miękkich (Calcinosis), zaburzeń naczyniowych pod postacią objawu Raynauda (Raynaud’s phenomenon), dysfunkcji przełyku (Esophageal dysmotility), stwardnienia palców (Sclerodactyly) oraz teleangiektazji (Telangiectasia).
Choroba ma zazwyczaj łagodniejszy przebieg w porównaniu do uogólnionej twardziny układowej. Objaw Raynauda często występuje jako pierwszy symptom i może wyprzedzać pozostałe objawy o wiele lat. Zwapnienia najczęściej lokalizują się w tkankach miękkich palców rąk i stóp, a teleangiektazje są widoczne głównie na twarzy, wargach i rękach.
W diagnostyce zespołu CREST istotne znaczenie ma obecność przeciwciał przeciwcentromerowych (ACA), które występują u około 50-90% pacjentów. Leczenie ma charakter objawowy i zależy od dominujących manifestacji klinicznych. Mimo łagodniejszego przebiegu, pacjenci z zespołem CREST wymagają regularnej kontroli kardiologicznej i pulmonologicznej ze względu na możliwość rozwoju nadciśnienia płucnego, które stanowi najpoważniejsze powikłanie tej choroby.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Choroba raynauda – Epidemiologia
Choroba Raynauda, występująca u 3-5% populacji (średnia częstość 4,85%, 95% CI 2,08-8,71%), charakteryzuje się epizodycznym skurczem naczyń obwodowych, głównie w palcach rąk i stóp, wywoływanym przez zimno lub stres. Postać pierwotna stanowi 80-90% przypadków, rozpoczynając się zwykle między 15. a 30. rokiem życia, z wyraźną przewagą u kobiet (stosunek 4:1 do 9:1). Wtórna postać, związana z chorobami autoimmunologicznymi (np. twardziną układową) i ekspozycją zawodową (wibracje, niskie temperatury), dotyczy 10-20% pacjentów i ma gorsze rokowanie. Czynniki ryzyka obejmują płeć żeńską, dodatni wywiad rodzinny (około 25% pacjentów), palenie tytoniu, migrenę oraz ekspozycję na zimno i wibracje. Choroba wykazuje sezonowość z nasileniem objawów zimą (szczyt zachorowań 19 stycznia, stosunek szczytu do minimum 1,73, 95% CI 1,54-1,95) oraz zmienność przebiegu, z roczną zapadalnością 0,25% (95% CI 0,19-0,32%) i wskaźnikami remisji do 64% w badaniach prospektywnych.
blokery kanału wapniowego, choroba autoimmunologiczna, choroba Raynauda, choroby reumatologiczne, ekspozycja środowiskowa, kapilaroskopia wałów paznokciowych, leki rozszerzające naczynia, martwica tkanek, migrena, niedokrwienie tkanek, odczyn Biernackiego, pierwotna choroba Raynauda, progresja choroby, przeciwciała przeciwjądrowe, ryzyko zawodowe, skurcz naczyń, terapia estrogenowa, twardzina układowa, wtórna choroba Raynauda, zajęcie narządów wewnętrznych, zespół CREST, zespół wibracyjny ręka-ramię, zwężenie naczyń krwionośnych - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół raynauda – Etiologia i przyczyny
Zespół Raynauda to zaburzenie naczyniowe charakteryzujące się epizodycznymi skurczami małych naczyń krwionośnych, wywołanymi przez zimno lub stres emocjonalny, prowadzącymi do zmniejszenia przepływu krwi w palcach rąk i stóp. Wyróżnia się postać pierwotną (80-90% przypadków), związaną z predyspozycjami genetycznymi (m.in. warianty genów ADRA2A i IRX1), nadmierną aktywnością współczulną oraz nadwrażliwością naczyń, oraz postać wtórną (10-20%), powiązaną z chorobami autoimmunologicznymi (np. twardziną układową, SLE, RZS), chorobami naczyniowymi, lekami i ekspozycją zawodową na wibracje. Objawy obejmują charakterystyczne zmiany koloru skóry (bladość, sinica, zaczerwienienie), uczucie zimna, drętwienie i ból. Patofizjologia obejmuje nadmierną reaktywność naczyń, dysfunkcję śródbłonka, pogrubienie ścian naczyń oraz nadaktywność receptorów alfa-2-adrenergicznych, co prowadzi do skurczu naczyń i niedokrwienia tkanek.
autonomiczny układ nerwowy, beta-bloker, chemioterapeutyk, choroba Buergera, choroba Raynauda, choroba tętnic obwodowych, choroba tkanki łącznej, choroba zimnych aglutynin, cyklosporyna, czerwienica prawdziwa, dławica naczynioskurczowa, dysfunkcja śródbłonka, fibromialgia, interferon, kapilaroskopia wału paznokciowego, krioglobulinemia, lek przeciwmigrenowy, małe naczynia krwionośne, migrena, nadaktywność współczulna, nadciśnienie płucne, niedoczynność tarczycy, reumatoidalne zapalenie stawów, skurcz naczyniowy, śródbłonek naczyniowy, stwardnienie rozsiane, toczeń rumieniowaty układowy, twardzina układowa, zaburzenie termoregulacji, zapalenie naczyń, zapalenie skórno-mięśniowe, zespół cieśni nadgarstka, zespół CREST, zespół paraneoplastyczny, zespół Raynauda, zespół Sjögrena, zespół wibracyjny, zespół wibracyjny ręka-ramię - Leksykon substancji czynnych
Iloprost – Właściwości farmakodynamiczne
Iloprost, syntetyczny analog prostacykliny z grupy leków przeciwzakrzepowych (kod ATC: B01AC11), wykazuje wielokierunkowe działanie farmakologiczne, w tym hamowanie agregacji płytek krwi, rozszerzanie tętniczek i żyłek oraz modulację mikrokrążenia. Po podaniu wziewnym powoduje bezpośrednie rozszerzenie naczyń płucnych, co skutkuje obniżeniem ciśnienia w tętnicach płucnych, zmniejszeniem płucnego oporu naczyniowego, zwiększeniem rzutu serca oraz poprawą saturacji mieszanej krwi żylnej. Efekt ten utrzymuje się przez 1-2 godziny po inhalacji. W badaniu STEP u pacjentów leczonych bozentanem, średnia dobowa dawka iloprostu wynosiła 27 µg, a liczba inhalacji 5,6 na dobę, co potwierdziło bezpieczeństwo terapii, choć ze względu na ograniczoną wielkość próby nie oceniono skuteczności.
agregacja płytek krwi, analog prostacykliny, choroba tkanki łącznej, ciśnienie w tętnicach płucnych, działanie fibrynolityczne, działanie naczyniorozszerzające, etiologia nadciśnienia płucnego, inhibitor agregacji płytek krwi, klasa NYHA, leczenie skojarzone, lek przeciwzakrzepowy, łożysko tętnicze płuc, naczynie włosowate, nadciśnienie płucne, parametr hemodynamiczny, pierwotne nadciśnienie płucne, płucny opór naczyniowy, podanie wziewne, podwójnie ślepa próba, populacja pediatryczna, przewlekła choroba zakrzepowo-zatorowa, rzut serca, saturacja krwi żylnej, test 6-minutowego marszu, twardzina skóry, wtórne nadciśnienie płucne, wydolność wysiłkowa, zdarzenie niepożądane, zespół CREST - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba pierwotna dróg żółciowych (dawniej nazywana pierwotną marskością dróg żółciowych) – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Choroba pierwotna dróg żółciowych (PBC) to przewlekła cholestatyczna choroba autoimmunologiczna wątroby, charakteryzująca się destrukcyjnym zapaleniem małych dróg żółciowych i obecnością przeciwciał przeciwmitochondrialnych. Leczenie kwasem ursodeoksycholowym (UDCA) znacząco poprawia przeżywalność: wskaźniki przeżycia bez przeszczepu dla pacjentów leczonych UDCA wynoszą odpowiednio 90%, 78% i 66% po 5, 10 i 15 latach, podczas gdy u nieleczonych są to 79%, 59% i 32%. Kluczowymi czynnikami prognostycznymi są wiek w momencie diagnozy, płeć, obecność marskości wątroby, stężenia bilirubiny (np. >2 mg/dl wiąże się ze średnim czasem przeżycia 4,1 roku), albuminy, fosfatazy alkalicznej, obecność żylaków przełyku, rak wątrobowokomórkowy oraz odpowiedź biochemiczna na UDCA. Modele prognostyczne, takie jak skale Mayo, GLOBE i UK-PBC, umożliwiają precyzyjną ocenę ryzyka progresji choroby i potrzeby przeszczepu, a wskaźnik neutrofili do limfocytów (NLR) oraz obecność przeciwciał przeciw gp210 dostarczają dodatkowych informacji prognostycznych.
albumina w surowicy, bilirubina w surowicy, choroba pierwotna dróg żółciowych, czas protrombinowy, fosfataza alkaliczna, kwas ursodeoksycholowy, marskość wątroby, nawrót choroby, niewyrównana marskość wątroby, pierwotna marskość dróg żółciowych, przeciwciała przeciwmitochondrialne, przeszczep wątroby, rak wątrobowokomórkowy, skala Mayo, stosunek neutrofili do limfocytów, zapalenie dróg żółciowych, zespół CREST, żylaki przełyku - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba pierwotna dróg żółciowych (dawniej nazywana pierwotną marskością dróg żółciowych) – Epidemiologia
Choroba pierwotna dróg żółciowych (PBC) to przewlekła, cholestatyczna choroba autoimmunologiczna wątroby, charakteryzująca się destrukcyjnym zapaleniem małych dróg żółciowych oraz obecnością przeciwciał przeciwmitochondrialnych. Globalna zachorowalność wynosi średnio 1,76/100 000 osób rocznie, a rozpowszechnienie 14,60/100 000 osób, z wyraźnymi różnicami geograficznymi: Ameryka Północna (2,75/100 000 i 21,81/100 000), Europa (1,86/100 000 i 14,59/100 000) oraz region Azji i Pacyfiku (0,84/100 000 i 9,82/100 000). PBC dotyka głównie kobiety (stosunek 4-6:1), z najwyższą zachorowalnością w wieku 60-79 lat, a u mężczyzn choroba jest często diagnozowana później i przebiega agresywniej. Czynniki genetyczne, w tym warianty alleliczne MHC klasy II, oraz czynniki środowiskowe, takie jak palenie tytoniu i hormonalna terapia zastępcza, odgrywają istotną rolę w patogenezie. PBC często współwystępuje z innymi chorobami autoimmunologicznymi, np. zespołem Sjögrena czy autoimmunologiczną chorobą tarczycy, co podkreśla konieczność kompleksowego podejścia diagnostycznego i terapeutycznego.
badanie przesiewowe, choroba autoimmunologiczna tarczycy, choroba pierwotna dróg żółciowych, choroba Raynauda, elastografia wątroby, główny układ zgodności tkankowej, kwas ursodeoksycholowy, marskość wątroby, niewydolność wątroby, osteoporoza, pierwotna marskość dróg żółciowych, powiększenie wątroby, przeciwciała przeciwmitochondrialne, przeszczep wątroby, rak wątrobowokomórkowy, twardzina, włóknienie wątroby, wskaźnik przeżycia, zapalenie dróg żółciowych, zapalenie limfocytarne, zespół CREST, zespół Sjögrena, żylaki przełyku - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba buergera – Diagnostyka i diagnoza
Choroba Buergera (thromboangiitis obliterans) to segmentalne, zapalne schorzenie naczyń małego i średniego kalibru, dotyczące tętnic i żył kończyn, głównie u młodych palaczy tytoniu, przeważnie mężczyzn. Rozpoznanie opiera się na kryteriach klinicznych, takich jak wiek poniżej 45 lat, obecna lub niedawna historia palenia tytoniu, objawy niedokrwienia dystalnych części kończyn (chromanie, ból spoczynkowy, owrzodzenia, zgorzel), wykluczeniu innych chorób (cukrzyca, choroby autoimmunologiczne, stany nadkrzepliwości) oraz charakterystycznych zmian w badaniach obrazowych, zwłaszcza angiografii, gdzie obserwuje się segmentalne niedrożności naczyń, brak zmian miażdżycowych oraz obraz „korkociągu” naczyń. Markery zapalenia, takie jak OB i CRP, pozostają zwykle w normie, co pomaga w różnicowaniu z innymi zapaleniami naczyń. Diagnostyka obejmuje badania laboratoryjne, nieinwazyjne testy naczyniowe (ABI, ultrasonografia dopplerowska, pletyzmografia) oraz wykluczenie proksymalnego źródła zatorów za pomocą echokardiografii i arteriografii.
angiografia, angiografia CT, angiografia rezonansu magnetycznego, badanie laboratoryjne, białko C-reaktywne, choroba autoimmunologiczna, choroba Buergera, chromanie, echokardiografia, kryteria diagnostyczne, marker zapalenia, miażdżyca tętnic obwodowych, morfologia krwi, niedokrwienie obwodowe, obraz korkociągu, odczyn Biernackiego, owrzodzenie niedokrwienne, pletyzmografia, przeciwciała przeciwjądrowe, przeciwciała przeciwko cytoplazmie neutrofilów, stan nadkrzepliwości, thromboangiitis obliterans, toczeń rumieniowaty układowy, trombofilia, ultrasonografia dopplerowska, wędrujące zapalenie żył, zaburzenie krzepnięcia krwi, zakrzepica tętnicza, zapalenie naczyń, zespół antyfosfolipidowy, zespół CREST, zespół Raynauda, zmiana histopatologiczna - Leksykon chorób i schorzeń
Naczyniak krwotoczny dziedziczny – Diagnostyka i diagnoza
Naczyniak krwotoczny dziedziczny (NKD, HHT) to autosomalnie dominowane zaburzenie naczyniowe charakteryzujące się malformacjami tętniczo-żylnymi (AVM) bez pośrednictwa naczyń włosowatych. Rozpoznanie opiera się na kryteriach Curaçao, obejmujących nawracające epistaxis, teleangiektazje w charakterystycznych lokalizacjach, AVM w narządach wewnętrznych (płuca, wątroba, mózg, przewód pokarmowy) oraz występowanie choroby u krewnego pierwszego stopnia. Diagnostyka molekularna koncentruje się na mutacjach w genach ENG, ACVRL1, SMAD4 i GDF2, wykrywanych u 85-90% pacjentów spełniających kryteria kliniczne. Badania genetyczne są wskazane w potwierdzeniu diagnozy, diagnostyce różnicowej, badaniach przesiewowych u członków rodziny oraz diagnostyce prenatalnej. Negatywny wynik genetyczny nie wyklucza NKD przy silnych objawach klinicznych.
angiografia mózgowa, ataksja-teleangiektazja, badanie genetyczne, badanie pęcherzykowe, diagnostyka molekularna, diagnostyka prenatalna, diagnostyka przedimplantacyjna, dziedziczenie autosomalne dominujące, echokardiografia kontrastowa, endoglina, endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego, endoskopia kapsułkowa, epistaxis, kolonoskopia, krwawienie śródczaszkowe, kryteria Curaçao, malformacja tętniczo-żylna, naczyniak krwotoczny dziedziczny, niedokrwistość z niedoboru żelaza, polipowatość młodzieńcza, poradnictwo genetyczne, receptor kinazy typu 1, rezonans magnetyczny mózgu, sekwencjonowanie całego genomu, teleangiektazja, tomografia komputerowa klatki piersiowej, ultrasonografia dopplerowska, zespół CREST, zespół Oslera-Webera-Rendu