odczyn polekowy
Odczyn polekowy, znany również jako niepożądana reakcja polekowa (adverse drug reaction, ADR), to nieprzewidziana, niekorzystna reakcja organizmu na podany lek, występująca przy zastosowaniu dawek stosowanych standardowo w profilaktyce, diagnostyce lub leczeniu chorób. Reakcje te mogą manifestować się w różnych postaciach klinicznych, od łagodnych objawów skórnych po zagrażające życiu zespoły wielonarządowe.
Odczyny polekowe klasyfikuje się na typ A (zależne od dawki, przewidywalne, wynikające z farmakologicznego działania leku) oraz typ B (niezależne od dawki, nieprzewidywalne, często o podłożu immunologicznym). Do najczęstszych manifestacji klinicznych zalicza się osutki skórne, pokrzywkę, obrzęk naczynioruchowy, a w cięższych przypadkach zespół Stevensa-Johnsona, toksyczną nekrolizę naskórka czy reakcje anafilaktyczne.
Diagnostyka odczynów polekowych obejmuje szczegółowy wywiad, badanie fizykalne, testy laboratoryjne (w tym specyficzne markery uszkodzenia narządów), a w wybranych przypadkach testy skórne czy próby prowokacyjne. Postępowanie polega na natychmiastowym odstawieniu podejrzanego leku, leczeniu objawowym oraz, w zależności od nasilenia reakcji, zastosowaniu leków przeciwhistaminowych, kortykosteroidów lub adrenaliny w przypadku reakcji anafilaktycznej.
Profilaktyka odczynów polekowych obejmuje dokładne zbieranie wywiadu alergologicznego, unikanie niepotrzebnej polifarmakoterapii oraz edukację pacjentów. Identyfikacja przebytych reakcji i ich dokumentacja w historii choroby pacjenta ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa farmakoterapii. W przypadku konieczności zastosowania leku o podobnej strukturze do tego, który wywołał reakcję, należy rozważyć procedury desensytyzacji.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Odra – Diagnostyka i diagnoza
Odra jest wysoce zakaźną chorobą wirusową wywoływaną przez wirus z rodziny Paramyxoviridae, z okresem inkubacji 10-14 dni (zakres 7-21 dni). Pacjent jest zakaźny od około 4 dni przed do 4 dni po wystąpieniu wysypki. Klinicznie choroba przebiega w dwóch fazach: prodromalnej (3-4 dni) z gorączką do >40°C, kaszlem, nieżytem nosa, zapaleniem spojówek i plamkami Koplika oraz fazie wysypkowej, gdzie wysypka plamisto-grudkowa rozpoczyna się na twarzy i rozprzestrzenia się zstępująco, utrzymując się 5-6 dni. Diagnostyka opiera się na badaniach serologicznych (IgM wykrywane od 3. dnia wysypki, test ELISA) oraz molekularnych (RT-PCR z wymazów gardła, nosogardła, moczu), które cechują się czułością 94% i swoistością 99%. Wykrycie czterokrotnego wzrostu miana IgG potwierdza infekcję, jednak jest mniej przydatne w szybkim rozpoznaniu. Fałszywe wyniki mogą wystąpić u pacjentów z chorobami reumatologicznymi lub innymi infekcjami wirusowymi.
diagnostyka laboratoryjna, faza prodromalna, immunofluorescencja, immunosupresja, izolacja powietrzna, izolacja wirusa, ludzki herpeswirus 6, nadzór epidemiologiczny, odczyn polekowy, okres inkubacji, parwowirus B19, plamki Koplika, popłuczyny oskrzelowe, przeciwciała IgG, przeciwciała IgM, RT-PCR, rumień nagły, szczepionka inaktywowana, szkarlatyna, test ELISA, testy point-of-care, wartość predykcyjna, wirus odry, wymaz z gardła, wymaz z nosogardła, wysypka plamisto-grudkowa - Leksykon chorób i schorzeń
Ospa prawdziwa – Diagnostyka i diagnoza
Ospa prawdziwa (variola) została eradykowana w 1980 roku, jednak diagnostyka kliniczna i laboratoryjna pozostaje kluczowa ze względu na ryzyko użycia wirusa jako broni biologicznej oraz konieczność różnicowania z innymi chorobami wysypkowymi. Typowa ospa prawdziwa charakteryzuje się gorączką ≥38,3°C (101°F) z prodromalnymi objawami oraz wysypką z twardymi, głęboko osadzonymi pęcherzykami lub krostami w tym samym stadium rozwoju, z odśrodkowym rozkładem zmian (większe zagęszczenie na twarzy i kończynach). Diagnostyka laboratoryjna opiera się na identyfikacji DNA wirusa variola za pomocą PCR lub izolacji wirusa w laboratoriach referencyjnych WHO. Niespecyficzne testy PCR dla ortopokswirusów i mikroskopia elektronowa potwierdzają obecność pokswirusów, ale nie są diagnostyczne dla ospy prawdziwej. W diagnostyce różnicowej należy uwzględnić m.in. ospę małpią, ospę wietrzną, półpasiec, rumień wielopostaciowy oraz inne choroby wysypkowe i zakaźne.
brincidofovir, choroba Kawasakiego, choroba wysypkowa, choroba zakaźna, cidofovir, cytomegalowirus, diagnostyka laboratoryjna, diagnostyka różnicowa, gorączka, gorączka krwotoczna, hipokaliemia, hiponatremia, hipowolemia, izolacja wirusa, kiła wtórna, mięczak zakaźny, mikroskopia elektronowa, mononukleoza zakaźna, odczyn polekowy, odra, okres prodromalny, ospa małpia, ospa prawdziwa, ospa wietrzna, ostra białaczka, parwowirus B19, półpasiec, posocznica meningokokowa, reakcja łańcuchowa polimerazy, różyczka, rumień wielopostaciowy, szkarlatyna, tecovirimat, test ELISA, testy serologiczne, zaburzenia elektrolitowe, zapalenie siatkówki - Leksykon substancji czynnych
Hydrokortyzon – Wskazania do stosowania
Hydrokortyzon, jako glikokortykosteroid o działaniu przeciwzapalnym, przeciwświądowym i przeciwalergicznym, znajduje szerokie zastosowanie w terapii substytucyjnej niewydolności kory nadnerczy (np. choroba Addisona, zespół Sheehana, zespół Nelsona) oraz w stanach nagłych wymagających szybkiego podania glikokortykosteroidów, takich jak wstrząsy różnego pochodzenia (pourazowy, kardiogenny, anafilaktyczny), ciężkie stany spastyczne oskrzeli czy ostre reakcje alergiczne. Doustne preparaty (tabletki) stosuje się głównie w leczeniu substytucyjnym, natomiast pozajelitowe (iniekcje, infuzje) w stanach nagłych i profilaktycznie przed zabiegami operacyjnymi u pacjentów z niedomogą nadnerczy. Hydrokortyzon jest także wykorzystywany w leczeniu przewlekłych chorób alergicznych, dermatologicznych, endokrynologicznych, hematologicznych, nowotworowych, układu oddechowego i reumatycznych, jednak po dokładnej ocenie wskazań przez lekarza.
adrenalektomia, atopowe zapalenie skóry, choroba Addisona, choroba autoimmunologiczna, glikokortykosteroid, hemoroidy, lek przeciwgrzybiczny, liszaj płaski, liszaj rumieniowaty, łojotokowe zapalenie skóry, łuszczyca owłosionej skóry, neurodermatitis, niedoczynność przysadki, niewydolność kory nadnerczy, niewydolność nadnerczy, obrzęk naczynioruchowy, odczyn polekowy, pokrzywka, rumień wielopostaciowy, stan astmatyczny, stan spastyczny oskrzeli, stan wstrząsowy, substancja przeciwzapalna, świąd odbytu, świerzbiączka, szczelina odbytu, terapia substytucyjna, wstrząs anafilaktyczny, wstrząs kardiogenny, wstrząs pourazowy, wyprysk kontaktowy alergiczny, zakażenie bakteryjne, zakażenie grzybicze, zapalenie brzegów powiek, zapalenie przewodu słuchowego zewnętrznego, zapalenie rogówki, zapalenie spojówek, zapalenie tarczycy, zapalenie woreczka łzowego, zespół nadnerczowo-płciowy, zespół Nelsona, zespół Sheehana, zespół Stevensa-Johnsona