somatotropinoma
Somatotropinoma to rodzaj guza przysadki mózgowej, który charakteryzuje się nadmiernym wydzielaniem hormonu wzrostu (somatotropiny). Jest to najczęstsza przyczyna akromegalii u dorosłych oraz gigantyzmu u dzieci i młodzieży przed zamknięciem płytek wzrostowych.
Guzy te stanowią około 20% wszystkich gruczolaków przysadki. Większość somatotropinomów to mikrogruczolaki (średnica poniżej 10 mm), jednak mogą również występować jako makrogruczolaki, które mogą uciskać okoliczne struktury, powodując zaburzenia widzenia lub niedoczynność przysadki.
Diagnostyka somatotropinomów obejmuje oznaczenie stężenia hormonu wzrostu, IGF-1 (insulinopodobnego czynnika wzrostu 1), test hamowania GH glukozą oraz badania obrazowe (MRI przysadki). Leczenie obejmuje interwencję neurochirurgiczną (najczęściej z dostępu przez zatokę klinową), farmakoterapię (analogi somatostatyny, antagoniści receptora GH, agonisty dopaminy) oraz w niektórych przypadkach radioterapię.
Nieleczony somatotropinoma prowadzi do poważnych powikłań wielonarządowych, w tym chorób układu sercowo-naczyniowego, zaburzeń metabolicznych, powikłań oddechowych i zwiększonego ryzyka nowotworów, co skutkuje zwiększoną śmiertelnością pacjentów z akromegalią.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Guzy przysadki mózgowej – Patofizjologia i mechanizm
Guzy przysadki mózgowej stanowią około 15% wszystkich guzów wewnątrzczaszkowych i są najczęstszymi zmianami w okolicy siodła tureckiego (do 90% przypadków). Mogą być czynne hormonalnie (wydzielając prolaktynę, hormon wzrostu, ACTH, rzadziej FSH, LH, TSH) lub nieczynne hormonalnie. Patogeneza obejmuje złożone mechanizmy molekularne, takie jak mutacje onkogenów (GNAS, USP8, AIP, MEN1), defekty sygnalizacji receptorowej, niestabilność chromosomową, epigenetyczne wyciszenie genów supresorowych (np. hipermetylacja p16) oraz dysregulację cyklu komórkowego (białka Rb1, p16, p21, p27, cykliny D1 i E). Dominujące mutacje genu AIP występują u 15% rodzinnych gruczolaków, a mutacje MEN1 są obecne w około 70% przypadków zespołu MEN1, choć sporadyczne gruczolaki rzadko wykazują mutacje MEN1 (3,5%). Wzrost guzów jest powolny, a mikrogruczolaki często nie przechodzą w makrogruczolaki; niektóre guzy mogą ulegać regresji. Ekspresja onkogenu PTTG koreluje z inwazyjnością i agresywnością guzów, a mutacje GNAS aktywują cyklazę adenylanową, zwiększając produkcję cAMP i stymulując progresję cyklu komórkowego z fazy G1 do S.
białko G, choroba Cushinga, cyklina D1, czynnik wzrostu fibroblastów, długi niekodujący RNA, gen AIP, gruczolak kortykotropowy, gruczolak przysadki mózgowej, guz przysadki mózgowej, hormon adrenokortykotropowy, hormon folikulotropowy, hormon luteinizujący, hormon tyreotropowy, hormon wzrostu, makrogruczolak, metylacja DNA, mikrogruczolak, mikroRNA, mnoga gruczolakowatość wewnątrzwydzielnicza, mutacja aktywująca, mutacja genu RAS, mutacja onkogenu, mutacja somatyczna, mutacja zarodkowa, niestabilność chromosomowa, prolaktyna, prolaktynoma, przysadka mózgowa, rodzinny izolowany gruczolak przysadki, siodło tureckie, somatotropinoma, starzenie komórkowe, szlak sygnałowy MAPK, utrata heterozygotyczności, zatoka jamista, zespół Carneya, zespół Cushinga, zespół McCune’a-Albrighta, zespół mnogiej gruczolakowatości wewnątrzwydzielniczej - Leksykon chorób i schorzeń
Guzy przysadki mózgowej – Etiologia i przyczyny
Guzy przysadki mózgowej stanowią około 10-15% wszystkich guzów wewnątrzczaszkowych, z mikrogruczolakami występującymi u 10-17% populacji, często bezobjawowo. Ich etiologia opiera się głównie na spontanicznych mutacjach genetycznych w komórkach przysadki, obejmujących m.in. geny AIP, GNAS, USP8, USP48 i BRAF, które zaburzają regulację wzrostu komórek i produkcję hormonów. Około 5% przypadków ma charakter dziedziczny, związany z zespołami genetycznymi takimi jak MEN1, MEN4, zespół McCune’a-Albrighta, zespół Carneya, FIPA oraz X-LAG. Guzy klasyfikuje się na mikro- (<10 mm) i makrogruczolaki (≥10 mm), a także na czynne hormonalnie (35%) i nieczynne (65%). Najczęstsze gruczolaki czynne to prolaktynoma (40-50%), somatotropinoma (20%), kortykotropinoma i tyreotropinoma. Guzy inwazyjne stanowią około 35%, a raki przysadki są rzadkie (0,1-0,2%).
akromegalia, białko G, czaszkogardlak, gen p53, gen RAS, gruczolak kortykotropowy, guz przysadki mózgowej, guz wewnątrzczaszkowy, hipopituitaryzm, limfocytarne zapalenie przysadki, makrogruczolak, MEN1, MEN4, mikrogruczolak, mutacja genetyczna, nadczynność tarczycy, niedoczynność tarczycy, prolaktynoma, rak przysadki, rodzinny izolowany gruczolak przysadki, somatotropinoma, zespół Carneya, zespół Cushinga, zespół dziedziczny, zespół McCune’a-Albrighta, zespół mnogiej gruczolakowatości wewnątrzwydzielniczej, zespół Sheehana